“Që prej një mijë vitesh dhe pa përdorur asnjë pajisje moderne, shkencëtari mysliman El-Biruni shpalli se diametri i Tokës është 3930 milje, duke gabuar vetëm me 29 milje.”
Ky është një shembull mahnitës i saktësisë shkencore të dijetarëve muslimanë shumë kohë para shpikjeve moderne.
El-Biruni – Gjeniu mysliman që mati diametrin e Tokës pa teknologji moderne
- Emri i plotë: Abū al-Rayḥān Muhammad ibn Aḥmad al-Bīrūnī
- Jetoi: 973 – rreth 1050 pas Krishtit
- Vendlindja: Khwarezm (në Azinë Qendrore, sot pjesë e Uzbekistanit)
Kontributi i tij i jashtëzakonshëm:
Rreth 1000 vite më parë, El-Biruni arriti të bëjë një vlerësim jashtëzakonisht të saktë të diametrit të Tokës, duke përdorur vetëm mjete të thjeshta si:
• Vëzhgime të hijeve
• Matje nga maja e një mali
• Teori trigonometrike
Ai llogariti se diametri i Tokës ishte rreth 12,756 km (apo 3930 milje) — gabimi i tij ishte vetëm 29 milje, pra rreth 0.75% nga vlera që dimë sot me teknologji satelitore!
Si e bëri këtë pa teknologji?
El-Biruni:
- Ngjitej në male të larta dhe maste lartësinë e malit me anë të hijeve dhe këndeve.
- Përdorte trigonometrinë sferike, një fushë që ai vetë ndihmoi të zhvillohej.
- Me një ekuacion gjenial, ai llogaroi rrezen e Tokës, dhe prej saj nxori diametrin.
Trashëgimia e El-Birunit:
• Ka shkruar mbi 146 libra në astronomi, matematikë, fizikë, gjeografi, mjekësi, histori dhe filozofi.
• E quajnë “Leonardo da Vinci i Lindjes.”
• Përveç matjes së Tokës, ai hodhi idenë se drita udhëton më shpejt se zëri, dhe se kontinentet kanë qenë të bashkuara — ide që shumë shekuj më vonë u provuan shkencërisht.
Nderimi:
• Emri i tij ndodhet në një krater të Hënës: Krateri Al-Biruni
• Shkencëtarët modernë e njohin si një nga matematicienët dhe astronomët më të mëdhenj në historinë njerëzore.
Mësimi:
Zbulimet e mëdha nuk varen gjithmonë nga teknologjia.
Me përkushtim, dije dhe vullnet, edhe një mendje e vetme mund të arrijë atje ku sot shkojnë miliona dollarë dhe satelitë.
Dija e vërtetë është një dritë që udhëzon përtej kohës.
Hoxhë Florim Islamo
