Tekstet e Sheriatit kërkojnë që kuptimi dhe nxjerrja e dispozitave prej tyre të bëhet sipas parimeve të caktuara metodologjike, të cilat rregullojnë procesin e të kuptuarit. Këto parime përbëjnë themelin mbi të cilin mbështeten studiuesit dhe kërkuesit e dijes në procesin e përfytyrimit të çështjes, të kuptimit të saj dhe të nxjerrjes së përfundimeve juridike.
Prandaj, është e domosdoshme të ekzistojë vetëdije e plotë për rregullat që garantojnë argumentimin e saktë me tekstet e Sheriatit dhe kuptimin e tyre. Argumentimi i drejtë është degëzim i kuptimit të drejtë të teksteve hyjnore dhe i zbatimit të tyre mbi realitetet e reja. Kjo përbën një shtyllë themelore të ixhtihadit në dispozitat e Sheriatit dhe një nga frytet më të rëndësishme të tij. Për këtë arsye, kujdesi ndaj këtyre rregullave ka rëndësi të jashtëzakonshme.
Jo çdo argumentim me Kuranin Famëlartë dhe Sunetin Profetik është domosdoshmërisht argumentim i drejtë dhe i saktë. Mund të jetë i qëlluar, por mund të jetë edhe i gabuar. Kriteri përcaktues është kuptimi i saktë i Fjalës së Allahut të Lartësuar dhe i fjalës së të Dërguarit të Tij ﷺ, në përputhje me atë që Allahu dhe i Dërguari i Tij kanë synuar.
Dijetarët i kanë kushtuar rëndësi të veçantë sqarimit të rregullave që disiplinizojnë argumentimin me tekstet e Sheriatit. Këto parime janë përmendur në pjesë të ndryshme të veprave dhe shkrimeve të tyre. Megjithatë, dijetarët e hershëm nuk e panë të nevojshme t’i mblidhnin ato në një kapitull të vetëm, pasi për ta këto rregulla ishin të qarta dhe të njohura. Prandaj, ata mjaftoheshin me përmendjen e tyre në vendet përkatëse dhe me sqarimin e hollësive kur paraqitej nevoja, pa ndier domosdoshmërinë e hartimit të një liste të plotë të parimeve që rregullojnë kuptimin dhe argumentimin me tekstet e Sheriatit.
⸻
Shënim (1):
Imam esh-Shatibiu ka thënë në veprën El-Muvafekat (4/117):
“Fryti i kuptimit nuk shfaqet përveçse në procesin e nxjerrjes së dispozitave (istinbat).”
Argumentimi me tekstet e Sheriatit nuk ishte përmbledhur nga dijetarët e hershëm në një vend të vetëm. Kjo nuk përbënte problem në kohën e tyre, pasi nevoja për ta sistemuar dhe shpjeguar në mënyrë të hollësishme nuk ishte aq e madhe sa është sot. Ndërsa në kohën tonë, nevoja e studiuesve dhe kërkuesve të dijes islame për t’u njohur me rregullat e argumentimit me tekstet e Sheriatit dhe për t’u ushtruar në zbatimin e tyre përmes shembujve praktikë është bërë shumë më e madhe.
Një prej thënieve që dëshmon kujdesin e dijetarëve për rëndësinë e rregullave është fjala e Ez-Zerkeshiut:
**“Përmbledhja e çështjeve të shumta e të shpërndara nën rregulla të përgjithshme është mënyra më e mirë për t’i ruajtur ato dhe më e përshtatshmja për t’i sistemuar.”**¹
Po kështu, kujdesi i dijetarëve për këto parime shihet qartë edhe në fjalët e Imam esh-Shafi’iut, i cili është i pari që hartoi një vepër të pavarur mbi Usul el-Fikhun. Ai thotë:
**“Allahu ua ka drejtuar fjalën arabëve në gjuhën e tyre, sipas kuptimeve që ata i njihnin. Gjuha e tyre ka një shtrirje të gjerë kuptimore. Ndodh që një shprehje të jetë e përgjithshme në dukje, por të synohet kuptimi i saj i përgjithshëm; po ashtu mund të jetë e përgjithshme në dukje, ndërsa synimi të jetë një pjesë e saj (kuptimi i veçantë), duke treguar vetëm për disa prej atyre që përfshihen në të. Gjithashtu mund të jetë e përgjithshme në dukje, ndërsa nga fillimi, mesi ose fundi i fjalës bëhet e qartë se synohet një kuptim tjetër përveç atij të jashtëm. Mund të ndodhë që fillimi i fjalës të sqarojë fundin e saj ose fundi të sqarojë fillimin. Njeriu mund të flasë për një kuptim pa pasur nevojë ta shprehë atë drejtpërdrejt me fjalë, ashtu siç kuptohet një gjë edhe përmes shenjave. Kjo ndodh sepse dëgjuesit e zotërojnë gjuhën dhe i kuptojnë mënyrat e shprehjes së saj, ndryshe nga ata që nuk janë të familjarizuar me të.”**²
⸻
Shënime
¹ Ez-Zerkeshi, El-Kavâid el-Fikhijje, 1/65.
