Tel Aviv | Instituti për Studime të Sigurisë Kombëtare (INSS)
Një vlerësim i publikuar nga Instituti Izraelit për Studime të Sigurisë Kombëtare (INSS) arrin në përfundimin se Kina, gjatë luftës ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, ndoqi një strategji të bazuar në neutralitetin praktik dhe menaxhimin e ekuilibrave, me synimin për të mbrojtur interesat e saj ekonomike dhe politike në Lindjen e Mesme, pa u përfshirë drejtpërdrejt në konflikt dhe pa sakrifikuar marrëdhëniet e saj me asnjërën palë.
Vlerësimi, i përgatitur nga studiuesja Galia Lavi, thekson se Pekini u përball me një dilemë strategjike të paprecedentë: nga njëra anë duhej të ruante partneritetin me Iranin, nga ana tjetër të siguronte marrëdhëniet gjithnjë e më të ngushta me shtetet e Gjirit, të shmangte një përballje të drejtpërdrejtë me Shtetet e Bashkuara, si dhe të garantonte sigurinë e furnizimit të tij me energji, e cila varet në masë të madhe nga nafta e rajonit.
Strategji e bazuar në “ndërhyrjen minimale”
Raporti vlerëson se Kina, megjithëse zotëron mjete të rëndësishme presioni ekonomik dhe politik ndaj Iranit, zgjodhi të mos i përdorte ato. Ajo u kufizua në përpjekje diplomatike, duke bërë thirrje për armëpushim dhe rikthim në negociata, ndërsa shmangu çdo hap që mund ta shndërronte në një palë të drejtpërdrejtë të luftës.
Sipas raportit, ky qëndrim nuk ishte shprehje e dobësisë apo pasivitetit, por një politikë e llogaritur, e cila synonte ruajtjen e fleksibilitetit strategjik dhe shmangien e zgjedhjes mes partnerëve të saj konkurrues në rajon.
Tre shtyllat e politikës kineze
Raporti identifikon tre elemente kryesore që formësuan strategjinë kineze gjatë luftës:
* Prani intensive diplomatike, përmes kontakteve të ministrit të Jashtëm Wang Yi, angazhimit në Këshillin e Sigurimit të OKB-së dhe dërgimit të një të dërguari të posaçëm në Lindjen e Mesme, me qëllim forcimin e imazhit të Kinës si aktor diplomatik, pa marrë përsipër barrë të sigurisë.
* Përshtatja e diskursit politik sipas audiencës, ku Pekini përdori mesazhe të ndryshme ndaj Iranit, Shteteve të Bashkuara, vendeve të Gjirit dhe Kombeve të Bashkuara, në mënyrë që të ruante marrëdhënie të mira me të gjitha palët.
* Paqartësi në natyrën e angazhimit, pasi Kina vazhdoi bashkëpunimin e saj në fushën e sigurisë me shtetet e Gjirit, ndërkohë që ruajti marrëdhëniet me Iranin, duke shmangur shpalljen e çdo mbështetjeje të drejtpërdrejtë ushtarake, pavarësisht raporteve që flisnin për mbërritjen në Teheran të materialeve dhe teknologjive me përdorim të dyfishtë.
“Mosveprimi” si mjet strategjik
Raporti e lidh këtë qasje me konceptin filozofik kinez “Wu Wei” (无为), që nënkupton “të vepruarit pa ndërhyrje të tepërt”. Sipas tij, Pekini preferoi të ndërmerrte vetëm minimumin e domosdoshëm të veprimeve për të mbrojtur interesat e veta, duke shmangur kostot e përfshirjes së drejtpërdrejtë ushtarake apo politike.
Hartuesit e vlerësimit besojnë se kjo qasje i ka mundësuar Kinës, deri tani, të ruajë njëkohësisht marrëdhëniet me Iranin, vendet e Gjirit dhe Shtetet e Bashkuara, ndërsa barra kryesore e sigurisë ka mbetur mbi Uashingtonin.
Përfitime afatshkurtra… dhe pikëpyetje për të ardhmen
Megjithëse Kina arriti të shmangte humbjen e ndonjërit prej partnerëve të saj, raporti paralajmëron se kjo strategji mund të ngjallë në të ardhmen dyshime mbi gatishmërinë e Pekinit për të përdorur ndikimin e tij ekonomik dhe politik në kohë krizash, qoftë nga Irani, qoftë nga aleatët e tij në Gjirin Persik, të cilët mund ta shohin Kinën si një fuqi që i jep përparësi mbrojtjes së interesave të veta përpara mbrojtjes së partnerëve të saj.
Implikimet për Izraelin
Në vlerësimin e ndikimit për Izraelin, instituti thekson se lufta dëshmoi kufijtë e pritshmërive se Kina do të ushtronte presion mbi Iranin, edhe kur interesat e saj në Gjirin Persik rrezikoheshin. Për këtë arsye, ai u bën thirrje vendimmarrësve në Tel Aviv të mos ndërtojnë politikat e tyre mbi supozimin se Pekini do të ndërhyjë kundër Teheranit.
Raporti përfundon se politika kineze nuk duhet të kuptohet vetëm përmes deklaratave të saj publike, por edhe përmes asaj që Kina zgjedh të mos bëjë, duke argumentuar se kuptimi i kufijve të angazhimit kinez do ta ndihmojë Izraelin të ndërtojë vlerësime më realiste për sjelljen e Pekinit në krizat e ardhshme rajonale.
Burimi: Instituti Izraelit për Studime të Sigurisë Kombëtare (INSS), vlerësim me titull: “A mund të hiqet dorë nga veprimi? Strategjia kineze gjatë luftës amerikano-iraniane”, përgatitur nga studiuesja Galia Lavi, 22 korrik 2026.
