/Nga Muhamed Selame El-Gunejmi/
Kur debati bëhet problem
Debati është pjesë e natyrës njerëzore. Ai nënkupton paraqitjen e mendimeve dhe mbështetjen e tyre me argumente. Në vetvete, debati mund të jetë një mjet për të arritur të vërtetën dhe për të mbrojtur të drejtën.
Por problemi fillon kur ky mjet humb qëllimin e tij.
Allahu e përshkruan natyrën e njeriut:
﴿وَكَانَ الْإِنسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا﴾
“Njeriu është më polemizuesi nga çdo gjë.” (El-Kehf :54).
Kjo tregon se debati është instinkt — por mënyra si përdoret e përcakton nëse është dritë apo errësirë.
Dy fytyrat e debatit
Islami nuk e ndalon debatin, por e rregullon atë. Ai mund të jetë:
👉 mjet ndërtues që çon te e vërteta
👉 ose mjet shkatërrues që çon te përçarja
Debati që ndërton
Debati i dobishëm është ai që synon të vërtetën, jo fitoren personale.
Allahu urdhëron:
﴿وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ﴾
“Mos debatoni me ithtarët e Librit përveçse me mënyrën më të mirë.” (El-Ankebut :46).
Po ashtu ndalon debatimin pa dije:
﴿فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ﴾
“Pse debatoni për atë që nuk keni dije?” (Ali Imran:66).
Dhe kërkon qartësi dhe fokus:
﴿فَلَا تُمَارِ فِيهِمْ إِلَّا مِرَاءً ظَاهِرًا﴾
“Mos polemizo përveçse në mënyrë të qartë.” (El-Kehf:22).
Ky është debati që ndërton, që bashkon zemrat dhe udhëzon drejt së mirës.
Allahu thotë:
﴿ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ﴾
“Thirr në rrugën e Zotit tënd me urtësi dhe këshillë të mirë.” (En-Nahl :125).
Dhe Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«جاهدوا المشركين بأموالكم وأنفسكم وألسنتكم»
“Luftoni me pasuritë tuaja, me veten tuaj dhe me gjuhët tuaja.” (Ebu Davud, Nesai, sahih).
Kur debati del nga kontrolli
Në realitet, debati shpesh humb drejtimin e tij dhe shndërrohet në konflikt.
Mjafton një temë dhe njerëzit ndahen menjëherë në dy palë: mbështetës dhe kundërshtarë.
Pastaj fillon rrëshqitja:
• secila palë e sheh veten gjithmonë në të drejtë
• diskutimi kthehet në rrëmujë dhe zhurmë
• kur mungon argumenti, fillon sulmi personal
• lind përçmimi dhe armiqësia
Në këtë pikë, debati nuk është më për të vërtetën — por për ego.
Debati që shkatërron
Pejgamberi ﷺ ka paralajmëruar:
«مَا ضَلَّ قَوْمٌ بَعْدَ هُدًى كَانُوا عَلَيْهِ إِلَّا أُوتُوا الْجَدَلَ»
“Nuk devijoi një popull pas udhëzimit përveçse iu dha debati.” (Ahmed, Tirmidhi, sahih).
Dhe Kur’ani tregon:
﴿مَا ضَرَبُوهُ لَكَ إِلَّا جَدَلًا بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ﴾
“Ata nuk e sollën atë përveçse për debat, por janë popull polemizues.” (Ez-Zuhruf :58).
Gjithashtu:
«إِنَّ أَبْغَضَ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الأَلَدُّ الْخَصِمُ»
“Më i urryer tek Allahu është ai që polemizon ashpër.” (Buhari & Muslim).
Dhe për ata që mbrojnë të pavërtetën:
«مَنْ خَاصَمَ فِي بَاطِلٍ وَهُوَ يَعْلَمُ لَمْ يَزَلْ فِي سَخَطِ اللَّهِ»
“Kush debaton për të pavërtetën duke e ditur, mbetet në zemërimin e Allahut.” (Ebu Davud, sahih).
Sqarimi i dijetarëve
Dijetarët kanë sqaruar se edhe kërkimi i të drejtës mund të bëhet gabim nëse shoqërohet me:
• arrogancë
• fyerje
• teprim
Madje, kontrolli i gjuhës në debat është shumë i vështirë, prandaj shmangia e tij shpesh është më e sigurt.
Pasojat e debatit të keq
Debati i dëmshëm:
• krijon armiqësi
• shton urrejtje
• hap derën e gënjeshtrës
• përçan shoqërinë
Dhe më e rrezikshmja:
• zemra bëhet e ashpër
• e vërteta refuzohet nga humbësi
• arroganca rritet tek fituesi
Madje, ai lodh shpirtin dhe sjell stres, sepse bëhet një dëshirë që kërkon vazhdimisht të ushqehet.
Fjalë të urta
Të parët kanë thënë:
• “Debati prish fenë dhe moralin”
• “Debati është rruga drejt zemërimit”
• “Asgjë nuk e rëndon zemrën si grindja”
Ata paralajmëronin të shmangeshin debatet, sidomos me njerëzit e devijuar.
Zgjidhja që shpëton
Pejgamberi ﷺ ka dhënë një zgjidhje të qartë:
«أَنَا زَعِيمٌ بِبَيْتٍ فِي رَبَضِ الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَكَ الْمِرَاءَ وَإِنْ كَانَ مُحِقًّا»
“Unë garantoj një shtëpi në xhenet për atë që e lë debatin, edhe nëse ka të drejtë.” (Ebu Davud, sahih).
Mesazhi final
Debati mund të jetë:
• dritë që udhëzon
• ose zjarr që shkatërron
Zgjedhja është në dorën tonë.
👉 Mos kërko të fitosh debat
👉 kërko të fitosh të vërtetën
👉 Mos fol gjithmonë
👉 fol vetëm kur ka dobi
Sepse në fund: jo çdo fjalë duhet thënë dhe jo çdo debat duhet bërë.
Përshati: Bekir Halimi