² Imam esh-Shafi’iu, Er-Risale, f. 50 e në vijim.
Nëse themi se Kurani është shpallur në gjuhën arabe, kjo nënkupton se ai është zbritur sipas gjuhës së njohur të arabëve, me fjalët, shprehjet dhe mënyrat e tyre të të shprehurit. Arabët, sipas natyrës së gjuhës së tyre, përdorin shprehje të përgjithshme duke pasur për qëllim kuptimin e përgjithshëm; herë të tjera përdorin një shprehje të përgjithshme, por synojnë vetëm një pjesë të saj. Po kështu, mund të përdorin një shprehje të veçantë duke synuar vetëm atë, ose një shprehje që në pamje të parë ka kuptim të drejtpërdrejtë, ndërsa synimi i folësit është një kuptim tjetër që kuptohet nga konteksti.
Gjithashtu, kuptimi i synuar mund të bëhet i qartë nga fillimi, mesi ose fundi i fjalës; një pjesë e saj mund ta shpjegojë pjesën tjetër. Arabët flasin për një kuptim pa e shprehur domosdoshmërisht atë në mënyrë të drejtpërdrejtë, ashtu siç kuptimi mund të përçohet edhe përmes shenjave e nënkuptimeve. Një objekt mund të emërtohet me shumë emra, ndërsa një emër mund të përdoret për shumë gjëra. Të gjitha këto janë mënyra të njohura të ligjërimit për ata që e zotërojnë gjuhën.
Nëse kjo është natyra e gjuhës arabe, atëherë edhe Kurani ndjek të njëjtat rregulla në shprehjet dhe kuptimet e tij. Ashtu si një i huaj nuk mund ta kuptojë drejt gjuhën e arabëve pa njohur mënyrat e saj të shprehjes, po kështu edhe një arab nuk mund ta kuptojë gjuhën e një populli tjetër pa njohur veçoritë e saj, për shkak të dallimeve në mënyrat e të folurit dhe të të shprehurit.
Pikërisht mbi këtë themel metodologjik e ndërtoi Imam esh-Shafi’iu veprën e tij “Er-Risale”, e cila konsiderohet themeli i shkencës së Usul el-Fikhut. Megjithatë, shumë prej atyre që erdhën pas tij nuk i kushtuan rëndësinë e duhur këtij parimi, ndaj është e domosdoshme t’i kushtohet vëmendje.
Ndër parimet metodologjike më të rëndësishme për argumentimin me tekstet e Sheriatit janë:
**1. Verifikimi i saktësisë së tekstit mbi të cilin do të ndërtohet dispozita dhe sigurimi i autenticitetit të tij.**¹
Ky rregull lidhet veçanërisht me Sunetin Profetik, pasi para se një hadith të përdoret si argument, duhet të vërtetohet se ai është autentik dhe i saktë.
⸻
¹ Autori thekson se ky është një nga parimet më të qarta, megjithatë shumë njerëz kanë ndërtuar bindje, adhurime dhe madje kanë përhapur virtyte e dispozita mbi hadithe që nuk janë vërtetuar nga Pejgamberi ﷺ. Shumë prej haditheve që i atribuohen atij nuk janë autentike; disa prej tyre nuk kanë fare zinxhir transmetimi, ndërsa të tjera janë të dobëta ose të shpikura. Prandaj, çdo argumentim duhet të fillojë me verifikimin e autenticitetit të tekstit përpara se të shqyrtohet kuptimi i tij.
