Një përgjigje e mençur dhe e përgjegjshme… cilat janë skenarët e mundshëm?
Përgjigjja e Hamasit ndaj planit të Trumpit erdhi e mençur, e përgjegjshme dhe pozitive; ajo mirëpriti përpjekjet amerikane dhe tha një “po” të qartë, veçanërisht sa i përket lirimit të të gjithë të burgosurve në kuadër të një marrëveshjeje shkëmbimi, duke e lënë derën e hapur për negociata mbi detajet, afatet dhe garancitë. Po ashtu, ajo theksoi refuzimin e kujdestarisë (mbikëqyrjes) përmes kërkesës për një administratë lokale palestineze në kuadër të një konsensusi kombëtar, dhe e la çështjen e qëndrimit ndaj neneve që kanë të bëjnë me të drejtat kombëtare në fushën e vendimmarrjes së tërësisë kombëtare.
Sa i përket arsyes së këtij mirëpritjeje të kushtëzuar ndaj një plani që realizon shumicën e kërkesave izraelite në formën e “po, por…”, pa pranim ose refuzim të plotë, ajo qëndron në faktin se refuzimi do të përbënte një vetëvrasje politike dhe ushtarake, sepse do t’i jepte Izraelit një mbulesë rajonale dhe ndërkombëtare për të vazhduar shfarosjen me ashpërsi edhe më të madhe. Në anën tjetër, pranimi i plotë do të thoshte dorëzim pa garanci për ndalimin e luftës, pengimin e dëbimit, tërheqjen dhe rindërtimin. Ndërsa pranimi i shoqëruar me kërkesa për sqarime dhe detajime, dhe me negociata mbi mekanizmat e zbatimit, e hedh sërish topin në fushën e Netanyahut, duke e rikthyer atë në rrethin e izolimit, pasi e kishte paraqitur veten si fitimtar dhe si atë që e kishte përjashtuar Hamasin. Kjo i jep lëvizjes një hapësirë që e ndihmon të përpiqet të ndalë luftën pa marrë përsipër përgjegjësinë për rifillimin e saj nëse ndodh.
Basti i Hamasit bazohet në faktin se ajo që e intereson më shumë Trumpin është arritja e një suksesi personal që e kënaq veten dhe forcon shanset e tij për të marrë Çmimin Nobel për Paqe diçka që mund të realizohet përmes një marrëveshjeje për shkëmbimin e të burgosurve dhe ndalimin e luftës. Ndërkohë, çështjet e tjera mbeten dytësore për të dhe, për nga natyra e tyre, do të zgjidhen në terren sipas raporteve të forcave dhe marrëveshjeve rajonale e ndërkombëtare. Kjo luftë, me shumë gjasë, nuk do të përfundojë me një marrëveshje përfundimtare, por do t’i shtohet listës së luftërave të papërfunduara.
Nga çështjet që do të dalin më vonë është se roli i Hamasit si palë kryesore në negociata do të bjerë menjëherë pas arritjes së marrëveshjes së shkëmbimit të të burgosurve, në kushtet e një qëndrimi rajonal dhe ndërkombëtar që kërkon largimin e saj nga pushteti — gjë që ajo e ka pranuar në parim. Megjithatë, ajo do të luftojë për të ruajtur ekzistencën dhe rolin e saj, dhe mund të detyrohet të riformohet duke ndarë anën politike nga ajo ushtarake, ose përmes krijimit të një partie të re. Por ajo që është e sigurt, është se Hamasi nuk do të zhduket, por do të mbetet një aktor i rëndësishëm në një formë ndryshe nga e mëparshmja përveç nëse lëvizja kombëtare palestineze në tërësinë e saj nuk pëson një ndryshim në mendim, politikë dhe veprim që do të ofronte alternativa të reja kombëtare të përshtatshme për fazën e ardhshme. Nëse lëvizja kombëtare dështon ta bëjë këtë, pushtimi dhe përkrahësit e tij nga njëra anë, dhe palë rajonale e ndërkombëtare nga ana tjetër, do të përpiqen ta mbushin boshllëkun.
Sa i përket çështjes së çarmatosjes së Hamasit, ajo nuk është aq e rëndësishme sa paraqitet, pasi 90% e armëve të tij janë shkatërruar, siç ka përmendur Musa Abu Marzuk, dhe ajo që ka mbetur është kryesisht armë e lehtë që nuk mund të merret edhe nëse vetë lëvizja do ta dëshironte këtë, sidomos duke qenë se ajo e ka lidhur çështjen e armëve me themelimin e shtetit palestinez.
