Ramazani është muaji i përzgjedhur i adhurimit, vetëpërmbajtjes dhe pastrimit të zemrës. Në këtë muaj, muslimani nuk agjëron vetëm nga ushqimi dhe pija, por agjëron edhe nga fjalët e kota, sjelljet e ashpra dhe çdo gjë që e dëmton veten apo të tjerët. Prandaj Ramazani ka një ndikim të thellë në raportet shoqërore: ai e rregullon karakterin, e zbut zemrën dhe e forcon lidhjen me njerëzit mbi bazën e mëshirës, drejtësisë dhe respektit.
Ramazani si shkollë e moralit dhe e vetëkontrollit
Agjërimi e mëson muslimanin të kontrollojë dëshirat dhe reagimet. Kur uria dhe etja e vendosin njeriun përballë sprovës, aty shfaqet vlera e durimit (sabrit). Ky durim nuk është thjesht “të mos hash”, por të mos lëndosh, të mos provokosh dhe të mos hakmerresh. Pikërisht këtu Ramazani bëhet shkollë e etikës: muslimani stërvit gjuhën të flasë mirë ose të heshtë, stërvit zemrën të falë, dhe stërvit duart të japin, jo të godasin.
Raporti me familjen: mëshirë, shërbim dhe mirëkuptim
Ramazani e forcon shtëpinë, sepse sjell ritëm të përbashkët: syfyri, iftari, namazi, lutjet. Në familje, muslimani thirret të jetë burim qetësie, jo tensioni. Agjërimi s’duhet të bëhet arsye për nervozizëm; përkundrazi, ai është arsye për t’u rritur në butësi. Një fjalë e ëmbël në moment lodhjeje, një falje e sinqertë, një ndihmë e vogël në shtëpi, janë adhurime që e mbushin Ramazanin me kuptim. Respekti ndaj prindërve, kujdesi për fëmijët dhe mirëkuptimi me bashkëshortin/bashkëshorten janë prova konkrete të suksesit të agjërimit.
Raporti me fqinjët dhe shoqërinë: të jesh dobi, jo barrë
Në Islam, fqinjësia është amanet. Ramazani e zgjon ndjeshmërinë: muslimani e kupton më mirë nevojën e të tjerëve, sepse vetë përjeton urinë dhe kufizimin. Kjo e shtyn të bëhet më bujar, më i sjellshëm dhe më i kujdesshëm në marrëdhënie. Një iftar i ndarë me të tjerët, një pako ushqimore për dikë në nevojë, një përshëndetje e sinqertë, një vizitë për të sëmurin—të gjitha këto e bëjnë besimin të dukshëm në jetë.
Në shoqëri, muslimani duhet të jetë shembull i besueshmërisë: të mos mashtrojë, të mos përgojojë, të mos përhapë thashetheme, të mos e ulë dinjitetin e askujt. Ramazani e pastron gjuhën nga përgojimi dhe zemrën nga zilia, sepse këto prishin jo vetëm marrëdhëniet, por edhe shpirtin e agjërimit.
Raporti me të varfrit dhe nevojtarët: solidaritet dhe dinjitet
Një nga kuptimet më të bukura të Ramazanit është solidariteti. Zekati dhe sadakaja nuk janë vetëm detyrime financiare; ato janë ura që lidhin zemrat.
Muslimani mëson të japë me respekt, pa e poshtëruar tjetrin, pa e bërë bamirësinë “reklamë”. Ndihma e pastër është ajo që ruan dinjitetin e nevojtarit dhe e forcon vëllazërinë.
Raporti me ata që sillen keq: falje dhe sjellje e lartë
Në Ramazan, sprovat në marrëdhënie mund të shtohen: nervozizmi, lodhja, keqkuptimet. Por pikërisht aty dallohet besimtari. Sjellja e mirë nuk është e lehtë vetëm me ata që na duan; ajo vlen më shumë kur përballemi me padrejtësi apo fjalë të rënda. Muslimani synon të përgjigjet me maturi, të mos e kthejë të keqen me të keqe, dhe të kërkojë pajtim kur është e mundur. Falja nuk do të thotë të pranosh padrejtësinë, por të mos e ushqesh urrejtjen dhe të mos lejojë që zemra të helmohet.
Raporti në punë dhe tregti: ndershmëri, përgjegjësi dhe drejtësi
Ramazani e vë në provë edhe etikën profesionale. Agjërimi nuk e arsyeton dembelizmin, neglizhencën apo padrejtësinë. Përkundrazi, ai e bën muslimanin më të vetëdijshëm se puna është amanet: të respektosh orarin, të kryesh detyrat me cilësi, të jesh i drejtë me kolegët, të mos marrësh hakun e askujt. Një fitim i pastër është adhurim, ndërsa një padrejtësi e vogël mund t’i dëmtojë marrëdhëniet dhe bereqetin.