1. Domosdoshmëria e shqyrtimit të tekstit që synohet të kuptohet dhe të përdoret si argument në dritën e teksteve të tjera të Sheriatit që lidhen me të
Kjo realizohet përmes një shqyrtimi të plotë të të gjitha ajeteve kuranore dhe haditheve profetike që trajtojnë të njëjtën çështje, duke i mbledhur ato së bashku dhe duke i krahasuar me njëri-tjetrin.¹
1. Kuptimi i shprehjeve të teksteve të Sheriatit sipas stileve të gjuhës arabe dhe mënyrave të saj të shprehjes së kuptimeve²
Tekstet e Sheriatit janë shpallur në një gjuhë të pastër arabe. Për këtë arsye, domethëniet e fjalëve dhe shprehjeve të tyre duhet të kuptohen sipas rregullave të gjuhës arabe, sipas përdorimit të saj gjuhësor, juridik dhe zakonor (ʿurf).
1. Kuptimi i tekstit në dritën e shkakut të shpalljes ose të shkakut të transmetimit³
Tekstet e Kuranit dhe të Sunetit janë shpallur ose janë thënë në rrethana, kushte dhe ngjarje të caktuara. Këto rrethana duhet të njihen gjatë zbatimit të tekstit në realitet, sepse ato ndihmojnë në kuptimin e drejtë të synimit të tij.
⸻
¹ Imam esh-Shatibiu ka thënë në El-Iʿtisam (1/244–245):
“Burimi i këtij gabimi është vetëm një gjë: mosnjohja e objektivave të Sheriatit dhe mosbashkimi i pjesëve të argumenteve me njëra-tjetrën. Tek imamët e mirëfilltë, argumentet e Sheriatit trajtohen si një tërësi e vetme; e përgjithshmja kuptohet në dritën e së veçantës, e pakufizuara në dritën e së kufizuarës dhe tekstet shpjegojnë njëra-tjetrën. Vetëm pasi të merren parasysh të gjitha këto, juristi mund të nxjerrë dispozitën e saktë.”
Po kështu, imam esh-Shaukaniu ka thënë në Irshad el-Fuhul (1/24):
“Usul el-Fikhu është shkenca prej së cilës nxirren rregullat për të kuptuar Kuranin dhe Sunetin, sepse kuptimi i tyre dhe argumentimi me to varen nga njohja e kësaj shkence; të dyja janë në gjuhën arabe.”
² Ez-Zerkeshi ka thënë në El-Burhan fi Ulum el-Kur’an (1/13):
“Tefsiri është shkenca me të cilën kuptohet Libri i Allahut i shpallur Muhamedit ﷺ, sqarohen kuptimet e tij dhe nxirren dispozitat e urtësitë e tij.”
5. Kuptimi i tekstit në dritën e kontekstit të tij (Es-Sijāk)
Një nga rregullat më të rëndësishme në kuptimin e teksteve të Sheriatit është që ato të lexohen dhe të kuptohen brenda kontekstit në të cilin kanë ardhur. Nuk lejohet shkëputja e një pjese të tekstit nga ajo që i paraprin ose që e pason, sepse kjo mund të çojë në devijimin e kuptimit dhe në atribuimin e tekstit të një domethënieje që ai nuk e synon.
Konteksti është ndër mjetet më të fuqishme për të njohur synimin e ligjëruesit. Ai ndihmon në përcaktimin e domethënies së përgjithshme ose të veçantë, të pakufizuarës ose të kufizuarës, si dhe në dallimin midis kuptimit të mirëfilltë dhe atij figurativ.
Për këtë arsye, dijetarët e tefsirit, të hadithit dhe të usulit i kanë kushtuar rëndësi të veçantë kontekstit gjatë interpretimit të teksteve dhe e kanë konsideruar atë një nga mjetet themelore për arritjen e kuptimit të saktë.
6. Bashkimi ndërmjet argumenteve dhe shmangia e përplasjes së tyre
Një prej rregullave të pranuara në metodologjinë e Sheriatit është se tekstet autentike nuk bien në kundërshtim të vërtetë me njëra-tjetrën. Nëse në pamje të parë duket sikur ekziston një mospërputhje, detyra e dijetarit është të përpiqet t’i harmonizojë ato (el-xhem’u), duke i interpretuar në mënyrë që secili tekst të ruajë fushën e vet të zbatimit.
