Të gjithë njerëzit jetojnë brenda sistemeve holonomike. Kjo do të thotë se çdo njeri është pjesë e disa sistemeve më të mëdha (si familja, ekipi, shkolla), por njëkohësisht ruan një identitet të veçantë dhe një grup zgjedhjesh që i takojnë si individ i pavarur dhe si anëtar i një bashkësie. Çdo sistem ushtron ndikim mbi individin, ashtu si edhe individi ndikon mbi sistem — ndonëse në një shkallë më të kufizuar.
Njerëzit holonomikë kanë vetëdije të qartë se jetojnë në këtë gjendje paksa paradoksale: janë njësi të pavarura dhe në të njëjtën kohë pjesë të një sistemi më të gjerë me të cilin ndërveprojnë. Ata gëzojnë aftësi njohëse që u mundëson të praktikojnë udhëheqje të vetvetes me përgjegjësi, qoftë si individë të veçuar, qoftë si pjesëtarë të një tërësie.
Kur Arthur Koestler shpiku fjalën holon, ai synonte të përshkruante një entitet që është njëkohësisht “pjesë” dhe “tërësi”. Çfarë nënkuptojmë me fjalën holonomi është shkenca dhe studimi i tërësisë. Personi holonomik është ai që merr parasysh prirjen dhe dëshirën tonë për t’u integruar me të tjerët, po aq sa edhe impulsin për të ruajtur pavarësinë.
Shembulli i Chicago Bulls dhe Michael Jordan
Përvoja e ekipit të basketbollit Chicago Bulls me Michael Jordan ishte një shembull i shkëlqyer i ndërthurjes së dy poleve. Ky ekip ishte një formacion i jashtëzakonshëm, dhe Jordan ishte yll i jashtëzakonshëm brenda tij. Herë, vetë ekipi dominonte lojën; herë të tjera, Jordan ishte ai që e mbante lojën mbi supet e tij.
Ne kemi nevojë për ekipe të afta dhe për individë të talentuar. Puna në grup mund të na çojë deri në një pikë të caktuar, prej nga kemi nevojë për mjeshtërinë individuale. Po kështu, shkëlqimi individual na çon deri në një pikë, përtej së cilës kërkohet fuqia e ekipit. Ekipi dhe individi nuk janë koncepte të ndara e të kundërta, por një marrëdhënie dinamike, organikisht e shkrirë në një tërësi të vetme.
Suksesi i Chicago Bulls përfaqësoi formën më të lartë të fuqive të ndërsjella midis punës ekipore dhe yllësisë individuale, duke minimizuar dobësinë që buron nga mbështetja e tepruar vetëm në një individ ose vetëm në ekip.
Holonomia në shkollë
Në shkollë, për shembull, mësuesit janë vendimmarrës të pavarur. Megjithatë ata janë edhe pjesë e një kulture më të gjerë — shkolla — e cila ndikon dhe formëson zgjedhjet e tyre. Në të njëjtën mënyrë, shkolla është një njësi e pavarur që ndërvepron me rrethin arsimor dhe komunitetin më të gjerë.
Kjo marrëdhënie dypolare, në të cilën jeton çdo qenie njerëzore, shpesh nxjerr në dritë tensione, përplasje dhe sfida të brendshme. Ato lindin nga shtysa themelore për vetë-pohim, e cila herë-herë bie ndesh me dëshirën për harmoni me të tjerët dhe me mjedisin.
Personi holonomik është ai që ka aftësinë t’i tejkalojë këto tensione, duke ruajtur autonominë mendore dhe të sjelljes si në punën e pavarur, ashtu edhe në bashkëpunim me të tjerët. Ai ka vetëdije për aftësinë e vet rregulluese, dhe për njohjen e standardeve, vlerave dhe qëllimeve të sistemit më të gjerë ku ndodhet. Po aq e rëndësishme është edhe vetëdija se ai mund të ndikojë mbi vlerat, normat dhe praktikat e të gjithë sistemit.
⸻
📘 Burimi:
“التدريب المعرفي أساس لمدارس النهضة”,
Arthur L. Costa & Robert J. Garmston,
Dar al-Kitab at-Tarbawi.
