Akti i një mësuesi në Nish që tërboi pushtetin e Beogradit
Njëzet e pesë euro – kjo është gjoba që një aktivist i opozitës dhe mësues pagoi për fshirjen e grafitit “Kur ushtria të kthehet në Kosovë” në oborrin e shkollës fillore në Serbinë juglindore ku ai punon.
Partia Progresive Serbe (SNS) në pushtet e dënoi aktin dhe i etiketoi aktivistët e Frontit të Majtë të Gjelbër (ZLF) nga Nishi, të cilët morën pjesë në heqjen e grafiteve, si “auto-shovinistë”.
Slogani nacionalist “Kur ushtria të kthehet në Kosovë” është shfaqur në të gjithë Serbinë dhe është hequr nga aktivistët civilë në vitet e mëparshme, me mesazhin se përhap intolerancë dhe bën thirrje për konflikt.
Ushtria dhe policia serbe u tërhoqën nga Kosova në verën e vitit 1999, pas ndërhyrjes së NATO-s të nisur për shkak të krimeve të luftës të kryera nga forcat serbe kundër civilëve shqiptarë gjatë luftës.
“Ky grafit bën thirrje për luftë dhe konflikt. Ky mesazh na kthen në vitet 1990, kur Serbia po humbiste jetë dhe territore të reja”, tha për Radion Evropa e Lirë (RSE) 54-vjeçari Dejan Petroviç, mësues në shkollën “Učitelj Tasa” në Nish.
Petrović shtoi se grafiti kontrovers ishte shkruar në oborrin e shkollës disa vite më parë dhe se ai i kishte sugjeruar vazhdimisht drejtorit se një mesazh i tillë ishte i papërshtatshëm dhe duhej të hiqej, por autoritetet nuk reaguan.
“Në një moment, i thashë drejtoreshës se nëse nuk do të gjente një mënyrë për ta bërë, do ta bëja me shpenzimet e mia. Ajo nuk më ndaloi ta bëja, thjesht heshtte. E mora si shenjë miratimi”, tha Petroviç.
Së bashku me kolegun e tij Rastislav Diniç nga Fronti i Gjelbër-i Majtë (ZLF) në opozitë, anëtar i të cilit është, Dejan Petroviç lyeu murin mbi të cilin ishte shkruar grafiti me bojë të bardhë gjatë fundjavës në fillim të shkurtit.
Disa ditë më vonë, oficerët e policisë komunale erdhën në shkollë dhe i thanë të shkonte në selinë e shërbimit në Nish për t’i dorëzuar një kallëzim kundërvajtës.
“Ata më thanë se ankuesi ishte një qytetar anonim i cili kishte paraqitur një kallëzim që unë e kisha hequr pikturuar pa lejen e drejtorit”, thotë ai.
Thirrje për konflikt
Radio Evropa e Lirë u përpoq të kontaktonte drejtoreshën e Shkollës Fillore “Učitelj Tasa”, Radmila Krstiç, por ajo nuk ishte e disponueshme për një intervistë dhe as nuk iu përgjigj mesazheve SMS.
RFE/RL gjithashtu kontaktoi Policinë Komunale të Nishit për të pyetur se sa kallëzime kundërvajtëse kishte dorëzuar për të njëjtin akt në vitin 2025, si dhe nëse e trajton grafitin “Kur ushtria të kthehet në Kosovë” si përhapje urrejtjeje, diskriminimi dhe thirrje për konflikt, por nuk u mor asnjë përgjigje.
Shërbimet e qeverisjes vendore janë përgjegjëse për heqjen e grafiteve nga zonat publike, ndërsa pronarët janë përgjegjës për heqjen e grafiteve nga ndërtesat private.
Partia Progresive Serbe dënoi veprimin e aktivistëve të Frontit të Gjelbër-të Majtë nga Nishi.
Presidenti i partisë në pushtet dhe ish-kryeministri Milosh Vuçeviç tha se ishte një akt “skandaloz” nga njerëz që “garojnë në autoshovinizëm”.
“Ata e urrejnë çdo gjë serbe, e urrejnë ushtrinë tonë”, tha Vuçeviç në një deklaratë video në rrjetin social X.
Policia serbe dhe ushtria jugosllave u tërhoqën nga Kosova në verën e vitit 1999 pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Kumanovës, e cila i dha fund luftës dhe bombardimeve të NATO-s të Republikës Federale të Jugosllavisë.
Nëntë vjet më vonë, Kosova shpalli pavarësinë, të cilën Beogradi zyrtar nuk e njeh.
Para Gjykatës Ndërkombëtare Penale në Hagë, zyrtarë të lartë serbë u dënuan për krime lufte kundër shqiptarëve në Kosovë.
A u shkel Ligji për Arsimin?
