Tregtia e ndershme – rrugë drejt bereqetit dhe kënaqësisë së Allahut
Tregtia është një nga format më të rëndësishme të fitimit të jetesës dhe një shtyllë e domosdoshme e jetës ekonomike të shoqërisë. Islami nuk e sheh tregtinë vetëm si një veprim ekonomik, por si një adhurim, nëse ajo zhvillohet mbi bazat e sinqeritetit, drejtësisë dhe respektimit të dispozitave të Allahut.
Prandaj, Allahu i Madhëruar e ka bërë të lejuar shitblerjen dhe ka ndaluar çdo formë padrejtësie, mashtrimi dhe ngrënieje të pasurisë së tjetrit pa të drejtë.
Allahu i Lartësuar thotë:
﴿وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا﴾
“Allahu e ka lejuar shitblerjen, ndërsa e ka ndaluar kamatën.” (El-Bekare, 275)
Po ashtu thotë:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ﴾
“O ju që besuat! Mos e hani pasurinë e njëri-tjetrit padrejtësisht, përveçse kur është tregti e bërë me pëlqimin e ndërsjellë mes jush.” (En-Nisa, 29)
Ky ajet vendos një parim madhor në marrëdhëniet financiare: çdo shitblerje duhet të ndërtohet mbi pëlqimin, drejtësinë dhe ndershmërinë.
1. Sinqeriteti në përshkrimin e mallit
Një tregtar besimtar nuk fsheh të metat e mallit, nuk e zbukuron atë me gënjeshtra dhe nuk mashtron blerësin. Ai e konsideron sinqeritetin si amanet para Allahut.
Allahu i Madhëruar thotë:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ﴾
“O ju që besuat! Frikësojuni Allahut dhe jini me të sinqertët.” (Et-Teube, 119)
Sinqeriteti ndërton besim mes njerëzve dhe është shkak për bereqetin në pasuri.
2. Butësia dhe zemërgjerësia në shitblerje
Një musliman nuk është i ashpër në tregti. Ai sillet me edukatë, lehtëson për njerëzit dhe nuk e rëndon blerësin apo debitorin.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«رَحِمَ اللَّهُ رَجُلًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، وَإِذَا اشْتَرَى، وَإِذَا اقْتَضَى»
“Allahu e mëshiroftë njeriun që është i butë dhe zemërgjerë kur shet, kur blen dhe kur kërkon të drejtën e tij.” (Buhariu, nr. 2076.)
Butësia është shenjë e moralit të lartë dhe shkak për mëshirën e Allahut.
3. Largimi nga mashtrimi
Mashtrimi është prej mëkateve të mëdha dhe cenon besimin mes njerëzve.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«مَنْ غَشَّ فَلَيْسَ مِنَّا»
“Kush mashtron, nuk është prej nesh.” (Muslimi, nr. 102.)
Kjo përfshin fshehjen e defekteve të mallit, reklamimin e rremë, falsifikimin e cilësisë, manipulimin e çmimeve dhe çdo mënyrë tjetër mashtrimi.
4. Mosmashtrimi në peshë dhe matje
Një nga padrejtësitë më të përhapura në tregti është pakësimi i peshës ose i masës.
Allahu i Lartësuar thotë:
﴿وَلَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ﴾
“Mos e pakësoni masën dhe peshoren.” (Hud, 85)
Islami kërkon drejtësi absolute në çdo transaksion, qoftë i madh apo i vogël.
5. Ndalimi i monopolizimit të mallrave
Mbajtja e mallrave për të krijuar mungesë artificiale dhe për t’i shitur më shtrenjtë është e ndaluar.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«لَا يَحْتَكِرُ إِلَّا خَاطِئٌ»
“Nuk monopolizon mallrat veçse mëkatari.” (Muslimi, nr. 1605.)
Ky hadith tregon se Islami lufton çdo praktikë që dëmton interesin publik dhe rëndon jetën e njerëzve.
6. Ndalimi i betimit të rremë në tregti
Disa njerëz përpiqen ta shesin mallin duke u betuar rrejshëm se ai është i mirë ose se është blerë me një çmim të caktuar.
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ، وَهُوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ»
“Kush betohet rrejshëm për të përvetësuar pasurinë e një muslimani, do ta takojë Allahun, ndërsa Ai do të jetë i zemëruar me të.” (Buhariu, nr. 6675 dhe Muslimi, nr. 138.)
Edhe nëse betimi i rremë sjell fitim të përkohshëm, ai e zhduk bereqetin dhe sjell zemërimin e Allahut.
Tregtia është moral para se të jetë fitim
Në Islam, tregtia nuk matet vetëm me shumën e fitimit, por edhe me pastërtinë e mënyrës se si është fituar ai. Pasuria e fituar me ndershmëri është e bekuar, ndërsa fitimi i ngritur mbi mashtrim, padrejtësi ose gënjeshtër është pa bereqet dhe do të bëhet barrë për pronarin e saj në Ditën e Gjykimit.
Prandaj, tregtari musliman duhet të kujtojë se Allahu e sheh çdo transaksion, dëgjon çdo fjalë dhe di çdo qëllim. Ai që i përmbahet etikës islame në shitblerje fiton besimin e njerëzve në këtë botë dhe shpërblimin e Allahut në botën tjetër.
Lusim Allahun e Madhëruar të na furnizojë me fitim hallall, të na zbukurojë me sinqeritet, drejtësi dhe besnikëri në çdo marrëdhënie tregtare, dhe ta bëjë pasurinë tonë të bekuar. Amin.
Bekir Halimi
