/Ahmed el-Feki/
A po hyn siguria kombëtare e Izraelit në një fazë të gërryerjes graduale, pavarësisht epërsisë së tij ushtarake, pas thellimit të përçarjeve të brendshme, konsumimit nga luftërat dhe ndryshimit të mjedisit rajonal e ndërkombëtar, gjë që imponon një rivlerësim të aftësisë së shtetit hebre për të ruajtur stabilitetin e tij strategjik në të ardhmen?
Konferenca e Herzlijas e vitit 2026 nuk ishte thjesht një aktivitet vjetor për të vlerësuar mjedisin e sigurisë së Izraelit, por u shfaq më tepër si një seancë e thellë vetëvlerësimi për doktrinën e sigurisë kombëtare, e cila po përballet me provën më të madhe që nga themelimi i shtetit. Paradoksi që dominoi shumicën e punimeve dhe diskutimeve ishte se shteti hebre, i cili gëzon një epërsi ushtarake të paprecedentë, si dhe një avantazh të qartë teknologjik dhe inteligjent, po përballet njëkohësisht me tregues gjithnjë e më të shumtë që dëshmojnë rënien e aftësisë së tij për ta shndërruar këtë epërsi në një stabilitet strategjik të qëndrueshëm.
Ky paradoks ka bërë që shumë studiues izraelitë të kalojnë nga pyetja: **”Si fiton Izraeli?”**, në një pyetje shumë më të thellë: **”Si e ruan Izraeli aftësinë për të vazhduar ekzistencën e tij?”**
Literatura e publikuar nga **Instituti për Studimet e Sigurisë Kombëtare (INSS)** tregon se siguria kombëtare nuk matet më vetëm me epërsinë ushtarake, por me një sistem të integruar që përfshin fuqinë ushtarake, ekonominë, qëndrueshmërinë kombëtare, legjitimitetin ndërkombëtar dhe marrëdhëniet me aleatët. Kjo nënkupton se çdo dobësim në njërin prej këtyre shtyllave reflektohet drejtpërdrejt në gjithë sistemin.
Një nga zhvillimet më të rrezikshme të viteve të fundit është zhvendosja e qendrës së kërcënimit nga kufijtë drejt brendësisë së shoqërisë. Në vend që përçarja shoqërore të jetë pasojë e krizave të sigurisë, ajo po shihet nga një numër në rritje studiuesish izraelitë si një prej shkaqeve të tyre.
Matësi i standardeve të qëndrueshmërisë kombëtare, i zhvilluar nga studiuesit izraelitë **Shaul Kimhi** dhe **Yohanan Eshel**, konsiderohet një nga instrumentet më të rëndësishme shkencore për matjen e kësaj qëndrueshmërie. Ai mbështetet në trembëdhjetë tregues që matin besimin ndaj institucioneve, ndjenjën e përkatësisë ndaj shtetit, kohezionin shoqëror, besimin ndaj së ardhmes dhe aftësinë për t’u përballur me krizat.
Dy studiuesit arritën në përfundimin se:
> “Faktorët që forcojnë qëndrueshmërinë kombëtare, si qëndrueshmëria e shoqërisë dhe ndjenja e kohezionit, lidhen pozitivisht me qëndrueshmërinë kombëtare, ndërsa ndjenja e rrezikut dhe e përçarjes lidhet negativisht me të.”
Ky përfundim nuk mbeti më vetëm teorik. Sondazhet e **INSS** pas luftës treguan se besimi ndaj ushtrisë mbeti i lartë, rreth **75%**, ndërsa besimi ndaj qeverisë ra në vetëm **23%**. Mbi **80%** e izraelitëve shprehën shqetësim për përçarjet e brendshme, ndërsa vlerësimi mesatar i sigurisë kombëtare nuk i kaloi **5.7 pikët nga 10**.
