Kur meditojmë mbi ajetin e shpërndarjes së zekatit në fjalën e Allahut:
“Vërtet, sadakatë (zekati) janë vetëm për të varfrit, për nevojtarët, për ata që e administrojnë atë, për ata zemrat e të cilëve duhen afruar, për lirimin e robërve, për borxhlinjtë, në rrugën e Allahut dhe për udhëtarin (e mbetur pa mjete)”, (Teube: 60)
vërejmë se ky ajet është një tekst ligjor i saktë dhe i prerë, i cili fillon me fjalën kufizuese “innemâ” (vetëm), që në gjuhën arabe tregon kufizim dhe përjashtim, domethënë se e drejta e zekatit u takon vetëm këtyre kategorive dhe askujt tjetër.
Kjo do të thotë se rrethi i zekatit është një rreth i mbyllur, që nuk lejohet të zgjerohet sipas dëshirës fetare apo ndjenjës personale, por vetëm sipas një kriteri të saktë gjuhësor dhe juridik.
Nëse e shikojmë ajetin me sy meditimi, do të vërejmë se ai vizaton një hartë për rregullimin e çrregullimeve në shoqërinë myslimane:
• “Të varfrit dhe nevojtarët” trajtojnë problemin e padrejtësisë sociale.
• “Ata që e administrojnë atë” trajtojnë problemin administrativ, sepse sheriati nuk ndërton një sistem pa aparat funksional.
• “Ata zemrat e të cilëve duhen afruar” trajtojnë problemin politik dhe shoqëror, kur rrezikohet stabiliteti i shoqërisë nga brenda.
• “Në lirimin e robërve” është çlirimi i njeriut nga shtypja dhe robëria.
• “Borxhlinjtë” trajtojnë krizën financiare të papritur.
• “Udhëtari” trajton një çrregullim të përkohshëm që e shkëput njeriun nga burimet e tij.
Këto kategori nuk janë tituj të shpërndarë pa lidhje, por një sistem ekuilibri për ta mbrojtur shoqërinë nga shpërbërja.
Mbetet kategoria “në rrugën e Allahut” si më e diskutueshmja dhe më e hulumtuara.
Nëse e shikojmë në kontekstin e ajetit:
• Nëse do të nënkuptonte çdo vepër të mirë, futja e saj këtu do të ishte e çuditshme, sepse kategoritë e tjera trajtojnë probleme konkrete, jo adhurime të përgjithshme.
• Nëse do të nënkuptonte çdo bindje ndaj Allahut, do të prishej kuptimi i kufizimit me “vetëm”, dhe ajeti do të shndërrohej nga një ligj i përcaktuar në një udhëzim të përgjithshëm, gjë që bie ndesh me natyrën e tij.
Nga ana e përdorimit kuranor, shprehja “në rrugën e Allahut” zakonisht përdoret në kontekstin e xhihadit luftarak ose përgatitjes dhe mbrojtjes ndaj agresionit.
Ky përdorim i shpeshtë nuk e anulon kuptimin e përgjithshëm gjuhësor, por krijon një kuptim të veçantë kuranor.
Parimi juridik thotë se kur një fjalë përdoret zakonisht në një kuptim të caktuar në tekstet fetare, ajo interpretohet sipas atij kuptimi, përveç nëse ka argument që e zhvendos.
Po ashtu, shprehja nuk erdhi si “për luftëtarët”, siç u tha “për të varfrit”, por si “në rrugën e Allahut”, në formë rrethane.
Kjo zgjedhje gjuhësore është e qëllimshme, sepse nuk kufizohet vetëm te individët, por përfshin gjithçka që lidhet me mbrojtjen e fesë dhe ngritjen e fjalës së saj.
Pra, kjo kategori nuk është financim i një personi, por financim i një projekti për ruajtjen e vetë identitetit fetar.
Prandaj:
• Interpretimi shumë i ngushtë që e kufizon vetëm te luftëtari individual është mangësi në kuptimin e domethënies.
• Interpretimi shumë i gjerë që e përfshin çdo veprim bamirës është teprim që e shkatërron kufizimin.
Kriteri i drejtë fetar është që kjo kategori të trajtojë problemet që lidhen me mbrojtjen dhe ruajtjen e fesë përballë kërcënimeve ekzistenciale, qofshin ato ushtarake, ideologjike apo politike, me kusht që:
• puna të ketë karakter të përgjithshëm për umetin,
• të mos jetë interes personal,
• dhe të mos hyjë në ndonjë kategori tjetër.
Në kohën e shpalljes, xhihadi ishte mjeti kryesor për mbrojtjen e shoqërisë islame, prandaj ishte shembulli më i qartë i kësaj kategorie.
Nëse në një epokë tjetër shfaqet një kërcënim tjetër ndaj fesë, identitetit ose lirisë së saj, atëherë përfshirja e tij në këtë kategori shqyrtohet sipas domosdoshmërisë dhe interesit të përgjithshëm, jo sipas dëshirës apo zgjedhjes së rastësishme.
Kështu, ajeti mbetet i fortë dhe i mbyllur, kufizimi ruhet, dhe zekati mbetet një mjet për rikthimin e ekuilibrit shoqëror, jo një fond i përgjithshëm financimi.
Pra, “në rrugën e Allahut” nuk është titull për çdo vepër të mirë, as nuk kufizohet vetëm në një luftëtar, por është kategoria e mbrojtjes së lartë të fesë dhe shoqërisë myslimane.
Allahu e di më së miri.
Dhe Allahu ka urtësi në krijesat e Tij.
Dr. Hasen Abbas
