Ankara – Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan do të jetë nesër, të enjten, mysafir i homologut të tij amerikan Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë, në vizitën e tij të parë që nga kthimi i Trump në pushtet. Takimi ka një rëndësi të veçantë, pasi është i pari pas rreth 6 vitesh; vizita e fundit dypalëshe e Erdogan në Uashington daton në vitin 2019.
Takimi vjen në një moment të ndjeshëm, ku ndërthuren krizat rajonale me dosjet strategjike mes dy vendeve, ndërkohë që të dyja palët mbështeten tek marrëdhënia personale mes presidentëve për të rindërtuar besimin dhe për të forcuar interesat e përbashkëta.
⸻
Dosjet e mbrojtjes dhe armatimeve
Në krye të agjendës së vizitës së Erdogan në Uashington qëndrojnë marrëveshjet e avionëve luftarakë, në një kohë kur Turqia kërkon të heqë pengesat që bllokojnë modernizimin e forcës së saj ajrore. Ankara u përjashtua nga programi i avionëve stealth F-35 në vitin 2019, pas blerjes së sistemit rus të mbrojtjes ajrore S-400 – hap që SHBA e pa si kërcënim për sigurinë e NATO-s dhe si rrezik për ekspozimin e teknologjive të saj të avancuara.
Analisti politik Ali Asmar thekson se sanksionet ushtarake të SHBA ndaj Turqisë nuk kanë qenë rezultat i një konsensusi mes administratave amerikane të njëpasnjëshme, por erdhën si pasojë e presionit të drejtpërdrejtë nga grupe me ndikim në Kongres, të lidhura me mbështetjen e tyre tradicionale për Izraelin.
Sipas Asmar, këto lobime synojnë të pengojnë çdo epërsi ajrore të mundshme ndaj Izraelit, duke ofruar “justifikime të kota”. Ai beson se shpresa e Turqisë sot mbështetet tek lidhja e fortë personale mes Erdogan dhe Trump, me shpresën se kjo marrëdhënie mund të ndihmojë në kapërcimin e pengesave të vendosura nga lobet.
Dosja e avionëve F-16 duket pothuajse e mbyllur, dhe pritet që ato të dorëzohen së shpejti Ankarasë, ndërsa ajo e F-35 mbetet më e ndërlikuar për shkak të presioneve të mëdha izraelite. Izraeli nuk dëshiron që Turqia të arrijë nivel të barabartë në fuqinë ajrore, ndaj shtyn për vonesa dhe pengesa, ndërkohë që Uashingtoni ndjek politikën e zvarritjes.
Asmar zbulon se ka propozuar një “zgjidhje ideale” për këtë nyje: bashkëpunim me Moskën për të zhvendosur sistemin rus S-400 në Siri dhe për ta vënë në funksion atje. Kjo, sipas tij, do t’ia hiqte SHBA-së justifikimin e përdorur kundër Turqisë në NATO, duke i hapur rrugë rifutjes së saj në programin e F-35, ndërsa njëkohësisht do të forconte sigurinë kombëtare të Sirisë dhe Turqisë përmes vendosjes së sistemeve mbrojtëse në territorin sirian.
⸻
Bashkëpunimi ekonomik dhe tregtar
Në planin ekonomik, të dy palët synojnë forcimin e partneritetit tregtar në përputhje me përmirësimin e klimës politike. Pritet që samiti të shoqërohet me një njoftim për një marrëveshje të madhe: blerja nga Turkish Airlines e deri në 250 avionëve civilë nga Boeing, një nga marrëveshjet më të mëdha në historinë e kompanisë amerikane, sipas kryetarit të bordit, Ahmet Bolat.
Presidenti Trump ka ringjallur objektivin ambicioz që kishte shpallur gjatë mandatit të parë: ngritjen e shkëmbimeve tregtare mes dy vendeve në 100 miliardë dollarë në vit, ndërkohë që sot kjo shifër nuk i kalon 30 miliardët.
Turqia shpreson të rrisë eksportet e saj drejt tregut amerikan, të tërheqë më shumë investime – veçanërisht në fushat e mbrojtjes dhe teknologjisë – si dhe të përfitojë lehtësime financiare nga institucione si Exim Bank i SHBA-së për mbështetjen e projekteve industriale.