Pushteti vendor në Nish lëshoi një deklaratë në lidhje me heqjen e grafiteve nga oborri i shkollës, duke akuzuar aktivistët e ZLF-së për shkelje të Ligjit mbi Bazat e Sistemit Arsimor, i cili ndalon aktivitetin politik partiak në institucionet arsimore.
“Tani u bëj thirrje autoriteteve të reagojnë ndaj kësaj shkeljeje të ligjit, dhe gjithashtu u bëj thirrje organizatave të tyre të punës të reagojnë, sepse është e papranueshme që profesorët dhe edukatorët të marrin pjesë në veprime politike partiake”, tha kreu i grupit të këshilltarëve të SNS-së në Asamblenë e Qytetit të Nishit, Urosh Raduloviç.
Mësuesi Dejan Petroviç mohon se ka shkelur ligjin dhe thekson se SNS po përpiqet të frikësojë këdo që mund të guxojë të bëjë të njëjtën gjë.
“Ishim në oborrin e shkollës, por gjatë fundjavës, kur nuk kishte nxënës dhe as mësime. Bëmë diçka që u sjell dobi jo vetëm fëmijëve, por të gjithë komunitetit shkollor”, thotë Petroviç.
“Projekti shtetëror”
Muralet “Kur ushtria të kthehet në Kosovë” u shfaqën në të gjithë Serbinë në fillim të vitit 2023. Mesazhi që dukej uniform u shkrua për ditë të tëra nga persona të panjohur në fasada publike dhe private dhe në mure mbajtëse përgjatë autostradave.
Ky është një varg nga një interpretim i këngës popullore “Ječam žela Kosovka djevojka”. Siç ka përcaktuar antropologu Ivan Çoloviç, vargu “kur ushtria të kthehet në Kosovë” nuk ekziston në formën origjinale të kësaj kënge. Ai u shfaq për herë të parë në vitin 2011 në librin “Kosova është Koka e Lazarevit” nga Mitropoliti i Kishës Ortodokse Serbe Amfilohije Radović.
Muralet nuk janë të nënshkruara, por një portal, i cili thuhet se është një portal informativ jozyrtar për tifozët e Crvena Zvezda-s, shkruan se e kanë shkruar atë varg në mure në disa vende në Beograd.
“Është një projekt shtetëror. Mund të gjejmë slogane të tilla jo vetëm këtu në Nish, por edhe në qytete në të gjithë Serbinë, në autostrada, në shumë vende publike”, thotë Dejan Petroviç.
Veprime kundër aktivistëve
Për të pikturuar murale në ndërtesa banimi, kërkohet pëlqimi i qiramarrësve që jetojnë në to, dhe nëse ndërtesa është nën mbrojtje, kërkohet pëlqimi i Institutit për Mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës.
Në shkurt të vitit 2023, aktivistë nga disa organizata të shoqërisë civile, përfshirë shoqatën KROKODIL, pikturuan mbi një nga këto murale në Sheshin Slavija të Beogradit. Edhe para se të përfundonin aksionin, policia bashkiake mbërriti në vendngjarje dhe u dha aktivistëve gjoba.
Shpejt, një mural me një mesazh identik u shfaq në të njëjtin vend.
“Nëse ‘guxoni’ të hiqni një mural që thotë ‘Kur ushtria të kthehet në Kosovë’, të aplikuar në mënyrë të paligjshme në një sipërfaqe publike, është e garantuar se do të ketë një reagim nga autoritetet nëse ju vënë re, por edhe nga një numër qytetarësh që reagojnë shumë agresivisht. Kur i njëjti mural kthehet, kjo ndodh në dritën e ditës në sy të policisë dhe kalimtarëve”, i thotë Radios Evropa e Lirë Vladimir Arsenijeviç nga shoqata KROKODIL.
Gjykata e Kundërvajtjeve në Beograd ka lëshuar disa lirime nga akuzat për aktivistët kundër të cilëve Policia Bashkiake nisi procedura kundërvajtëse për pikturimin e muralit në Slavija. Në dy vendime të ndara nga korriku dhe nëntori 2024, gjykata vendosi se nuk ishte provuar se të pandehurit kishin kryer një kundërvajtje.
Vladimir Arsenijević thotë se vendime të tilla duhet të jenë një nxitje jo vetëm për aktivistët, por për të gjithë qytetarët.
“Nëse grafite të aplikuara në mënyrë të paligjshme me çfarëdo përmbajtje shfaqen në fasadën e një ndërtese, qytetarët jo vetëm që kanë të drejtë, por edhe detyrim ta heqin atë. Kjo është ajo që po përpiqemi t’u themi qytetarëve – nuk ka asnjë shërbim që do të vijë dhe ta heqë atë. Ne duhet ta heqim atë”, thotë Arsenijeviç.
Përveç muraleve që bëjnë thirrje për kthimin e ushtrisë në Kosovë, muralet që nderojnë kriminelin e luftës të dënuar Ratko Mladiç mund të shihen në hapësirat publike në të gjithë Serbinë.