Ramazani: adhurim që ndërton njeriun dhe shoqërinë
Ramazani nuk është vetëm një muaj “pa ushqim e pa pije”; ai është një shkollë e karakterit dhe një program i plotë edukimi shoqëror. Në të, muslimani mëson të kontrollojë veten, të pastrojë zemrën dhe ta shfaqë besimin në sjellje: në fjalë, në durim, në drejtësi, në falje dhe në dobi për të tjerët.
Kur agjërojmë, ne në fakt po e stërvitim shpirtin që të ngrihet mbi instinktet, po e stërvitim gjuhën të mos lëndojë, po e stërvitim zemrën të mos mbajë mëri, dhe po e stërvitim dorën të japë e të ndihmojë. Prandaj Ramazani ka efekt të drejtpërdrejtë në raportet e muslimanit me njerëzit: familjen, të afërmit, fqinjët, shoqërinë, të varfrit, madje edhe me ata që e kanë lënduar.
1) Qëllimi i agjërimit: devotshmëria që reflektohet në sjellje
Allahu e lidh agjërimin me një rezultat moral dhe shpirtëror: takvanë (devotshmërinë)—që do të thotë kujdes i vazhdueshëm në raport me Zotin dhe me njerëzit.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
“O ju që besuat! Ju është bërë obligim agjërimi, ashtu siç u ishte bërë obligim edhe atyre para jush, që të bëheni të devotshëm.” (El-Bekare 2:183)
Devotshmëria nuk mbetet vetëm brenda xhamisë; ajo shihet në mënyrën si muslimani sillet: a është i drejtë, a mban gjuhën, a fal, a nuk dëmton, a i përmirëson raportet?
2) Vëllazëria dhe pajtimi: baza e marrëdhënieve mes besimtarëve
Islami e ngre raportin mes besimtarëve mbi një parim të madh: vëllazërinë. Kjo nuk është thjesht fjalë; është detyrë: të duash të mirën, të mos e lëndosh tjetrin, dhe të punosh për pajtim.
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
“Besimtarët janë vëllezër, prandaj pajtoni mes vëllezërve tuaj dhe kini frikë Allahun që të mëshiroheni.” (El-Huxhurat 49:10)
Këtu Ramazani bëhet “muaj i riparimit”: të kërkojmë hallall, të heqim inatet, të mos e zgjatim konfliktin, sepse konfliktet e bëjnë zemrën të errët dhe prishin bereqetin.
3) Gjuha: provimi më i madh i Ramazanit
Shumë njerëz e mbajnë agjërimin nga ushqimi, por e “shkatërrojnë” me gjuhë: përgojim, shpifje, përqeshje, fjalë të rënda. Kur’ani e ndalon qartë përgojimin dhe e përshkruan me një imazh tronditës, që të na e bëjë të qartë shëmtinë e tij.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱجْتَنِبُوا۟ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ ٱلظَّنِّ إِثْمٌۭ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا۟ وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًۭا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ تَوَّابٌۭ رَّحِيمٌۭ
“O ju që besuat! Largohuni nga shumë dyshime… mos spiunoni dhe mos përgojoni njëri-tjetrin. A do të donte ndonjëri prej jush të hante mishin e vëllait të vet të vdekur?… Dhe kini frikë Allahun, se Allahu është Pranues i pendimit, Mëshirues.” (El-Huxhurat 49:12)
Edhe Profeti ﷺ e lidhi “vlerën” e agjërimit me moralin e fjalës dhe veprës:
مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ
“Kush nuk e lë gënjeshtrën (fjalën e rreme) dhe veprimin me të, Allahu nuk ka nevojë që ai të lërë ushqimin dhe pijen e tij.” (Buhariu)
Pra, agjërimi i vërtetë është agjërim i gjuhës, syrit, zemrës dhe sjelljes.
4) Të flasësh mirë ose të heshtësh: rregull që ruan marrëdhëniet
Një nga rregullat më të bukura që ruan raportet shoqërore është ky parim profetik: fjalë e mirë ose heshtje.
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ
“Kush beson në Allahun dhe Ditën e Fundit, le të thotë mirë ose le të heshtë.” (Muttefekun alejhi)
Kjo fjali është “çelësi” i shumë konflikteve: sa herë të nxehet biseda në iftar, në familje, në punë, në rrjete sociale ky hadith të thotë: ndalo, mat fjalën, mos e lëndo tjetrin.
5) Muslimani si siguri për njerëzit: mosdëmtimi me gjuhë e dorë
Raportet e muslimanit me njerëzit nuk maten vetëm me buzëqeshje; maten me faktin: a janë të tjerët të sigurt prej teje?
الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
“Musliman (i vërtetë) është ai prej gjuhës dhe dorës së të cilit janë të sigurt muslimanët.” (Muttefekun alejhi)
Në Ramazan kjo bëhet edhe më e rëndë: të mos i prishësh nderin tjetrit me fjalë, të mos e poshtërosh, të mos e kërcënosh, të mos e dëmtojësh në asnjë formë.
