Në veprën e tij “Në rrugën e reformës”, Dr. Ali Tantavi trajton me një qartësi të rrallë një nga çështjet më të ndjeshme të shoqërisë: raportin mes natyrës njerëzore, moralit dhe rrugëve të shpëtimit nga devijimi.
Ai nis nga një e vërtetë thelbësore: epshi është pjesë e natyrës njerëzore, i vendosur nga Krijuesi, dhe si i tillë nuk mohohet, por drejtohet. Zgjidhja e tij, sipas tij, është e qartë dhe natyrore – martesa. Por kur kjo rrugë bëhet e vështirë ose e paarritshme, atëherë shoqëria duhet të ofrojë mburoja të tjera mbrojtëse, në krye të të cilave qëndron feja.
Sipas Tantavit, edukimi fetar nuk është thjesht një njohuri teorike, por një ndërtim i brendshëm që e lidh njeriun me ndjenjën e mbikëqyrjes hyjnore. Kur i riu rritet me vetëdijen se Zoti e sheh në çdo veprim, ai zhvillon një ndjeshmëri morale që e pengon të rrëshqasë në të keqe – jo vetëm në veprime të hapura, por edhe në ato që lidhen me shqisat, si shikimi dhe dëgjimi.
Kriza morale dhe heshtja e shoqërisë
Në një tjetër reflektim, Tantavi përshkruan një realitet shqetësues:
rënien e moralit, dobësimin e institucionit të martesës dhe përhapjen e veseve.
Ai e sheh këtë jo si një krizë të paqartë, por si një fenomen të dukshëm që përhapet ndërkohë që udhëheqësit dhe reformatorët shpesh qëndrojnë indiferentë. Ajo që e bën më të rëndë këtë situatë është fakti se, sipas tij, zgjidhjet nuk mungojnë – përkundrazi, ato janë të thjeshta dhe të arritshme.
Metafora e tij është e fortë:
ilaçi ekziston, është afër, por mungon “dora që ta marrë dhe ta japë”.
Kjo “dorë” përfaqëson përgjegjësinë e elitave dhe të shoqërisë për të vepruar, jo vetëm për të konstatuar problemin.
Mes devotshmërisë së vërtetë dhe asaj formale
Një nga kritikat më të thella të Tantavit lidhet me ndryshimin e kuptimit të devotshmërisë.
Ai rikujton se në fillimet e Islamit, i devotshmi ishte ai që ruhej nga padrejtësia, ushqehej me hallall, shmangte dyshimet dhe jetonte me përmbajtje dhe ndershmëri.
Ndërsa në kohët e mëvonshme, sipas tij, ky kuptim është reduktuar shpesh në shenja të jashtme – veshje, pamje apo forma të dukshme fetarie – pa reflektuar domosdoshmërisht përmbajtjen e brendshme morale.
Ky dallim, në analizën e tij, është thelbësor: sepse një shoqëri që ngatërrohet mes formës dhe përmbajtjes rrezikon të humbasë thelbin e etikës.
Rruga e zgjidhjes: kthimi te Islami i vërtetë
Në përmbyllje, Tantavi propozon një rrugë të qartë:
kthimin te Islami i pastër dhe autentik, ashtu siç është sjellë nga Profeti Muhamed ﷺ.
Ai paralajmëron kundër dy devijimeve:
* interpretimit sipërfaqësor dhe të ngurtë,
* dhe kuptimit të paqartë e të thjeshtuar të masës.
Zgjidhja, sipas tij, kërkon një rol aktiv të dijetarëve:
të studiojnë problemet reale, të analizojnë çështjet me thellësi dhe të çlirohen nga shenjtërimi i verbër i mendimeve të mëparshme, duke u kthyer te burimet dhe duke i përkthyer ato në gjuhën e kohës.
Një thirrje që mbetet aktuale
Mes rreshtave të Tantavit nuk qëndron vetëm kritikë, por një thirrje e qartë:
reforma nuk fillon nga jashtë, por nga ndërtimi i njeriut, ndërgjegjes dhe moralit të tij.
Dhe në këtë kuptim, mesazhi i tij mbetet i vlefshëm:
një shoqëri nuk ringrihet vetëm me ligje apo struktura, por me një rikthim të sinqertë te vlerat që e mbajnë atë gjallë.
📚 Bazuar në veprën: “Në rrugën e reformës” – Dr. Ali Tantavi
Bekir Halimi
