Ndërsa në horizont shfaqet një ndryshim thelbësor në objektivat strategjikë të shpallur për luftën me Iranin, dalin në pah pyetje urgjente rreth kohëzgjatjes së kësaj përballjeje dhe kostos së mundësisë së humbur që qytetari amerikan po paguan nga xhepi i tij dhe nga e ardhmja e programeve të tij sociale, ndërkohë që fuqitë ndërkombëtare përpiqen të imponojnë pazare politike komplekse që lidhin frontin e Lindjes së Mesme me konfliktin e ashpër në Ukrainë.
Një grup analizash dhe raportesh të publikuara nga gazeta dhe faqe të njohura amerikane tregojnë se lufta e udhëhequr nga administrata e presidentit Donald Trump kundër Iranit po hyn në një fazë të ndjeshme ku ndërthuren llogaritë ushtarake me presionet ekonomike dhe përçarjet politike, në një kohë kur objektivat e shpallura ndryshojnë dhe kostoja rritet në mënyrë të dukshme.
Një milion dollarë në minutë
Sipas një artikulli analitik të publikuar nga gazeta New York Times nga kolumnisti Nicholas Kristof, në bashkëpunim me gazetaren Ingrid Holmquist, kostoja e luftës ka arritur një nivel të paprecedentë, duke u vlerësuar rreth 1.3 milion dollarë në minutë gjatë vetëm gjashtë ditëve të para të operacioneve.
Autorët mendojnë se këto shifra jo vetëm që pasqyrojnë një barrë të madhe financiare, por gjithashtu zbulojnë një paradoks moral dhe politik, pasi artikulli krahason koston e luftës me mundësitë e humbura brenda vendit.
Sipas vlerësimeve të tyre, duke përdorur një pjesë të vogël të këtyre parave, do të ishte e mundur të zhdukej në masë të madhe forma më e rëndë e kequshqyerjes tek fëmijët në nivel global dhe të shpëtoheshin rreth 1.5 milion fëmijë çdo vit.
Artikulli gjithashtu thekson se kostoja e vetëm dy javëve të operacioneve ushtarake do të mjaftonte për të garantuar arsim universitar falas për çdo familje amerikane me të ardhura më pak se 125 mijë dollarë në vit.
Lëvizja e anijeve luftarake amerikane ka kushtuar shuma të mëdha (Reuters)
Ky kontrast i theksuar e vendos administratën Trump përballë një prove të “vullnetit politik”, i cili shfaqet qartë kur hidhen bomba dhe zhduket plotësisht kur bëhet fjalë për ndërtimin e njeriut dhe ofrimin e kujdesit shëndetësor dhe arsimit.
Kristof dhe Holmquist citojnë ekspertë ushtarakë që thonë se kostoja totale përfundimtare mund të afrohet me një trilion dollarë, një shumë që ngre pyetje morale dhe shoqërore mbi prioritetet e shpenzimeve kombëtare.
Tërheqje e dukshme
Paralelisht me këtë kritikë ekonomike, vërehet një ndryshim i qartë në diskursin politik të administratës amerikane. Sipas një raporti të publikuar nga e njëjta gazetë nga gazetari David Sanger, presidenti Trump ka deklaruar se po shqyrton “reduktimin” e operacioneve ushtarake në Iran, gjë që konsiderohet si një tërheqje nga objektivat ambicioze të shpallura në fillim të fushatës, kryesisht nxitja për ndryshim regjimi në Teheran.
Por Trump gjithashtu tha: “Ne jemi shumë pranë arritjes së objektivave tona”, duke ia lënë çështjen e rihapjes së Ngushticës së Hormuzit vendeve të tjera që përdorin këtë rrugë ujore, duke pretenduar se SHBA nuk e përdor atë.
Raporti tregon se administrata amerikane tani po përqendrohet në objektiva më të kufizuara, si dobësimi i kapaciteteve ushtarake iraniane dhe sigurimi i mbrojtjes për aleatët në rajon, në vend që të kërkojë ndryshim rrënjësor politik brenda Iranit.
Trump gjithashtu ka zbutur kërkesat e tij për programin bërthamor iranian, duke u tërhequr nga kushti për eliminimin e plotë të rezervave të karburantit bërthamor dhe duke u mjaftuar me theksimin e aftësisë së SHBA për të reaguar nëse programi rindërtohet.
Trump vazhdon të ndryshojë objektivat ndërsa lufta përparon dhe bëhet e qartë vështirësia për t’i arritur ato (AFP)
Ky ndryshim – sipas Sanger – reflekton presione të brendshme në rritje, me çmimet e karburantit në SHBA që arrijnë rreth 4 dollarë për gallon dhe shqetësim në rritje brenda Partisë Republikane për pasojat ekonomike të luftës, sidomos për shkak të nevojës për financim shtesë të madh për të zëvendësuar municionin e konsumuar.
Paradoks historik
Revista Newsweek ka paraqitur një analizë të thelluar që tregon paradoksin historik në të cilin ka rënë presidenti Trump, i cili për dy dekada ka kritikuar luftën në Irak duke e quajtur pushtimin “vendimin më të keq ndonjëherë”.
Megjithë premtimet e tij zgjedhore për t’i dhënë fund “luftërave të pafundme”, vetëm 3 javë pas operacionit “Zemërim i madh” kundër Iranit, ai kërkoi nga Kongresi financim të menjëhershëm prej 200 miliardë dollarësh, një shumë shumë më e madhe se ajo që kërkoi ish-presidenti George W. Bush në fillim të luftës në Irak në vitin 2003, edhe pasi shifrat janë përshtatur me inflacionin aktual.
