Një qasje nga Brukseli e asaj çfarë po ndodh dhe ç’mund të ndodhë…
Ndërsa afrohet fundi i vitit 2025, po rriten përpjekjet për të arritur një marrëveshje paqeje midis Ukrainës dhe Rusisë të ndërmjetësuar nga Shtetet e Bashkuara.
Megjithatë, çdo marrëveshje që do të shpërblente agresionin rus dhe do të legalizonte ndryshimet kufitare me forcë mund të ketë pasoja serioze jo vetëm për Ukrainën, por edhe për Ballkanin Perëndimor, shkruhet në një artikull nga Engjëllushe Morina, Bashkëpunëtore e Lartë e Politikave në Programin e Sigurisë Evropiane në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë.
Ukrainasit kanë mbrojtur sovranitetin e tyre kundër agresionit rus që nga viti 2014, ndërsa Bashkimi Evropian dhe shumica e fqinjëve të tij, përfshirë vendet e Ballkanit Perëndimor, mbështesin një paqe të drejtë dhe të qëndrueshme si qëllimin përfundimtar.
Përpjekjet për të arritur një marrëveshje të ndërmjetësuar nga SHBA-të po intensifikohen ndërsa viti 2025 po i afrohet fundit. Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky po i reziston presionit për t’i dhënë territor shtesë Rusisë, ndërsa Vladimir Putin po refuzon të bëjë kompromis për territoret e pushtuara. Çdo marrëveshje që do të legalizonte ripërcaktimin e dhunshëm të kufijve mund ta destabilizonte më tej Ukrainën dhe të vendoste precedentë të rrezikshëm në Ballkanin Perëndimor, ku BE-ja dhe SHBA-ja kanë punuar për të ruajtur paqen për më shumë se 25 vjet, sipas një teksti të publikuar në faqen e internetit të Këshillit Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë.
Nëse Rusia “fiton” në Ukrainë dhe fiton territor shtesë, Ballkani Perëndimor mund të përballet me probleme serioze. Në një skenar të tillë, Serbia mund të inkurajohet të rihapë çështjen e veriut të Kosovës ose të rrisë më tej presionin mbi Republika Srpska, një entitet në Bosnjë dhe Hercegovinë, dhe aneksimin e saj të mundshëm nga Serbia. Në të kundërt, qëndrimi i vendosur i BE-së se marrëveshje të tilla nuk lejohen mund të forcojë perspektivat për një paqe të qëndrueshme në rajon, beson Morina.
Rezistenca ukrainase dhe precedentët e rrezikshëm
Zelensky mbetet i vendosur: Ukraina nuk do t’i japë më shumë territor Rusisë. Presioni amerikan po rritet, por qëndrimi i saj është në përputhje me të drejtën ndërkombëtare – kufijtë nuk duhet të ndryshohen me forcë. Megjithatë, ndërsa rendi global dobësohet, normat demokratike po dobësohen gjithashtu. Negociatat po mbështeten gjithnjë e më pak në të drejtën ndërkombëtare dhe gjithnjë e më shumë në llogaritjet politike.
Devijimi amerikan nga rregullat ndërkombëtare mund të shkaktojë reaksione zinxhir në shtete të ndjeshme si Moldavia dhe Gjeorgjia, por edhe në rajone me mosmarrëveshje të pazgjidhura, veçanërisht në Ballkanin Perëndimor. Kjo vlen veçanërisht për marrëdhëniet midis Kosovës dhe Serbisë dhe zonën e krizës në veri të Kosovës, sipas autores së analizës.
BE-ja po udhëheq procesin e normalizimit të marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë, por çdo tolerancë amerikane ndaj zgjerimit territorial rus ose lëvizjeve të mundshme nga Presidenti Donald Trump që mund të nxisin tensione në rajon mund ta inkurajojnë Beogradin të përpiqet të ndryshojë realitetin në terren.
Amerika po ndryshon qasjen e saj
SHBA-të kanë qenë një faktor kyç në paqen në Ballkan për dekada të tëra, por administrata aktuale po ndryshon qasjen e saj, duke theksuar interesat ekonomike dhe “diplomacinë tregtare”. Trump po përpiqet ta paraqesë veten si një “paqebërës” global, por politika e tij ndaj Ukrainës dhe marrëdhënia e tij me rajonin mbartin rreziqe të rrezikshme.
Administrata e tij tashmë ka promovuar idenë e një shkëmbimi territoresh midis Kosovës dhe Serbisë, e cila për fat të mirë dështoi. Megjithatë, veriu i Kosovës mbetet një pikë e nxehtë dhe normalizimi i marrëdhënieve është bllokuar, shkruan Morina.
BE-ja duhet të marrë përgjegjësi
Një zgjidhje kërkon një prani të fortë dhe afatgjatë ndërkombëtare, me forcat e NATO-s që mbeten në Kosovë. BE-ja mbetet një lojtar kyç, por qasja e saj e ndarë dhe angazhimi i pamjaftueshëm hapin hapësirë për paqëndrueshmëri. Shembulli i shtatorit 2023, sulmi në Banjska, tregon se sa e brishtë është situata.
Nëse bisedimet e paqes rezultojnë në lëshimin e territorit ukrainas, pasojat do të ndikojnë drejtpërdrejt në Kosovë, veçanërisht në veriun e saj, por edhe në të gjithë Ballkanin Perëndimor. BE-ja duhet të ruajë besueshmërinë e zgjerimit, të investojë në sigurinë e rajonit dhe të ruajë autoritetin politik.
Nëse Zelensky dorëzohet dhe Putini përfiton, kjo mund të kërcënojë demokracinë në Evropën Lindore dhe të vërë në rrezik sigurinë e të gjithë Evropës, përfundon ky artikull nga Këshilli Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë. /tesheshi.com/