Vetëm nëse harmonizimi është i pamundur, kalohet në shqyrtimin e mundësisë së shfuqizimit (nes’hut) ose në zbatimin e rregullave të përparësisë (terxhih), sipas kritereve të njohura në Usul el-Fikh.
⸻
Imam Ibn Tejmije ka thënë:
“Nuk mund të gjenden kurrë dy argumente autentike që kundërshtojnë njëri-tjetrin në mënyrë të vërtetë. Kundërshtimi ndodh vetëm në mendjen e atij që nuk e ka kuptuar drejt njërin prej tyre ose të dyja.”
Po kështu, Imam Ibn el-Kajjim ka thënë:
“Detyra e muxhtehidit nuk është të përplasë tekstet me njëra-tjetrën, por t’i bashkojë ato sa herë që kjo është e mundur, sepse të gjitha burojnë nga i njëjti Shpallës.”
⸻
Shënim i përkthyesit: Në këtë faqe autori thekson dy prej rregullave më themelore të metodologjisë së Usul el-Fikhut: marrjen në konsideratë të kontekstit (السياق) dhe bashkimin e argumenteve (الجمع بين الأدلة), të cilat konsiderohen ndër bazat kryesore të interpretimit korrekt të teksteve të Sheriatit.
6. Kuptimi i tekstit të Sheriatit në dritën e objektivave të Ligjvënësit (Mekāsid esh-Sherī’ah)
Teksti i Sheriatit duhet të kuptohet në dritën e objektivave të Ligjvënësit në legjislacion, të cilat kanë për synim ruajtjen e interesave të përgjithshme të njerëzimit. Po ashtu, është e domosdoshme të harmonizohen tekstet e veçanta me tekstet e tjera, si dhe objektivat e përgjithshme me parimet universale të Sheriatit. Vetëm nëpërmjet kësaj qasjeje arrihet një kuptim i drejtë dhe i shëndoshë i teksteve të Sheriatit.¹
7. Kuptimi i teksteve të Sheriatit sipas mënyrës se si i kanë kuptuar dhe zbatuar brezat e parë të mirë të muslimanëve (Selefi i devotshëm)
Një tjetër parim themelor është që tekstet e Sheriatit të kuptohen sipas mënyrës se si i kanë kuptuar dhe zbatuar Selefi i devotshëm.²
⸻
Shënime
Ky parim është një rregull madhor në Usul el-Fikh, sepse mbi të mbështetet përcaktimi i kuptimeve të përgjithshme dhe të veçanta, si dhe vendosja e çdo teksti në kuptimin që ka synuar Ligjvënësi. Megjithëse disa dijetarë të mëvonshëm nuk e kanë trajtuar si një rregull të veçantë, ai mbetet një prej themeleve mbi të cilat mbështetet interpretimi i teksteve.
(1)
Imam esh-Shatibiu ka thënë në El-Muvafekat (5/41–42):
**“Njeriu arrin gradën e ixhtihadit vetëm kur plotëson dy cilësi:
E para: të kuptojë në mënyrë të plotë objektivat e Sheriatit.
E dyta: të jetë i aftë të nxjerrë dispozita duke u mbështetur në këtë kuptim.”**
Ai gjithashtu thotë (5/43):
“Kur njeriu arrin të kuptojë synimin e Ligjvënësit në çdo çështje të Sheriatit dhe në çdo kapitull të tij, ai fiton cilësinë që e bën të denjë për të qenë pasues i Profetit ﷺ në mësimdhënie, dhënie fetvash dhe gjykim, sipas asaj që Allahu i ka mundësuar.”
(2)
Selefi i devotshëm janë muslimanët e tre brezave të parë të dalluar, në krye të të cilëve qëndrojnë sahabët e Pejgamberit ﷺ.
Imam esh-Shafi’iu ka thënë – siç e transmetojnë një numër dijetarësh nga “Er-Risale el-Kadime”:
“Ata e dinin më së miri se çfarë kishte për synim i Dërguari i Allahut ﷺ, në mënyrë të përgjithshme dhe të veçantë, si udhëzim dhe orientim. Ata e njihnin më mirë Sunetin e tij, e kuptonin më drejt atë dhe ishin më të pajisur me dije, ixhtihad, devotshmëri dhe mençuri. Mendimet e tyre janë më të vlefshme për ne sesa mendimet tona. Kush prej tyre ka përcjellë një Sunet të të Dërguarit ﷺ ose ka transmetuar një kuptim që ata e kanë kuptuar prej tij, ne nuk largohemi nga fjalët e tyre. Nëse ata janë unanimë, ne e ndjekim konsensusin e tyre; nëse kanë mospajtime, marrim atë mendim që mbështetet nga argumenti, pa dalë jashtë fjalëve të tyre.”
