Historia e gjatë e thirrjes islame (da’ves) përbën, për studiuesin serioz, regjistrin e gjallë të lëvizjes së shpirtit të këtij umeti dhe dëshminë më të qartë se Islami mbart në vetvete një gjallëri të besimit dhe një aftësi të jashtëzakonshme për t’u ripërtërirë, gjë që e bën të pamundur zhdukjen e tij dhe e ngre mbi sfidat e kohës.
Nëse e vështrojmë me kujdes këtë histori, kuptojmë se thirrja islame nuk ka mbetur e ngurtësuar në një formë të vetme. Ajo ka ecur paralelisht me zhvillimet historike, duke ndryshuar rolin e thirrësit, duke zhvilluar mjetet e tij dhe duke përtërirë funksionet e tij sipas nevojave të umetit dhe ndryshimeve të realitetit, ndërkohë që mesazhi i saj ka mbetur i pandryshueshëm.
Epoka e Profetësisë
Thirrja islame e nisi rrugëtimin e saj në epokën e Profetësisë, periudha e themelimit përmes shpalljes hyjnore dhe ndërtimit të një realiteti të ri.
Në atë kohë, da’veja nuk ishte thjesht shpjegim i një teksti tashmë të plotësuar, por ishte e lidhur drejtpërdrejt me shpalljen hyjnore, e cila ndërvepronte me realitetin për ta formësuar atë. Shpallja zbriste në zemrën e Pejgamberit ﷺ dhe prej saj ndërtohej një umet i ri.
Kjo lëvizje profetike u mbështet mbi katër shtylla themelore:
* Kumtimin e shpalljes përmes leximit të ajeteve.
* Edukimin dhe pastrimin shpirtëror të njeriut.
* Ndërtimin institucional të jetës përmes mësimit të Librit dhe Urtësisë.
* Dhe, si përfundim i të gjitha këtyre, formimin e shoqërisë së re islame.
Prandaj, da’veja ishte një projekt i plotë qytetërues. Fjala e Pejgamberit ﷺ:
“Përcillni prej meje qoftë edhe një ajet.”
(Transmeton Buhariu.)
u bë bërthama që ruajti vazhdimësinë e Islamit dhe garantoi mbijetesën e tij brez pas brezi.
Epoka e dijetarëve
Me përfundimin e shpalljes dhe ndarjen nga jeta të Pejgamberit ﷺ, historia hyri në një etapë të re: epokën e dijetarëve.
Qendra e rëndesës kaloi nga themelimi me shpallje tek ruajtja e fesë përmes dijes dhe veprës. Dijetarët u bënë trashëgimtarët e profetëve dhe mbrojtësit e akides islame.
Në këtë periudhë, vazhdimësia e Islamit nuk ishte më e lidhur me praninë fizike të Profetit ﷺ, por me trashëgiminë që ai kishte lënë.
Islami u përhap në Lindje dhe Perëndim, në Azinë Juglindore, Afrikë dhe Ballkan, jo kryesisht me forcën e armëve, siç pretendohet shpesh, por përmes autoritetit të dijes, moralit të lartë, drejtësisë në tregti dhe metodologjisë së urtë të thirrjes.
Dijetari edukator u bë boshti rreth të cilit sillej shoqëria islame, duke mbrojtur identitetin e saj dhe duke ruajtur kufijtë e dijes nga shpërbërja.
Epoka e reformës dhe lëvizjeve bashkëkohore
Kur umeti u përball me kolonializmin dhe rënien qytetëruese në shekujt e fundit, lindi një etapë e re: epoka e reformës dhe e lëvizjeve moderne islame.
Në këtë fazë, misioni i da’ves ndryshoi. Nuk ishte më vetëm ruajtja e trashëgimisë, por ringritja e umetit.
Reformatorët e kësaj periudhe kuptuan se problemi nuk qëndronte vetëm te mungesa e burimeve apo varfëria materiale, por te ajo që shumë prej tyre e përshkruan si “pranueshmëria ndaj kolonializmit”, një gjendje shpirtërore dhe mendore që kishte dobësuar individin dhe shoqërinë.
Prandaj, ata punuan për:
* rindërtimin e vetëdijes;
* çlirimin e individit nga varësia mendore;
* rikthimin e rolit aktiv të umetit në qytetërim;
* dhe rivendosjen e udhëheqjes së dijetarëve të devotshëm duke përdorur mjetet e kohës.
Epoka e dëshmisë qytetëruese
Historia nuk u ndal me këtë etapë.
Sot njerëzimi po përballet me një lloj tjetër konflikti. Nuk bëhet më fjalë vetëm për pushtimin e territoreve, por për pushtimin e mendjeve, riformësimin e identitetit dhe ndërtimin e vetëdijes përmes mediave globale, rrjeteve sociale, hapësirës digjitale dhe inteligjencës artificiale.
Në këtë realitet të ri, da’veja hyn në një fazë që mund të quhet:
Epoka e dëshmisë qytetëruese
Në këtë etapë, misioni i saj nuk kufizohet më vetëm te ringjallja e umetit, por shtrihet në ndërtimin e vetëdijes dhe formimin e njeriut që arrin të bashkojë autenticitetin e shpalljes me kuptimin e thellë të kohës në të cilën jeton.
Këtu, dijetari i devotshëm rikthen rolin e tij udhëheqës, jo vetëm mbi minber, por në çdo mjet të ligjshëm që arrin mendjet dhe zemrat e njerëzve. Qëllimi është që shpallja hyjnore të vazhdojë të jetë burim i besimit dhe edukimit të njeriut, ashtu siç ishte në themelimin e umetit të parë.
Një ligj i pandryshueshëm
Da’veja, në thelbin e saj hyjnor, është e pandryshueshme, ndërsa në funksionin e saj historik është elastike dhe vazhdimisht e ripërtërishme.
Ajo filloi në epokën e Profetësisë si ndërtim i besimit.
Në epokën e dijetarëve u shndërrua në mbrojtje të fesë.
Në epokën e reformës u bë projekt i ringritjes së umetit.
Ndërsa sot po ngrihet në një nivel tjetër: ndërtimin e vetëdijes dhe rikthimin e rolit qytetërues të Islamit në një botë ku idetë luftojnë më shumë se ushtritë.
Kështu, thirrja në rrugën e Allahut vazhdon të mbartë brenda vetes arsyet e mbijetesës së saj. Ajo ripërtërin mjetet, por nuk heq dorë kurrë nga parimet. Dhe për këtë arsye ky umet do të mbetet, ashtu siç e ka dashur Allahu, dëshmitar mbi njerëzit, i gjallë dhe i qëndrueshëm, për sa kohë që shpallja do të jetë e pranishme dhe në tokë do të ketë njerëz që e bartin dhe e kumtojnë atë.
“Allahu ka urtësi të pafundme në krijimin dhe caktimet e Tij.”
Hasen Abbas
