Çrregullimi metodik në çdo doktrinë, pavarësisht se sa i duket racional, mund të çojë edhe mendjet më të shquara drejt sjelljeve ekstreme. Ky fenomen shihet qartë tek Diogjeni i Kilki, i njohur si Diogeni “qeni”, i cili nuk ishte thjesht një provokator; ai manifestonte një abnormalitet filozofik, duke sfiduar çdo normë morale dhe shoqërore që shoqëria konsideronte të pranueshme.
Ibn al-Tayyib al-Baghdadi përmend se shkolla e filozofëve kelbianë, emërtuar nga mënyra e jetesës së tyre që imiton qentë, nuk respektonte as rregullat morale:
“Kur Diogjeni u pyet, duke qenë i pranishëm me një grua, ‘Çfarë po bën o filozof?’ ai u përgjigj: ‘Nëse ky veprim është i shëmtuar, ai mbetet i shëmtuar edhe në fshehtësi dhe në publik.’”
Ky qëndrim është i pazakontë dhe ekstrem, sepse shëmtia dhe papërshtatshmëria nuk trajtohen si të njëjta në fshehtësi dhe në dukje; Diogjeni, përkundrazi, i bënte publike aktet që shoqëria i konsideronte të turpshme. Thiofrast tregonte se ai mësoi nga vëzhgimi i një miu dhe për këtë gjeti mënyra të jashtëzakonshme për të jetuar në përputhje me instinktet e tij, duke injoruar konvencionet shoqërore.
Veprimet e tij shpesh kishin natyrë provokuese dhe të çuditshme:
• Kur njerëzit e goditnin me kocka si një qen, ai urinoi mbi ta, duke imituar kafshën dhe duke ironizuar mbi hipokrizinë shoqërore.
• Njëherë, duke ndarë fiqi me Platonin, ai iu ankua se Platon i hëngri të gjitha: “Të kërkova ndarjen, jo për t’i ngrënë të gjitha!”
• Ai hante dhe shprehte nevojat natyrore në publik, duke sfiduar çdo standard moral.
• Në një rast, duke u marrë me akte të papërshtatshme në treg, ai iu përgjigj kritikëve me një arsye të tij personale, që ishte e jashtëzakonshme për çdo normë shoqërore.
Ky kombinim i veprimeve, ironisë dhe indiferencës ndaj moralit konvencional tregon një abnormalitet filozofik: Diogjeni nuk synonte thjesht të provokonte; ai çnderonte normat morale dhe tregonte skajshmërinë e një mënyre jetese që rrëzonte çdo tabu. Abnormaliteti i tij nuk është vetëm në sjellje, por edhe në mënyrën se si filozofia e tij e jetës sfidonte çdo pritshmëri të zakonshme.
Në këtë dritë, Diogjeni shfaqet si shembull i atyre filozofëve që nuk ndjekin rrugën konvencionale të mendimit apo sjelljes. Ai nuk është thjesht i çuditshëm; ai është ekstrem, një manifestim i veçantë i rebelimit filozofik ndaj shoqërisë, duke ekspozuar abnormalitetin në mënyrën më të qartë dhe më të paharrueshme.
Dr. Aid Deuserij
