Zgjerim apo jo? Çështja e nxehtë për Brukselin nën presion nga vendet aspirate, mes tyre dhe Shqipëria
Vende të reja mund të bashkohen me Bashkimin Evropian pa të drejta të plota vote, gjë që mund t’i bëjë udhëheqës si Viktor Orban i Hungarisë më të hapur ndaj anëtarësimit të Ukrainës në bllok.
Një propozim për të ndryshuar rregullat e anëtarësimit në BE është në fazat e hershme dhe do të duhet të miratohet nga të gjitha kombet ekzistuese, sipas tre diplomatëve evropianë dhe një zyrtari të BE-së të njohur me diskutimet.
Ideja është që anëtarët e rinj do të fitojnë të drejta të plota pasi BE të rishikojë mënyrën e funksionimit të saj për ta bërë më të vështirë për vendet individuale të vënë veton në politika.
Është kjo përpjekja e fundit nga qeveritë pro-zgjerimit të BE-së, si Austria dhe Suedia, për t’i dhënë jetë një procesi zgjerimi që aktualisht është bllokuar nga Budapesti dhe disa kryeqytete të tjera nga frika se mund të sjellë konkurrencë të padëshiruar në tregjet lokale ose të kërcënojë interesat e sigurisë.
BE-ja e ka bërë zgjerimin një përparësi strategjike mes axhendës ekspansioniste të Presidentit rus Vladimir Putin, edhe pse shtytja për të rritur numrin e anëtarëve nga 27 aktualë në deri në 30 gjatë dekadës së ardhshme ekspozon përçarjet e brendshme të bllokut.
“Anëtarëve të ardhshëm duhet t’u kërkohet të heqin dorë nga të drejtat e tyre të vetos derisa të zbatohen reformat kryesore institucionale – siç është futja e votimit me shumicë të kualifikuar në shumicën e fushave të politikave”, tha Anton Hofreiter, kryetar i Komitetit të Çështjeve Evropiane të Bundestagut gjerman, raporton Politico.
Nisma do t’u lejonte vendeve që aktualisht janë në rrugën e anëtarësimit, si Ukraina, Moldavia dhe Mali i Zi, të gëzonin shumë nga përfitimet e anëtarësimit në BE, por pa të drejta vetoje – diçka që qeveritë e BE-së e kanë vlerësuar prej kohësh si mjetin përfundimtar për bllokimin e politikave të BE-së që nuk u pëlqejnë.
Ideja pas propozimit – i cili po diskutohet në mënyrë joformale midis vendeve të BE-së dhe Komisionit, sipas të njëjtëve diplomatë dhe zyrtarë – është se përfshirja e vendeve të reja pa të drejta vetoje, të paktën në fillim të anëtarësimit të tyre, do t’u lejonte atyre të bashkoheshin me kushte më fleksibile pa pasur nevojë të rishikojnë traktatet themelore të BE-së, të cilat disa qeveri i konsiderojnë të papranueshme.
Udhëheqësit e BE-së kanë këmbëngulur më parë se një reformë e tillë është e nevojshme përpara se blloku të mund të mirëpresë anëtarë të rinj si Ukraina, duke theksuar rrezikun e një bllokimi në rritje në Bruksel. Megjithatë, përpjekjet për të hequr të drejtat e vetos për anëtarët ekzistues të BE-së janë përballur me kundërshtime të ashpra, jo vetëm nga Hungaria, por edhe nga Franca dhe Holanda.
Zhgënjim në rritje
Plani për të lejuar anëtarët e rinj të bashkohen pa të drejta të plota vote “do të siguronte që ne të mbetemi në gjendje të veprojmë edhe në një BE të zgjeruar”, tha Hofreiter. “Nga bisedat e mia me përfaqësuesit e vendeve të Ballkanit Perëndimor, marr sinjale të qarta që kjo qasje të shihet si konstruktive dhe e qëndrueshme”.
Kërkesa për të mos lejuar vendet e reja të bashkohen derisa BE të reformojë mënyrën e funksionimit të saj rrezikon që blloku “të ndalojë zgjerimin nga dera e pasme”, tha ai.
Ky presion përkon me frustrimin në rritje në vendet kandidate nga Evropa Lindore dhe Ballkani Perëndimor që kanë ndërmarrë reforma të brendshme të gjera, por nuk janë më afër anëtarësimit vite pas aplikimit. Në rastin e Malit të Zi, negociatat e pranimit në BE filluan në vitin 2012.
“Vendi i fundit që iu bashkua BE-së ishte Kroacia më shumë se dhjetë vjet më parë – dhe ndërkohë Mbretëria e Bashkuar është larguar”, tha presidenti malazez Jakov Milatović për Politico në një intervistë. “Kjo është arsyeja pse besoj se tani është koha për të ringjallur procesin, për të ringjallur pak idenë e BE-së si një klub që ende ka njëfarë graviteti drejt tij”.
