Disa ekonomistë myslimanë kanë thënë se një ekonomi islame pa interes duhet të përdorë një normë interesi hije ose kontabël për të siguruar shpërndarjen efikase të investimeve. Ne do të argumentojmë tani se të thuash një gjë të tillë do të thotë të gabosh dy herë. Së pari, duke pranuar pohimin kapitalist se efikasiteti kërkon një normë interesi, dhe së dyti, duke adoptuar mbrojtjen marksiste se mund të përdoret një normë interesi kontabël në vend të saj (një mbrojtje e panevojshme për një ekonomi islame që lejon fitimin).
Do të ishte e dobishme të shohim fillimisht prejardhjen e këtij mendimi.
- Një drejtim i rremë
Profesori Samuelson përdor argumentin e zakonshëm për rolin e interesit në shpërndarjen e kapitalit dhe e paraqet kështu:
“norma e interesit ka një funksion të rëndësishëm në një sistem ekonomik kapitalist, socialist apo të çfarëdo lloji tjetër… (ajo) vepron si një sitë ose mjet racionimi: të gjitha projektet që mund të japin një kthim prej 10 për qind ndërmerren para çdo projekti që jep vetëm 8 për qind… Norma e interesit duhet të përdoret për të shpërndarë në mënyrë optimale furnizimet e kufizuara të kapitalit dhe për të përcaktuar prioritetin e projekteve alternative”. (Samuelson, 1976, fq. 640).
Defekti i rëndë i këtij argumenti është se anashkalon çështjen vendimtare të pasigurisë — prandaj ta shqyrtojmë nga kjo perspektivë:
Nëse supozojmë parashikim të përsosur, mund të fshijmë me të drejtë në citimin e mësipërm fjalët “norma e interesit” dhe të shkruajmë në vend të tyre “norma e fitimit” (ose “norma e qirasë” apo “norma e kthimit nga kapitali”), sepse të gjitha këto norma janë të barabarta në një botë me profetë (shih Seksioni III.1). E vërteta është: në një botë të tillë, cilado prej këtyre normave shërben në mënyrë të barabartë për shpërndarjen e kapitalit të kufizuar.
Kur zbresim në botën tonë reale të pasigurisë, shohim se pohimi i mësipërm i Profesor Samuelson nuk është i vlefshëm. Sepse në kushte pasigurie, norma e interesit dhe norma e kthimit devijojnë, dhe kemi parë (Seksioni III.3) se kjo e fundit dhe jo e para është kriteri i duhur për përzgjedhjen e projekteve.
Brenda sferës së tregut, nuk është interesi por fitimi që shpërndan kapitalin real të kufizuar. Sepse është e qartë që interesi është ajo që biznesmenët paguajnë, fitimi është ajo që ata fitojnë. Dhe kjo është ekonomi elementare, miku im Watson, që biznesmenët investojnë jo aty ku interesi është më i lartë, por aty ku fitimet janë më të larta!
- A është e nevojshme një normë interesi kontabël?
Disa ekonomistë myslimanë, pasi pranojnë pa kritikë që vetëm norma e interesit mund të shpërndajë kapitalin real, përfundojnë se një ekonomi islame pa interes duhet të mbështetet në një normë interesi kontabël ose hije për të shpërndarë investimet dhe për të vlerësuar projektet. Argumenti i gabuar me të cilin arrihet zakonisht ky përfundim rrjedh si më poshtë:
Pasi që interesi është i ndaluar në një ekonomi islame, kapitali real ka çmim zero në treg.
Por kapitali është i kufizuar dhe duhet të ketë një çmim pozitiv për një shpërndarje efikase.
Zgjidhja, sipas këtij argumenti, është të përdoret një normë interesi kontabël si çmim për kapitalin real.
Por si (a) ashtu edhe (c) janë të gabuara. Në botën reale të pasigurisë, kapitali i vërtetë nga aksionet nuk ka çmim kontraktual, por ka gjithsesi një kosto reale jokontraktuale oportuniteti që shprehet në treg përmes normave të kthimit ose raportit fitim-çmim të aksioneve të zakonshme (Dorfman, fq. 245-46). Pse të mos përdorim këtë çmim real në vend që të ndjekim norma hijesh të interesit!
Megjithatë, ekziston një arsye e vlefshme për përdorimin e “çmimit hije të kapitalit”. Ky argument bazohet në faktin se çmimi i tregut (në këtë rast norma e kthimit me rrezik) mund të mos pasqyrojë koston e vërtetë të mundësisë për shoqërinë, prandaj është më mirë që autoritetet publike, në vendimet e tyre për investime, të përdorin një normë kthimi hije. Për këtë lloj argumenti mund të shtojmë se një ekonomi islame mund ta përdorë ose jo çmimin hije të kapitalit. Mund t’i nevojitet një çmim hije për çimento, lidhëse këpucësh apo kapital, jo për shkak se institucioni i interesit është eliminuar, por për shkak të mundësive të papërsosura në treg. Me fjalë të tjera, ajo që mund t’i nevojitet një autoriteti publik islam është një normë kthimi hije mbi kapitalin (nëse norma e tregut është e shtrembëruar). Ajo që nuk i nevojitet kurrë është një normë hije interesi.