Këta tregues dëshmojnë se sfida nuk qëndron më tek zotërimi i forcës, por tek ruajtja e mjedisit shoqëror dhe politik që mundëson përdorimin efektiv të saj.
Prandaj nuk ishte aspak befasues paralajmërimi i ish-shefit të inteligjencës ushtarake izraelite, **Amos Jadlin**, i cili deklaroi:
> “Dobësimi i kohezionit të brendshëm, kriza e forcave rezerviste, dëmtimi i gatishmërisë së ushtrisë dhe përplasjet me Shtetet e Bashkuara e dobësojnë seriozisht fuqinë parandaluese.”
Rëndësia e kësaj deklarate qëndron në faktin se ajo vjen nga një prej teoricienëve më të rëndësishëm të doktrinës së sigurisë izraelite. Në studime të ndryshme ai ka theksuar se siguria izraelite është ndërtuar historikisht mbi tre shtylla themelore: **parandalimin**, **paralajmërimin e hershëm** dhe **vendosmërinë për ta mbyllur shpejt luftën**. Këto shtylla presupozojnë ekzistencën e një fronti të brendshëm të bashkuar, një ekonomie të aftë për të financuar luftën dhe një udhëheqjeje politike që gëzon besimin e qytetarëve.
Nëse prishet ekuilibri i njërës prej këtyre hallkave, atëherë vihet në pikëpyetje efektiviteti i gjithë sistemit të sigurisë, edhe nëse epërsia ushtarake mbetet e paprekur.
Faktori i dytë lidhet me kalimin nga luftërat e shkurtra drejt luftërave të konsumimit afatgjatë.
Doktrina ushtarake izraelite, që nga koha e **David Ben-Gurionit**, u ndërtua mbi bindjen se shteti hebre, për shkak të sipërfaqes së vogël dhe burimeve të kufizuara njerëzore, nuk mund të përballojë luftëra të zgjatura. Për këtë arsye, arritja e fitores së shpejtë nuk ishte vetëm një zgjedhje ushtarake, por një pjesë përbërëse e filozofisë së sigurisë kombëtare.
Megjithatë, lufta e fundit e theu këtë parim.
Gjatë muajve të parë u mobilizuan rreth **318 mijë rezervistë**, mobilizimi më i madh në disa dekada. Ndërkohë, **Banka e Izraelit** paralajmëroi se vazhdimi i luftës po krijon barrë strukturore afatgjatë, përmes rritjes së shpenzimeve ushtarake, rënies së produktivitetit, zgjerimit të deficitit buxhetor dhe ngadalësimit të rritjes ekonomike.
Njëkohësisht, sektorë të ndryshëm ekonomikë filluan të përballen me mungesë të fuqisë punëtore si pasojë e mobilizimit të gjatë.
Më domethënëse është se dokumenti i sigurisë kombëtare i publikuar nga **INSS** kërkon qartë:
> “Shndërrimin e arritjeve ushtarake në arritje politike.”
Ky është një pranim i tërthortë se vazhdimi i operacioneve ushtarake pa një horizont politik mbart në vetvete një kosto strategjike në rritje dhe minon aftësinë për ta kthyer suksesin taktik në stabilitet afatgjatë.
Faktori i tretë lidhet me ndryshimet që po përjeton mjedisi strategjik përreth shtetit hebre.
Për dekada me radhë, **Shtetet e Bashkuara** kanë përbërë thellësinë më të rëndësishme strategjike të Izraelit, jo vetëm përmes mbështetjes ushtarake dhe teknologjike, por edhe përmes mbulesës politike e diplomatike dhe garantimit të epërsisë cilësore të Izraelit në rajon.
Megjithatë, vetë qendrat studimore izraelite po diskutojnë sot mundësinë që mjedisi ndërkombëtar të bëhet më pak i favorshëm për Izraelin, për shkak të ndryshimit të prioriteteve të politikës amerikane dhe orientimit të Uashingtonit drejt shpërndarjes së burimeve të tij në disa fronte të konkurrencës globale.