Zëvendëskryeministri i Ukrainës, Taras Kachka, i bëri jehonë këtyre shqetësimeve, duke bërë thirrje për zgjidhje “kreative” për të zhbllokuar zgjerimin e BE-së. Kërkesa e Kievit për t’u bashkuar me BE-në aktualisht është bllokuar nga vetoja e Hungarisë.
“Pritja nuk është një opsion”, tha Kachka në një intervistë. “Pra, ajo që na duhet është të kemi një zgjidhje këtu dhe tani. Kjo është e rëndësishme për Ukrainën, por edhe për Bashkimin Evropian… Mendoj se ndërsa Rusia po teston sigurinë evropiane me dronë, ajo po bën të njëjtën gjë duke minuar unitetin e Bashkimit Evropian”.
Ndërsa Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen e ka vendosur zgjerimin në qendër të axhendës së saj strategjike, duke theksuar anëtarësimin e mundshëm të Ukrainës dhe Moldavisë deri në vitin 2030, vendet e BE-së deri më tani i kanë rezistuar përpjekjeve për të përshpejtuar procesin.
Më parë këtë muaj, vendet e BE-së hodhën poshtë një përpjekje të Presidentit të Këshillit Evropian Antonio Costa, e raportuar fillimisht nga Policito, për të çuar përpara zgjerimin.
Udhëheqësit e vendeve të Ballkanit Perëndimor – Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia – do të takohen të mërkurën me udhëheqësit evropianë në Londër në samitin e “Procesit të Berlinit” që synon forcimin e integrimit midis këtyre vendeve si një parakusht për zgjerimin e BE-së.
Përpara vlerësimit të ardhshëm të Komisionit për gjendjen e negociatave të zgjerimit me vende të ndryshme kandidate, e ashtuquajtura paketa e zgjerimit, një diplomat i BE-së sugjeroi që Komisioni duhet të përpiqet gjithashtu të përshpejtojë procesin e zgjerimit duke ecur përpara me negociatat pa kërkuar miratimin formal të të gjitha 27 vendeve të BE-së në çdo rast. Kjo gjithashtu do të shmangte që Orban të kishte të drejtën e vetos në çdo fazë të negociatave.
Çështja kryesore është se, si pjesë e paketës së zgjerimit, Komisioni pritet gjithashtu të paraqesë një propozim për reforma të brendshme të BE-së për të përgatitur bllokun për të mirëpritur anëtarët e rinj.
Rusia ekspansioniste
Veçmas, një draft i hershëm i përfundimeve për një takim të udhëheqësve të BE-së në Bruksel të enjten nuk përmbante asnjë përmendje të zgjerimit – për hidhërimin e vendeve që favorizojnë zgjerimin.
Anëtarësimi në BE shpesh përmendet si arma kryesore gjeopolitike e bllokut kundër një Rusie agresive.
“Kur e shohim zgjerimin sot, një gjë është e qartë: Ne duhet të bëhemi më të shpejtë, më pak burokratikë dhe më efikasë”, tha për Claudia Plakolm, ministrja austriake për Evropën. “Nëse BE nuk e rrit lojën e saj, ne do të humbasim terren ndaj aktorëve të palëve të treta që tashmë presin të zënë vendin tonë.”
Anëtarësimi i ardhshëm në BE ishte një çështje kyçe në zgjedhjet e fundit të Moldavisë, të fituara nga presidentja pro-evropiane Maia Sandu, ndërsa anëtarësimi në BE ka qenë një motivim kyç për Ukrainën që nga protestat e Maidanit të vitit 2014 kundër sundimit rus.
“Ukrainasit kanë luftuar çdo ditë gjatë tre viteve e gjysmë të fundit për ta mbajtur Rusinë jashtë Evropës”, tha Marta Cos, komisionerja e zgjerimit të BE-së, në komentet e saj me shkrim për Politico. “Në Moldavi, besueshmëria e perspektivës së BE-së ka qenë vendimtare… Jam e bindur se shtetet anëtare nuk do ta rrezikojnë këtë.”
Pavarësisht presionit nga Brukseli, udhëheqësit e BE-së, duke u përballur me mbështetje në rritje për partitë e ekstremit të djathtë në vend, duket se nuk po nxitojnë të ecin përpara me zgjerimin e bllokut në 30 ose më shumë anëtarë.
Në një konferencë për shtyp në korrik, Kancelari gjerman Friedrich Merz tha lehtë se nuk priste që Ukraina të bashkohej me BE-në brenda afatit kohor të përcaktuar në buxhetin e ardhshëm shtatëvjeçar, i cili zgjat deri në vitin 2034.
Anëtarësimi i Ukrainës “ndoshta nuk do të kishte ndonjë ndikim të menjëhershëm në perspektivën financiare afatmesme të Bashkimit Evropian”, tha Merz në atë kohë. /tesheshi.com/