Shih: I’lam el-Muvekki’in (1/80) të Ibn el-Kajjimit dhe El-Bahr el-Muhit (4/359) të ez-Zerkeshiut.
Gjithashtu, Shejhul-Islam Ibn Tejmije ka thënë në Sherh el-’Akidah el-Isfahanijje (fq. 165):
“Nuk do të gjesh ndonjë imam të pranuar në dije dhe fe – si Maliku, Evzaiu, Theuriu, Ebu Hanifja, Shafi’iu, Ahmedi, Is’hak ibn Rahavejhi, Fudejl ibn Ijadi, Ebu Sulejmani, Ma’ruf el-Kerhiu dhe të ngjashmit me ta – përveçse do t’i gjesh të një mendimi se dija më e mirë është ajo e sahabëve, ndërsa kuptimi më i drejtë është ai që ata kanë pasur për fenë e Allahut.”
… si Imam esh-Shafi’iu, Imam Ahmedi, Is’hak ibn Rahavejhi, Fudejl ibn Ijadi, Ebu Sulejmani, Ma’ruf el-Kerhiu dhe dijetarë të tjerë të ngjashëm me ta. Të gjithë ata janë të një mendimi se dija më e vlefshme është ajo që është marrë nga sahabët, ndërsa kuptimi më i drejtë është ai me të cilin sahabët e kanë kuptuar fenë. Po kështu, ata i konsideronin sahabët shembullin më të lartë në të gjitha degët e virtyteve dhe të meritave.¹
Ibn Tejmije ka thënë në Mukaddimetu fi Usuli’t-Tefsir (f. 83):
**“Ai që largohet nga medhhebi i sahabëve dhe tabi’inëve në interpretimin e Kuranit, duke zgjedhur një rrugë tjetër, jo vetëm që gabon, por edhe bie në bidat (risi në fe). Kjo sepse sahabët dhe tabi’inët e dinin më mirë kuptimin e Librit të Allahut, ishin më të saktë në interpretimin e tij dhe më të njohur me domethëniet e tij. Ashtu siç ata ishin njerëzit që e njihnin më mirë të vërtetën me të cilën Allahu e dërgoi të Dërguarin e Tij ﷺ, po kështu ishin edhe më të diturit për komentimin dhe kuptimin e Kuranit.
Kush i kundërshton fjalët e tyre dhe e interpreton Kuranin ndryshe nga interpretimi i tyre, ai ka gabuar si në argument, ashtu edhe në përfundim. Megjithatë, është e mundur që ai të ketë të drejtë në një pjesë të asaj që thotë, por gabimi i tij në metodë mbetet më i madh sesa përputhja e rastësishme me të vërtetën.
Qëllimi ynë nuk është të mohojmë ekzistencën e mospajtimeve në tefsir, por të tërheqim vëmendjen se një nga shkaqet më të mëdha të devijimit, që i ka shtyrë njerëzit të flasin për Fjalën e Allahut dhe të Dërguarit të Tij ﷺ pa dije, është interpretimi i teksteve sipas dëshirave të tyre, e jo sipas asaj që Allahu ka synuar.
Prandaj, pjesë e metodologjisë së dijes është që njeriu ta njohë mendimin që kundërshton Selefin, ta dijë se ai është i pasaktë dhe të kuptojë se interpretimi i Selefit është interpretimi më i drejtë, sepse ai mbështetet në argumente që shpjegojnë të vërtetën. Edhe shumë autorë të mëvonshëm, në komentet e hadithit dhe të Kuranit, kanë rënë në të njëjtin gabim.”**
Më tej, Ibn el-Kajjim ka thënë në I’lām el-Muvekki’īn (4/152–153):
**“Në çdo kohë dhe në çdo vend, dijetarët e Islamit kanë vazhduar të mbështeten në fetvatë dhe mendimet e sahabëve. Askush prej tyre nuk e ka mohuar këtë metodë. Veprat e dijetarëve dëshmojnë për këtë dhe diskutimet e tyre janë të mbushura me argumentimin përmes fjalëve të sahabëve.