Kjo e detyron Izraelin të mendojë se si do ta ruajë epërsinë e tij në një mjedis ku ombrella amerikane mund të mos ketë më të njëjtën peshë që kishte gjatë dekadave të kaluara.
Në këtë kontekst, ngritja e fuqive rajonale, si **Turqia**, merr një rëndësi të veçantë. Jo sepse zëvendëson drejtpërdrejt rolin amerikan, por sepse po kontribuon në riformësimin e ekuilibrave të fuqisë në Lindjen e Mesme.
Gjatë dekadës së fundit, Ankaraja ka zhvilluar një industri të avancuar të mbrojtjes, ka zgjeruar praninë e saj ushtarake dhe rrjetet e bashkëpunimit me një numër shtetesh, duke u shndërruar në një aktor me ndikim në çështjet e sigurisë rajonale.
Nëse kjo shoqërohet me thellimin e bashkëpunimit ushtarak apo të sigurisë ndërmjet fuqive të rëndësishme rajonale, mund të krijojë një mjedis strategjik më kompleks për Izraelin dhe të ndikojë në llogaritjet e parandalimit, në proceset e normalizimit dhe në mekanizmat e ndërtimit të aleancave.
Kjo nuk do të thotë se këto procese do të shemben, por se mjedisi nga i cili Izraeli ka përfituar gjatë viteve të fundit mund të bëhet më i ndryshueshëm si pasojë e rikonfigurimit të balancave rajonale të fuqisë.
Kjo analizë fiton peshë shtesë nëse merret parasysh vërejtja e ish-këshilltarit izraelit për sigurinë kombëtare, **Eyal Hulata**, i cili tha:
> “Asnjë qeveri izraelite deri më sot nuk ka miratuar një koncept zyrtar dhe të integruar të sigurisë kombëtare.”
Me këtë ai nënkuptonte se administrimi i sigurisë kombëtare është mbështetur për një kohë të gjatë më shumë te traditat institucionale sesa te një doktrinë strategjike e unifikuar që lidh fuqinë ushtarake, ekonominë, shoqërinë dhe diplomacinë.
Prandaj, sfida me të cilën përballet sot shteti hebre nuk qëndron në mungesën e tankeve, avionëve apo teknologjisë, por në ruajtjen e ekuilibrit ndërmjet të gjithë elementëve të fuqisë, në një moment kur të gjithë këta elementë po përballen njëkohësisht me presione të shumta.
Në përfundim, leximi i përbashkët i treguesve sasiorë dhe cilësorë nuk çon domosdoshmërisht në përfundimin se shteti hebre po shkon drejt kolapsit. Megjithatë, ai tregon se sistemi i sigurisë kombëtare izraelite po përballet me një proces të ngadaltë gërryerjeje, nëse prirjet aktuale vazhdojnë pa u trajtuar.
Kur dobësohen treguesit e qëndrueshmërisë kombëtare që maten nga modeli **NR-13**, kur zgjerohet hendeku i besimit ndërmjet shoqërisë dhe institucioneve shtetërore, kur luftërat shndërrohen në konsumim të hapur pa rezultate të qarta politike dhe kur mjedisi rajonal e ndërkombëtar bëhet më konkurrues dhe më pak i qëndrueshëm, atëherë epërsia ushtarake, e vetme, nuk mjafton për të garantuar stabilitet strategjik.
Kjo është edhe paradoksi që e përmblodhi më së miri **Konferenca e Herzlijas 2026**: një shtet mund të zotërojë një tepricë force, por njëkohësisht të përballet me një provë gjithnjë e më të vështirë për të ruajtur themelet mbi të cilat mbështetet siguria e tij kombëtare, në një mjedis që ndryshon me një ritëm më të shpejtë sesa aftësia e tij për t’u përshtatur.
Marrë nga Revista: El-Bejan
