Përpara mureve të larta të Vatikanit, nën kupolën e Kishës së Sixtinës, tani ka një pyetje që dominon mendjet e kardinalëve dhe të publikut që e ndjek: kush do ta trashëgojë mantelin e Shën Pjetrit? Kush do të jetë ai njeri që do të ulet në fronin që tani dridhet nën peshën e botës moderne dhe ndryshimeve të saj, ku Kisha Katolike është bërë një fushë e hapur për një luftë midis traditës dhe rinovimit, mes dogmës dhe interpretimit?
Në mëngjesin e 21 prillit, ndërsa Sheshi i Shën Pjetrit ende rezononte nga jehona e lutjes së fundit të Pashkës, zëri i Papës Françesku u shua në moshën 88-vjeçare.
Vdekja e Papës ishte një moment kyç që rihapi dosjen e konfliktit për identitetin e Kishës. Pasuesi i tij nuk lidhet vetëm me vazhdimin apo ndalimin e rrugës së një njeriu, por është një betejë për identitetin e vetë Kishës.
Identiteti katolik, ashtu siç është formuluar nga kreshmat e mëdha kishtare – nga Niceja deri te Vatikani i Dytë – ka jetuar gjithmonë në kufi, në një tension të vazhdueshëm midis “të vërtetës së shenjtë” dhe “të përkohshmes historike”. Në këtë kontekst, pyetja për papën e ardhshëm bëhet një test i ri për këtë tension krijues.
Trashëgimia e Françeskut
Që nga momenti i zgjedhjes së tij në vitin 2013 dhe ardhja e tij befasuese nga thellësitë e Amerikës Latine, duke sjellë një vizion që buron më shumë nga rrugët e Buenos Airesit sesa nga sallat e kreshmave, ai zgjodhi thjeshtësinë, braktisi pallatin papal për të jetuar në një shtëpi pritjeje dhe refuzoi të veshë veshje të arta dhe këpucë të kuqe.
Por simbolika e këtij fillimi u shndërrua në një projekt tërësor: një kishë për të varfërit, e hapur ndaj botës, që mbështet të margjinalizuarit.
Në një kohë kur kërcënohen ekstremizmat dhe lëvizjet populiste, Françesku ngriti parullën “mëshirë, jo përjashtim”, u hap ndaj ndjekësve të feve të tjera, kritikoi kapitalizmin dhe u përqendrua në fjalimet e tij për çështje mjedisore, refugjatë dhe emigrantë në të gjithë botën. Kjo u shpreh në mesazhin e tij më të njohur Laudato Si’ (“Lëvdoni Atë”), që ishte guri themeltar i teologjisë mjedisore bashkëkohore.
Megjithatë, këto reforma nuk shpëtuan nga kundërshtitë. U ngritën zëra të zemëruar brenda Kishës, që e akuzonin Papën për lejimin e humbjes së dogmave dhe për afrim të Kishës me modernizmin, deri në shkallën e “ndryshkjes”. Kështu, vitet e Françeskut u bënë një betejë e dyfishtë: e jashtme për drejtësi dhe paqe, dhe e brendshme kundër ngurtësisë së institucionit dhe shpirtit të burokracisë kishtare.
Pamjet e luftës së ardhshme në kolegjin kardinal
Vdekja e Françeskut çoi në një numërim pasues për të mbledhur Kongregatën e Kardinalëve (Konklavën). Ashtu siç paraqitet në filmin e famshëm Conclave 2024, ku 135 kardinalë që nuk kanë mbushur moshën 80-vjeçare mblidhen për të zgjedhur papën e ri, konklava, që duket si një formë rituali e thjeshtë, fsheh pas saj një luftë të ashpër midis dy vizioneve të kundërta të Kishës: njëra që do të vazhdojë hapjen dhe rinovimin që nisi Françesku, dhe tjetra që kërkon kthimin në stabilitetin teologjik dhe mbylljen dogmatike.
Ironikisht, Françesku vetë ka emëruar mbi dy të tretat e kardinalëve që do të votojnë, dhe kështu, teorikisht, Kongregata është formuar në imazhin e tij. Megjithatë, ai kurrë nuk ka qenë njeri i lojaliteteve absolute, por ka zgjedhur një diversitet të qëllimshëm ndër anëtarët e Kongregatës.
Kjo shpjegon praninë e grupeve të ndryshme brenda saj: nga e majta teologjike progresive deri te e djathta katolike tradicionale. Po ashtu, bilanci gjeografik ka një rol kyç. Sot, Evropa nuk e ka më monopolizuar zërin katolik; kanë dalë në pah zëra nga Azia, Afrika dhe Amerika Latine, rajone ku katolikët po përjetojnë një zhvillim demografik dhe shpirtëror.
Kandidatë të mundshëm për papën
Mes emrave të njohur është kardinali italian Matteo Zuppi, i njohur si “Françesku italian” për shkak të afërsisë me shkollën mendore të Papës Françesku. Nga ana tjetër, kardinali Pietro Parolin, Sekretar i Shtetit i Vatikanit, shfaqet si një kandidat kompromisi, duke bashkuar aftësinë diplomatike dhe përvojën e gjatë në korridoret e pushtetit kishtar. Parolin ka besimin e shumicës së kardinalëve dhe shihet si një figurë që mund të ruajë unitetin e Kishës pa ndërmarrë reforma të thella.
Ndër emrat që dalin nga jashtë Evropës është kardinali filipinas Luis Antonio Tagle, i cilësuar nga shumë si trashëgimtar shpirtëror i Françeskut në botën aziatike.
Po ashtu, kardinali ganez Peter Turkson është një nga kandidatët jo evropianë më të shquar, i njohur për përvojën e tij në çështje të drejtësisë dhe paqes. Ai do të ishte Papa i parë afrikan që nga shekulli i pestë, duke reflektuar ndryshimin demografik të dukshëm në zemër të Kishës.
Në anën tjetër qëndron grupimi konservator, i përfaqësuar nga kardinali Robert Sarah nga Guinea dhe kardinali Raymond Burke nga SHBA-ja, të njohur për ngulmimin e tyre në ruajtjen e ritualeve tradicionale dhe qëndrimet e forta për çështje si homoseksualiteti dhe liturgjia.
Mbështetje amerikane për grupin konservator dhe katolikët MAGA
Me afrimin e Kongregatës, një grup i njohur si MAGA Catholics ka dalë në pah. Kjo është një lëvizje e djathtë amerikane që kërkon të rikthejë Kishën në pozita më të ashpra, duke kombinuar katolicizmin konservator me populizmin e djathtë që lidhet me Donald Trump.
Kjo lëvizje po përpiqet të ndikojë në përzgjedhjen e një pape që i përshtatet vlerave tradicionale të Kishës, duke përdorur ndikimin e saj financiar dhe mediatik.
Në përfundim, mbetet pyetja: a do të vazhdojë ky garim papal me përpjekjet për reforma të Françeskut, apo do të kthehet Kisha në traditat e saj konservatore me mbështetje amerikane? Kush do ta zgjedhë papën këtë herë: kardinalët apo Donald Trump?
