Një raport i klasifikuar i hartuar nga Office of Inspector General (OIG) i Departamentit të Shtetit të Shteteve të Bashkuara ka tronditur qarqet politike në Uashington dhe më gjerë.
Sipas burimeve që kanë folur për The Washington Post, raporti zbulon se njësi të ushtrisë izraelite (IDF) kanë kryer “shumë qindra” shkelje të mundshme të ligjit amerikan që rregullon ndihmën ushtarake për forcat e huaja të njohur si Ligji Leahy (Leahy Law).
Ky është rasti i parë ku një dokument zyrtar i një agjencie amerikane pranon në mënyrë eksplicite se shkeljet nga një aleat strategjik si Izraeli mund të përbëjnë cenim të drejtpërdrejtë të ligjit amerikan për të drejtat e njeriut.
Raporti, i cili mbetet konfidencial, vlerëson se rishikimi i plotë i këtyre rasteve mund të kërkojë disa vite, për shkak të sasisë së madhe të provave dhe dëshmive që duhet verifikuar.
Çfarë është Ligji Leahy (Leahy Law)?
Leahy Law është një dispozitë ligjore e miratuar për herë të parë në vitin 1997 dhe e përfshirë në buxhetet e përvitshme të Kongresit Amerikan.
Ky ligj, që mban emrin e senatorit Patrick Leahy, ndalon qeverinë amerikane të japë ndihmë ushtarake, trajnime ose pajisje për çdo njësi të forcave të huaja të sigurisë që ka kryer “shkelje serioze dhe të besueshme të të drejtave të njeriut”.
Sipas ligjit:
• Kur ekziston dyshim i arsyeshëm për shkelje të tilla (p.sh. vrasje pa gjyq, tortura, zhdukje me forcë, ose përdorim disproporcional i forcës ndaj civilëve), Departamenti i Shtetit duhet të pezullojë menjëherë ndihmën ushtarake për njësinë përkatëse.
• Njësia mund të rihyhet në listë vetëm nëse qeveria e saj ndërmerr masa të dukshme dhe të verifikueshme hetimore dhe ndëshkuese kundër përgjegjësve.
Kjo nënkupton se nëse raporti i OIG është i saktë, Shtetet e Bashkuara janë ligjërisht të detyruara të rishikojnë dhe potencialisht pezullojnë ndihmën ushtarake për njësi të caktuara izraelite që kanë marrë pjesë në operacionet në Gaza.
Çfarë zbulon raporti sekret
Sipas burimeve të The Washington Post dhe mediave të tjera ndërkombëtare (Al Jazeera, The Guardian, TRT World):
• Raporti përmban dëshmi të shumta për shkelje të rënda ndaj civilëve gjatë luftës në Gaza, përfshirë vrasje, bombardime të zonave civile dhe përdorim disproporcional të forcës.
• Hetimi tregon për qindra raste të mundshme që mund të përbëjnë shkelje të drejtpërdrejta të Leahy Law.
• Zyrtarë amerikanë anonimë kanë konfirmuar se procesi i verifikimit do të marrë vite, për shkak të kompleksitetit dhe mungesës së bashkëpunimit të plotë nga autoritetet izraelite.
• Deri më sot, nuk ka asnjë vendim zyrtar për pezullimin e ndihmës ushtarake ndaj Izraelit, megjithëse ligji e kërkon këtë nëse akuzat rezultojnë të besueshme.
Ndikimi politik dhe moral
Publikimi i përmbajtjes së këtij raporti ka pasoja të mëdha si në arenën politike amerikane, ashtu edhe në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Në planin e brendshëm, raporti vendos administratën amerikane nën presion të fortë nga ligjvënës, juristë dhe organizata për të drejtat e njeriut, të cilat kërkojnë zbatim të barabartë të ligjit, pavarësisht nga aleancat strategjike.
Në planin global, raporti forcon argumentet e komunitetit ndërkombëtar që kërkon përgjegjësi për shkeljet e kryera në Gaza dhe rishikim të mbështetjes ushtarake për Izraelin, duke e kthyer këtë çështje në një test moral për politikën e jashtme amerikane.
Një thirrje për përgjegjësi
Në thelb, raporti i OIG ngre një pyetje thelbësore për ndërgjegjen e politikës botërore:
A mund të mbrohet sundimi i ligjit ndërkombëtar nëse vetë vendet që e predikojnë atë bëjnë përjashtime për aleatët e tyre?
Nëse zbatimi i Leahy Law do të zbatohej me të njëjtat standarde për çdo shtet, bota do të dëshmonte një kapitull të ri të përgjegjësisë ndërkombëtare.
Por nëse ligji mbetet i heshtur përballë aleancave strategjike, atëherë ai humbet kuptimin e vet moral dhe ligjor.
Ky material është përgatitur për publikim mediatik bazuar në burime të hapura nga The Washington Post, Al Jazeera, TRT World, dhe Office of Inspector General – U.S. Department of State, me përkthim, përmbledhje dhe analizë ligjore të autorit.
