Dhjetra shkencëtarë nënshkruajnë gjetjet shqetësuese mbi klimën
Planeti po përballet me një “realitet të ri” ndërsa arrin të parin në një seri momentesh katastrofike dhe potencialisht të pakthyeshme klimatike: vdekjen e përhapur të shkëmbinjve koralorë, sipas një dokumenti paralajmërues të hartuar nga 160 shkencëtarë në të gjithë botën.
Ndërsa njerëzit djegin lëndë djegëse fosile dhe rrisin temperaturat, ka valë më të këqija të nxehtësisë, përmbytje më të rënda, thatësira më të gjata dhe zjarre më dramatike. Por ka ndikime edhe më të mëdha në horizont. Ndryshimi i klimës gjithashtu mund t’i shtyjë sistemet kryesore të Tokës – nga pylli i shiut i Amazonës deri te shtresat e akullit polar – aq shumë jashtë ekuilibrit sa ato të shemben, duke shkaktuar reagime katastrofike në të gjithë planetin.
“Po i afrohemi me shpejtësi pikave të shumta kthese të sistemit të Tokës që mund ta transformojnë botën tonë, me pasoja shkatërruese për njerëzit dhe natyrën”, tha për CNN Tim Lenton, një profesor në Institutin e Sistemeve Globale të Universitetit të Exeter dhe autor i raportit të publikuar të dielën.
Ngjarja më e keqe e zbardhjes masive
Koralet e ujërave të ngrohta janë të parat, sipas raportit.
Që nga viti 2023, shkëmbinjtë nënujorë të botës kanë përjetuar ngjarjen më të keqe të zbardhjes masive të regjistruar ndonjëherë, ndërsa oqeanet arrijnë temperatura rekord të larta dhe më shumë se 80 përqind e tyre janë prekur. Ajo që dikur ishte një botë nënujore me ngjyra dhe jetë, tani po zëvendësohet nga një peizazh i zbardhur i dominuar nga algat.
“Ne i kemi shtyrë shkëmbinjtë nënujorë të koraleve përtej kapacitetit të tyre“, tha Mike Barrett, këshilltari kryesor shkencor në Fondin Botëror për Natyrën UK dhe bashkëautor i raportit. “Nëse ngrohja globale nuk përmbyset, “shkëmbinjtë nënujorë siç i njohim do të humbasin”, shkruan autorët.
Ndikimet do të jenë të gjera. Shkëmbinjtë koralorë janë habitate thelbësore për speciet detare, jetësore për sigurinë ushqimore, kontribuojnë triliona në ekonominë globale dhe mbrojnë zonat bregdetare nga stuhitë. Më keq akoma do të vijë nëse temperaturat vazhdojnë të rriten. Planeti është në prag të disa pikave të tjera kthese pasi është pothuajse e sigurt se do të shkelë objektivin e rënë dakord globalisht për kufizimin e ngrohjes në 1.5 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale, tha raporti.
Një nga më alarmantët është kolapsi i mundshëm i Qarkullimit Meridional të Atlantikut, një rrjet kyç i rrymave oqeanike të njohura si AMOC. Kjo do të kishte pasoja katastrofike globale, duke shtyrë pjesë të botës në një ngrirje të thellë, duke ngrohur të tjera, duke ndryshuar stinët e musoneve dhe duke rritur nivelin e detit. “Tani ekziston rreziku që kolapsi të ndodhë brenda jetës së njerëzve të lindur dhe që jetojnë në planet sot”, tha Barrett.
Bota nuk është e përgatitur për pasojat e kalimit të këtyre pikave kthese, theksoi Manjana Milkoreit, një studiuese në Departamentin e Sociologjisë dhe Gjeografisë Njerëzore në Universitetin e Oslos dhe autore e raportit. Politikat aktuale dhe marrëveshjet ndërkombëtare janë “të hartuara për ndryshime graduale, jo për këto ndryshime të papritura, të pakthyeshme dhe të ndërlidhura”, tha ajo. Mënyra se si qeveritë po reagojnë tani “mund të formësojë sistemin e Tokës për një kohë shumë të gjatë”, shtoi ajo.
“Veproni tani!”
Veprimet që kërkon raporti përfshijnë uljen e shpejtë të ndotjes që po ngroh planetin dhe rritjen e heqjes së karbonit nga atmosfera. Bota do të tejkalojë 1.5 gradë të rënë dakord, tha Lenton, por çelësi do të jetë minimizimi i ngrohjes së mëtejshme mbi atë nivel dhe ulja e temperaturave sa më shpejt të jetë e mundur.
Mes gjetjeve alarmuese, raporti raportoi gjithashtu disa lajme pozitive, duke përfshirë një “përshpejtim radikal global” në energjinë diellore dhe automjetet elektrike, si dhe bateritë dhe pompat e nxehtësisë. Pasi të zëvendësohen, teknologjitë ndotëse nuk ka gjasa të kthehen sepse opsionet më të pastra janë më të lira dhe më të mira, zbuloi ai.
Raporti u publikua një muaj para se qeveritë të mblidhen në Brazil për COP30, konferencën vjetore të Kombeve të Bashkuara për klimën. Ky vit është veçanërisht i rëndësishëm pasi vendet pritet të vendosin objektivat e tyre për uljen e emetimeve gjatë dekadës së ardhshme.
“Kjo situatë e zymtë duhet të jetë një thirrje zgjimi se nëse nuk veprojmë me vendosmëri tani, do të humbasim edhe pyllin tropikal të Amazonës, shtresat e akullit dhe rrymat jetike oqeanike”, tha Barrett. “Në këtë skenar, do të përballeshim me një rezultat vërtet katastrofik për të gjithë njerëzimin.” /tesheshi.com/