6) Durimi, kontrolli i zemërimit dhe falja: “moral i Ramazanit”
Uria dhe lodhja mund ta shtojnë nervozizmin, por besimtari e shndërron këtë në shkallë të moralit: ai e “gëlltit” zemërimin dhe fal.
الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ ۗ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
“Ata që japin në begati e vështirësi, ata që e përmbysin zemërimin dhe falin njerëzit; Allahu i do bamirësit.” (Ali Imran 3:134)
Dhe Profeti ﷺ e bëri shumë të thjeshtë këshillën e edukimit shoqëror:
لَا تَغْضَبْ
“Mos u zemëro.” (Buhariu)
Kjo nuk do të thotë të mos ndjesh kurrë zemërim, por të mos e lejosh zemërimin të të udhëheqë: të mos shash, të mos poshtërosh, të mos hakmerresh. Në Ramazan, fiton ai që del “mbi veten”.
7) Mëshira dhe butësia: shenja e besimit në raport me njerëzit
Ramazani e zbut zemrën. Njeriu që e përjeton urinë e kupton më mirë të varfrin, të sëmurin, jetimin, të vetmuarin. Prandaj mëshira është shtyllë e marrëdhënieve islame.
الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ، ارْحَمُوا مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ
“Të mëshirshmit i mëshiron i Gjithëmëshirshmi. Mëshironi ata që janë në tokë, që t’ju mëshirojë Ai që është në qiell.” (Tirmidhiu)
Në praktikë: mëshirë në familje, me fëmijët, me prindërit, me të moshuarit, me të dobëtit, me fqinjët—edhe me atë që gabon.
8) Lidhjet farefisnore dhe shoqërore: Ramazani si “muaj i lidhjes”
Një sprovë e kohës sonë është shkëputja: njerëzit mund të jenë afër fizikisht, por larg në zemër. Ramazani është mundësi për ta kthyer lidhjen e farefisit, për të vizituar, për të pyetur, për të pajtuar.
Në të njëjtin hadith të fjalës së mirë, Profeti ﷺ e përmend edhe lidhjen e farefisit:
وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ
“Kush beson në Allahun dhe Ditën e Fundit, le t’i mbajë lidhjet farefisnore.” (Muttefekun alejhi)
Prandaj një telefonatë, një vizitë, një mesazh pajtimi në Ramazan, mund të jetë adhurim që peshon shumë.
9) Të duash për tjetrin atë që do për vete: standard i lartë i marrëdhënieve
Një “test” i besimit të sinqertë është: a ia dëshiron tjetrit atë që ia dëshiron vetes? Kjo e shëron zilinë, xhelozinë, konkurrencën e sëmurë, dhe e ndërton vëllazërinë.
لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
“Asnjëri prej jush nuk bëhet besimtar i plotë derisa të dojë për vëllain e tij atë që do për veten.” (Muttefekun alejhi)
Ky parim e bën Ramazanin muaj të pastër: s’ka vend për përbuzje, për thumba, për ulje të tjetrit—sepse si e do të mirën për vete, e do edhe për të tjerët.
10) Fjalë të bukura për njerëzit: etikë e përgjithshme shoqërore
Kur’ani kërkon që muslimani të ketë fjalë të mirë ndaj njerëzve—dhe ky është parim i përgjithshëm edukativ.
وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا
“Dhe flisni mirë me njerëzit.” (El-Bekare 2:83)
Kjo përfshin: respekt, mosfyerje, mosposhtërim, mosironi që lëndon, komunikim me edukatë edhe kur nuk pajtohesh.
Përfundim: Ramazani i suksesshëm shihet në sjellje
Nëse Ramazani është i suksesshëm, ai shihet në mënyrën si muslimani flet, fal, ndihmon dhe sillet me njerëzit. Agjërimi i vërtetë e bën njeriun më të afërt me Krijuesin dhe më të mirë me krijesat. Kur muslimani del nga Ramazani me zemër më të butë, me gjuhë më të pastër dhe me marrëdhënie më të rregulluara, atëherë Ramazani ka dhënë frytin e tij më të madh: ta kthejë besimin në moral, dhe moralin në dritë për të tjerët.
Nëse Ramazani “futet” në zemër, ai del në sjellje. Shenja e një Ramazani të pranuar është që njeriu del prej tij:
- me gjuhë më të pastër (pa përgojim e pa fyerje),
- me zemër më të butë (më pak zemërim e më shumë falje),
- me duar më bujare (sadaka, ndihmë, solidaritet),
- me marrëdhënie më të rregulluara (pajtim, hallall, lidhje farefisnore),
- me dobi për shoqërinë (siguri, ndershmëri, drejtësi).
Kështu Ramazani bëhet jo vetëm muaj i agjërimit, por muaj i ndërtimit të njeriut—dhe kur ndërtohet njeriu, ndërtohen edhe raportet me njerëzit.
Hoxhë Bekir Halimi