Disa dijetarë të mëvonshëm kanë pretenduar se kjo nuk është e detyrueshme, duke u mbështetur në disa interpretime të caktuara. Mirëpo, kjo bie ndesh me praktikën e njohur të dijetarëve. Çdo libër i Selefit dhe i dijetarëve që erdhën pas tyre, i cili trajton argumentimin dhe nxjerrjen e dispozitave, është i mbushur me citime nga sahabët. Nuk do të gjesh pothuajse asnjë kapitull të jurisprudencës ku të mos përmenden fjalët e Ebu Bekrit, Umerit dhe sahabëve të tjerë si argument…”**
Prandaj, i Dërguari i Allahut ﷺ urdhëroi ndjekjen e sahabëve dhe marrjen e tyre si shembull, sepse ata ishin njerëzit që e jetuan shpalljen dhe e kuptuan më mirë fenë e Allahut. Konsensusi i tyre është argument i prerë; ata janë juristët më të shquar të këtij umeti dhe njerëzit më të ditur për gjuhën e Kuranit dhe interpretimin e tij. Gjithashtu, Profeti ﷺ ka njoftuar se grupi i shpëtuar është ai që qëndron mbi atë në të cilën ishin ai dhe sahabët e tij.
✽ ✽ ✽
Sahabët e të Dërguarit të Allahut ﷺ dhe pasuesit e tyre (tabiinët) janë dëshmia më e qartë për këtë. Si mund të ndihet i qetë zemra e një dijetari që i jep përparësi mendimit të dikujt tjetër ndaj një gjykimi të cilin Allahu e ka shpallur në Librin e Tij dhe të cilin i Dërguari ﷺ e ka sqaruar me fjalët dhe veprat e tij, ndërkohë që një dijetar i mëvonshëm, i cili nuk e ka përjetuar atë kohë dhe as rrethanat e saj, pretendon se kuptimi i parë nuk është i saktë?
Si mund të mbështetet dikush në një fetva të vonshme dhe të anashkalojë kuptimin e atyre që dëshmuan shpalljen, njohën shkaqet e zbritjes së ajeteve dhe të transmetimit të haditheve, ndërsa shpallja zbriste në mesin e tyre?
Transmetohet nga Xhabiri se ai ka thënë:
“Kurani zbriste mbi të Dërguarin e Allahut ﷺ dhe ai e dinte interpretimin e tij. Çfarëdo që ai vepronte në bazë të tij gjatë Haxhit të Lamtumirës, edhe ne vepronim sipas saj.”
Prandaj, mbështetja e sahabëve në njohjen e synimit të Allahut të Lartësuar nga Fjala e Tij, duke parë veprat dhe udhëzimin praktik të të Dërguarit ﷺ, si dhe interpretimin që ai i jepte Kuranit, është shumë më e fortë. Si mund të mendohet se dikush nga brezat e mëvonshëm mund të jetë më afër së vërtetës se ata në çështje të tilla?
⸻
Shënim (1)
Imam esh-Shaukani ka thënë në Irshad el-Fuhul (1/204):
**“Allahu i Lartësuar e ka bërë këtë umet një umet të mesëm (të drejtë dhe të ekuilibruar), ndërsa mesi i çdo gjëje është pjesa më e zgjedhur e saj. Duke qenë se Allahu e ka cilësuar këtë umet me këtë virtyt, po të kishin rënë në një gabim të përbashkët ose në një devijim kolektiv, nuk do ta meritonin më këtë cilësim. Prandaj, kur ata bien dakord për një çështje, konsensusi i tyre është argument.”
Nuk mund të thuhet se ajeti flet vetëm për drejtësinë individuale të secilit, sepse përshkrimi i umetit si i drejtë nënkupton domosdoshmërisht besueshmërinë e tij në atë për të cilën bie në pajtim. Pikërisht mbi këtë është ndërtuar argumentimi me ajetin:
‘Dhe kështu Ne ju bëmë një umet të mesëm, që të jeni dëshmitarë mbi njerëzit.’ (El-Bekare, 143).”
Prof. Dr. Arif Er-Rukabij