Administrata amerikane e shpjegon këtë rritje me natyrën e luftërave moderne, të cilat varen gjithnjë e më shumë nga armë të teknologjisë së lartë dhe shumë të shtrenjta, si raketat “Tomahawk”, secila prej të cilave kushton rreth 3.5 milion dollarë, dhe bombat me precizion të lartë.
Raporti gjithashtu zbulon se forcat amerikane kanë goditur më shumë se 7 mijë objektiva brenda Iranit në vetëm tre javë, duke çuar në shterimin e stokut të raketave të lundrimit si Tomahawk.
Megjithatë, kostoja e operacioneve arriti rreth 16.5 miliardë dollarë në vetëm 12 ditë, një tregues i ritmit të lartë të shpenzimeve.
Një raketë Tomahawk kushton rreth 3.5 milion dollarë (Reuters)
Kurthet strategjike
Në një analizë tjetër, një grup redaktorësh të lartë të Newsweek paralajmëruan për 5 “kurthe strategjike” që mund ta shtyjnë konfliktin drejt një përshkallëzimi më të rrezikshëm dhe më të gjerë.
Pesë kurthet janë:
• Kurthi i përshkallëzimit: nëse SHBA realizon kërcënimin për të shkatërruar plotësisht fushën e gazit South Pars në rast se Irani sulmon sërish Katarin
• Kurthi i aleancave: humbja e kontrollit mbi Izraelin
• Kurthi i besueshmërisë: kur liderët vendosin “vija të kuqe” që realiteti vazhdon t’i sfidojë
• Kurthi i energjisë: një nga sfidat më të rrezikshme për Trump
• Kurthi i politikës së brendshme: inflacioni nga rritja e çmimeve të naftës që kërcënon besimin e votuesve para zgjedhjeve
Përçarje dhe hetime
Sfidat nuk kufizohen vetëm në aspektin financiar dhe strategjik, por shtrihen edhe në politikën e brendshme amerikane. Faqja The Hill raportoi për përçarje në rritje mes elitës politike, madje edhe brenda vetë republikanëve.
U përmend dorëheqja e Joe Kent, ish-drejtor i Qendrës Kombëtare Kundër Terrorizmit, në shenjë proteste kundër luftës me Iranin. Ai akuzoi administratën Trump se hyri në luftë nën presion nga Izraeli dhe lobet e tij në Uashington, si dhe akuzoi autoritetet për përpjekje për të devijuar debatin publik drejt rrjedhjeve dhe hetimeve dytësore.
Gazetarja Fiona Burke raportoi gjithashtu se FBI kishte nisur një hetim ndaj Kent për rrjedhje informacioni të klasifikuar tek media, përfshirë prezantuesin Tucker Carlson.
Kjo ngjarje reflekton përçarje të thella brenda vetë së djathtës amerikane, mes mbështetësve të ndërhyrjes ushtarake dhe rrymës “America First”, që e sheh këtë si përsëritje të gabimeve në Irak dhe Afganistan.
Në një raport tjetër, gazetari Filip Timotija thekson se ekziston shqetësim në rritje brenda republikanëve për mundësinë e një ndërhyrjeje tokësore në Iran, pavarësisht mohimeve të Trump.
Mbështetësit e luftës argumentojnë se kontrolli i ishullit iranian Kharg – arteria kryesore e eksportit të naftës – nuk është “pushtim”, por “sigurim i objekteve jetike”.
Çmimet e energjisë janë rritur globalisht për shkak të luftës me Iranin (AP)
Marrëveshja ruse dhe tensionet transatlantike
Në arenën ndërkombëtare, Rusia ka hyrë në lojë duke ofruar një “shkëmbim” informacioni inteligjent.
Sipas Politico, Moska ofroi të ndalonte furnizimin e Iranit me koordinata të sakta të pozicioneve ushtarake amerikane në këmbim që SHBA të ndalonte dhënien e informacionit për Ukrainën.
Edhe pse SHBA e refuzoi ofertën, vetë ideja shkaktoi alarm në kryeqytetet evropiane, të cilat kanë frikë se mund të arrihet një marrëveshje mes dy fuqive që do ta linte Evropën të vetme përballë Rusisë.
Situata u përkeqësua nga kritikat e ashpra të Trump ndaj aleatëve të NATO-s, të cilët i quajti “frikacakë” për mos pjesëmarrje në operacionet në Ngushticën e Hormuzit.
Ndërkohë, ndërsa lufta po shteron rezervat amerikane të municioneve, disa vende evropiane – si Franca – kanë filluar të marrin rol më aktiv në mbështetjen inteligjente për Ukrainën.
Në përgjithësi, këto analiza paraqesin një tablo komplekse të një lufte me kosto në rritje financiare dhe njerëzore, objektiva të paqarta strategjike dhe presione politike në rritje brenda dhe jashtë vendit.
Ndërsa administrata amerikane përpiqet të arrijë fitore të shpejta ushtarake, ajo përballet me sfida në ruajtjen e mbështetjes së brendshme, kontrollin e përshkallëzimit dhe shmangien e një konflikti më të gjerë me kosto shumë më të lartë.
Pyetjet mbeten të hapura mbi aftësinë për ta përfunduar luftën me kushte të pranueshme apo nëse ajo do të shndërrohet në një konflikt afatgjatë që rikthen krizat e së kaluarës, në një kohë kur konsensusi politik po dobësohet dhe hapësira strategjike po ngushtohet.