Mirëpritja e Trumpit ndaj përgjigjes së Hamasit pa koordinim paraprak me Izraelin pasqyron nxitimin e tij për të arritur një sukses të shpejtë, ndërkohë që qeveria e Netanyahut po përjeton një tronditje nga ajo që e konsideron “një refuzim të veshur me po”, gjë që mund të reflektohet edhe në qëndrimin e vetë Trumpit në varësi të reagimit izraelit.
Në dritën e kësaj, cilat janë skenarët e mundshëm?
Skenari i parë: Zbatimi i marrëveshjes së shkëmbimit të të burgosurve dhe ndalimi i luftës.
Në këtë rast, Trumpi përqendrohet në një arritje të prekshme dhe të shpejtë që forcon imazhin e tij si krijues paqeje, pa hyrë në detajet e çështjeve të ndërlikuara si tërheqja, e ardhmja e Gazës apo shteti palestinez. Suksesi i këtij skenari sjell përfitime të drejtpërdrejta humanitare (lirimi i të burgosurve, ndalimi i zjarrit) dhe i jep Trumpit kapital politik dhe mediatik të madh. Por ai i lë rrënjët e krizës ende të hapura dhe e kthen marrëveshjen në një armëpushim të përkohshëm më shumë sesa në një zgjidhje përfundimtare. Rreziku i këtij skenari është se mund të çojë në një pushim të shkurtër para se lufta të rifillojë në forma të tjera, ndoshta të ngjashme me ato që po ndodhin në Liban. Megjithatë, ky është më realist për t’u zbatuar në afat të shkurtër.
Skenari i dytë: Tërheqja e Trumpit nga mirëpritja e tij dhe kërkesa ndaj Hamasit për të hequr rezervat.
Ky skenar e vendos Hamasin përballë një dileme të vështirë: ose të heqë rezervat dhe të pranojë praktikisht kushtet izraelite gjë që do ta dobësonte brenda dhe do ta paraqiste si të dorëzuar; ose ta refuzojë, duke u akuzuar se ka penguar një mundësi historike për paqe gjë që do t’i jepte Izraelit një mbulesë të gjerë ndërkombëtare për të vazhduar luftën e tij. Suksesi i këtij skenari varet nga shkalla e gatishmërisë së Hamasit për manovër dhe aftësia e tij për t’ia hedhur fajin Izraelit për çdo bllokim. Nga ana tjetër, Trumpi humbet imazhin e tij si “ndërmjetës pragmatik” dhe kthehet në rreshtimin e plotë me qëndrimin izraelit.
Skenari i tretë: Dhënia e dritës jeshile Netanyahut për të vazhduar luftën.
Në këtë rast, Trumpi harmonizohet me vizionin e Netanyahut, i cili beson se duhet “përfunduar detyra”, d.m.th. dobësimi maksimal ushtarak dhe politik i Hamasit para çdo zgjidhjeje.
Suksesi i këtij skenari për Izraelin nënkupton vazhdimin e përpjekjes për të imponuar kushtet e tij me forcë, por ai mbart rreziqe të mëdha: përkeqësimin e katastrofës humanitare, thellimin e izolimit ndërkombëtar të Izraelit dhe mundësinë e shpërthimit të një konflikti më të gjerë rajonal.
Ndërsa për Trumpin, do të thotë humbje e imazhit të “krijuesit të paqes” që ai synon dhe shfaqje si sponsor i drejtpërdrejtë i një lufte shfarosëse.
Megjithatë, ky skenar mund të gjejë mbështetje në qarqe të djathta amerikane dhe izraelite që besojnë se vetëm forca është zgjidhja.
Përmbledhje:
• Skenari i parë është më afër zbatimit në afat të shkurtër, sepse i jep çdo pale një fitim të caktuar pa zgjidhur dosjet e mëdha.
• Skenari i dytë hap derën për një ngërç politik si për Hamasin, ashtu edhe për Trumpin.
• Skenari i tretë e përjetëson luftën dhe hap mundësinë e një shpërthimi rajonal, por kënaq Netanyahun dhe aleatët e tij.
Dr. Hani al-Masri
