Në marrëdhëniet ndërkombëtare, fuqia zakonisht ndahet në dy kategori kryesore: fuqia e ashpër, e cila mbështetet te presioni ushtarak dhe ekonomik, dhe fuqia e butë, e cila ndërton ndikim përmes kulturës, diplomacisë dhe vlerave. Megjithatë, në fillim të shekullit XXI u shfaq një koncept i tretë që shpjegon një formë më të sofistikuar të ndikimit ndërkombëtar: fuqia ngjitëse.
Ky koncept u prezantua në vitin 2004 nga mendimtari amerikan Walter Russell Mead, fillimisht në një artikull të botuar në revistën Foreign Policy me titull America’s Sticky Power, e më pas u zhvillua më tej në librin e tij të botuar po atë vit.
Mead argumenton se ekziston një mekanizëm ndikimi që nuk mbështetet as te frika dhe as te tërheqja kulturore, por te krijimi i një rrjeti ekonomik dhe institucional aq të dendur, sa shtetet që bëhen pjesë e tij e kanë gjithnjë e më të vështirë të shkëputen.
Çfarë është fuqia ngjitëse?
Fuqia ngjitëse është aftësia e një shteti ose blloku politik për të ndërtuar sisteme ekonomike, financiare dhe institucionale që i lidhin aktorët e tjerë me interesat e tij. Në një sistem të tillë, qëndrimi brenda rrjetit është më i leverdishëm sesa dalja prej tij, ndërsa shkëputja shoqërohet me kosto të larta politike, ekonomike dhe strategjike.
Ndryshe nga fuqia e ashpër, e cila imponon bindjen me forcë, ose fuqia e butë, e cila fiton zemrat dhe mendjet, fuqia ngjitëse krijon një varësi reciproke, ku marrëdhëniet bëhen aq të ndërthurura, sa largimi nga sistemi bëhet tepër i kushtueshëm.
Bashkimi Evropian – modeli më i plotë
Një nga shembujt më të qartë të fuqisë ngjitëse është Bashkimi Evropian.
Vendet anëtare kanë pranuar të heqin dorë nga një pjesë e sovranitetit të tyre në këmbim të përfitimeve që sjell tregu i përbashkët, lëvizja e lirë e mallrave, kapitalit, shërbimeve dhe njerëzve, si dhe koordinimi institucional.
Përvoja e Brexit-it tregoi se dalja nga ky sistem është shumë më e ndërlikuar dhe më e kushtueshme sesa dukej fillimisht. Pikërisht kjo është esenca e fuqisë ngjitëse: rrjeti krijon lidhje të tilla, sa shkëputja prodhon pasoja të mëdha ekonomike dhe politike.
Kina dhe Nisma “Brezi dhe Rruga”
Një tjetër shembull bashkëkohor është Nisma “Brezi dhe Rruga” (Belt and Road Initiative) e Kinës.
Përmes financimit të porteve, aeroporteve, hekurudhave dhe infrastrukturës strategjike në shumë vende të botës, Pekini ka ndërtuar një rrjet marrëdhëniesh ekonomike afatgjata.
Kur disa shtete hasin vështirësi në shlyerjen e kredive, kuptojnë se një pjesë e vendimmarrjes së tyre ekonomike dhe strategjike tashmë është e lidhur ngushtë me interesat kineze. Në këtë mënyrë, ndikimi nuk ushtrohet përmes forcës ushtarake, por përmes ndërvarësisë ekonomike.
Materiali që “ngjit” shtetet
Fuqia ngjitëse nuk ndërtohet me tanke apo propagandë, por me:
investime strategjike;
korridore tregtare;
zinxhirë furnizimi;
institucione të përbashkëta;
marrëveshje ekonomike afatgjata;
dhe integrim financiar.
Sa më shumë të thellohet kjo ndërvarësi, aq më i lartë bëhet çmimi i shkëputjes.
Rikthimi i konceptit pas krizës së vitit 2008
Për disa vite, koncepti i Walter Russell Mead mbeti kryesisht pjesë e diskutimeve akademike.
Megjithatë, kriza financiare globale e vitit 2008 tregoi se ekonomia botërore ishte bërë një sistem i ndërthurur, ku një krizë në një vend mund të trondiste tregjet në mbarë globin.
Më pas, me zgjerimin e investimeve kineze dhe transformimin e ekonomisë globale në një rrjet gjithnjë e më të ndërlidhur, studiuesit iu rikthyen konceptit të fuqisë ngjitëse, duke e konsideruar atë një nga mjetet më të rëndësishme të konkurrencës gjeopolitike në shekullin XXI.
Përfundim
Në botën e sotme, ndikimi nuk fitohet vetëm me ushtri të fuqishme ose me prestigj kulturor. Gjithnjë e më shumë ai ndërtohet duke krijuar sisteme ku shtetet, kompanitë dhe ekonomitë lidhen aq ngushtë me njëra-tjetrën, sa largimi prej tyre bëhet tepër i kushtueshëm.
Kjo është fuqia ngjitëse: një formë ndikimi që nuk imponon bindjen me forcë dhe as nuk mbështetet vetëm te tërheqja, por ndërton varësi përmes interesave të përbashkëta, duke e bërë shkëputjen më të kushtueshme sesa vetë qëndrimin në sistem.
Qendra Hattab për studime strategjike
