Sa herë që Pejgamberit ﷺ i paraqiteshin dy çështje, ai zgjidhte më të lehtën prej tyre, përderisa ajo nuk ishte mëkat. Ndërsa lehtësimi fetar është më i lehtë se zbatimi i rreptë i urdhrit.
Kështu ishte gjendja e tij në mosagjërimin gjatë udhëtimit, në bashkimin e dy namazeve, në shkurtimin e namazit katërrekatesh në gjysmën e tij dhe në çështje të tjera.
Prandaj themi: lehtësimet fetare janë dy llojesh:
Lloji i parë: Lehtësimet e qëndrueshme dhe të njohura me tekst të Sheriatit
Si p.sh. lejimi i ngrënies së kafshës së ngordhur, gjakut dhe mishit të derrit në rast domosdoshmërie. Edhe nëse kjo mund të quhet detyrim nga aspekti i urdhrit dhe obligimit, ajo është lehtësim nga aspekti i lejimit dhe zgjerimit.
Po ashtu:
* mosagjërimi i të sëmurit dhe udhëtarit;
* shkurtimi i namazit gjatë udhëtimit;
* falja e namazit ulur nga i sëmuri kur e ka të vështirë të falet në këmbë;
* mosagjërimi i gruas shtatzënë dhe gjidhënëse kur kanë frikë për fëmijën e tyre;
* martesa me robëreshë për atë që ka frikë se do të bjerë në vështirësi;
* dhe raste të ngjashme.
Marrja e këtyre lehtësimeve nuk e dobëson dëshirën e njeriut për adhurim, nuk e ul synimin e tij dhe nuk e kthen në kërkues të rrugëve të lehta pa kriter. Sepse disa prej tyre janë detyrim, si ngrënia e kafshës së ngordhur në rast domosdoshmërie.
Disa të tjera kanë dobi më të madhe, si mosagjërimi i të sëmurit, shkurtimi i namazit të udhëtarit dhe mosagjërimi i tij. Ndërsa disa kanë dobi si për personin që e merr lehtësimin, ashtu edhe për të tjerët; pra, përmbajnë dobi personale dhe dobi që kalon te të tjerët, si mosagjërimi i gruas shtatzënë dhe gjidhënëse.
Prandaj, në këto raste, marrja e lehtësimit është më e vlefshme dhe më e mirë sesa lënia e tij.
Lloji i dytë: Lehtësimet që merren nga interpretimet dhe dallimet mes medhhebeve
Ndjekja e këtyre lehtësimeve është e ndaluar, sepse e dobëson dëshirën për të vërtetën, e zbeh seriozitetin në kërkimin e saj dhe e kthen njeriun në kërkues të çdo mendimi më të lehtë.
Kjo ndodh kur dikush mbledh nga çdo medhheb ose dijetar vetëm mendimin që i përshtatet dëshirës së tij: merr nga disa dijetarë lehtësime në çështjet e këmbimit të monedhave, nga të tjerë në pijet dehëse, nga të tjerë në ushqime, nga ithtarët e hileve në marrëdhëniet financiare, apo mendime të rralla dhe të dobëta në çështje të martesës, marrëdhënieve intime, muzikës, agjërimit dhe namazit.
Autori përmend shembuj të shumtë të mendimeve të rralla e të refuzuara, si: lejimi i disa formave të martesës së ndaluar, lejimi i mjeteve muzikore dhe këngës, lejimi i marrëdhënieve të ndaluara, lejimi i ngrënies pas agimit për agjëruesin, apo mjaftimi në namaz me forma që bien ndesh me mënyrën e njohur të faljes së Pejgamberit ﷺ.
Këto janë lehtësime të bazuara në mendime të izoluara, të dobëta ose të gabuara. Ai që i kërkon dhe i ndjek ato për shkak të dëshirës së vet, e dobëson përkushtimin e tij, e zbeh kërkimin e së vërtetës dhe bie në kurthin e ndjekjes së epsheve nën emrin e “lehtësimit fetar”.
Pra, ky lloj nuk është si lloji i parë.
Burimi: Ibën Kajjimi, Medarixh es-Salikin, vëll. 2, f. 294–295.