⸻
Dosja siriane
Analisti politik Mahmoud Alloush e sheh dosjen siriane si një nga pikat kyçe të marrëdhënieve turko-amerikane, sidomos në fazën e pas-transformimit sirian. Ai thekson se tre çështje kryesore do të diskutohen mes Erdogan dhe Trump:
1. Forcat Demokratike Siriane (FDS – “Qasad”)
Erdogan synon një marrëveshje me SHBA për këtë forcë, duke shpresuar që Uashingtoni të ushtrojë presion për ta detyruar atë të integrohet me shtetin sirian para fundit të vitit. Në rast se ky proces dështon, mund të shqyrtohen skenarë alternativë, përfshirë edhe opsionin ushtarak, mes shenjave të koordinimit të mundshëm turko-sirian.
2. Mbështetja për qeverinë e presidentit Ahmed Shar’a dhe çështja e sanksioneve
Turqia, së bashku me Arabinë Saudite, ka luajtur një rol qendror në rehabilitimin e presidentit Ahmed Shar’a, gjë që ka sjellë një hapje të shtuar nga Perëndimi dhe SHBA ndaj tij, sidomos pas heqjes së një pjese të sanksioneve mbi Sirinë. Megjithatë, “Ligji Caesar” mbetet pengesa më e madhe, sepse kërkon miratim nga Kongresi për t’u hequr. Ankara shpreson se Trump do të përdorë ndikimin e tij për ta shtyrë këtë proces.
3. Marrëdhëniet turko-izraelite në arenën siriane
Sipas Alloush, që nga prilli i kaluar, SHBA ka menaxhuar mosmarrëveshjet mes Ankarasë dhe Tel Avivit në skenën siriane, duke ndihmuar në uljen e tensioneve dhe hapjen e kanaleve ushtarake dhe të inteligjencës. Por, ai paralajmëron se një marrëveshje e mundshme sigurie midis Sirisë dhe Izraelit, nën kujdesin amerikan, do të ketë pasoja të drejtpërdrejta mbi Turqinë, e cila shpreson te ndikimi i Trump për të frenuar Izraelin nga hapa që do të përkeqësonin tensionet.
⸻
Lufta në Gaza
Pritet që dosja e luftës në Rripin e Gazës të jetë ndër temat më të nxehta në tryezën e bisedimeve Erdogan–Trump, me vijimin e përshkallëzimit gjakderdhës që nga tetori 2023.
Ankara ka mbajtur një qëndrim të ashpër ndaj Izraelit. Presidenti Erdogan e ka cilësuar fushatën ushtarake si “gjenocid” ndaj palestinezëve, duke përsëritur thirrjen për armëpushim të menjëhershëm dhe hapjen e korridoreve humanitare për ndihmën e civilëve.
Në fjalimin e tij të fundit në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, Erdogan theksoi domosdoshmërinë e njohjes së shtetit të Palestinës nga komuniteti ndërkombëtar si çelës për përfundimin e tragjedisë, duke kujtuar se mbi 150 shtete e kanë bërë tashmë këtë. Ai deklaroi se çdo përmirësim në marrëdhëniet me Izraelin do të varet nga arritja e progresit real drejt zgjidhjes me dy shtete dhe fundi i vuajtjeve të popullit palestinez.
⸻
Turqia dhe NATO
Turqia zë një vend qendror në llogaritë strategjike të SHBA-së, duke e bërë anëtarësinë e saj në NATO një çështje themelore në këtë samit. Uashingtoni kërkon të sigurojë që Ankaraja të mbetet në krahun perëndimor si aleat i besueshëm, për të penguar zgjerimin e ndikimit rus në Lindjen e Mesme dhe Detin e Zi.
Presidenti Trump ka theksuar disa herë vlerën e Turqisë si partner që duhet të tërhiqet e jo të përjashtohet, duke argumentuar se afrimi i saj me Perëndimin forcon pozitën amerikane përballë Moskës dhe Pekinit, dhe e pengon atë të tërhiqet drejt blloqeve rivale.
Nga ana e saj, Ankaraja nënvizon se anëtarësia në NATO nuk do të thotë dorëzim i pavarësisë së saj vendimmarrëse, por kërkon të konsolidojë rolin e saj si një fuqi rajonale me rrjet marrëdhëniesh të balancuara me të gjitha palët.
⸻
Burimi: Al Jazeera
