Prestigjozja britanike: “I toleruar për shumë kohë”
Gazeta britanike me reputacion Financial Times shpalosi një qëndrim të saj mbi situatën në Serbi dhe presidentin Aleksandar Vuçiç, duke e quajtur regjimin e tij autoritar.
Ata deklarojnë se pas rreth një dekade në pushtet, udhëheqësit autoritarë përballen në mënyrë të pashmangshme me të njëjtin problem – të rrisin represionin dhe të shtypin mediat e pakta të pavarura që kanë mbetur, ose të dorëzohen ndaj kërkesave të opozitës për reforma.
“Kjo ka ndodhur shumë herë në të gjithë botën në dekadat që nga Lufta e Ftohtë. Autokratët pothuajse gjithmonë zgjedhin qasjen e parë dhe bëhen më të ashpër. Me protestuesit antiqeveritarë në rrugët e kryeqytetit Beograd, Aleksandar Vuçiç tani përballet me këtë zgjedhje”, deklaron Financial Times.
Gjatë tetë viteve të tij si president dhe para kësaj si kryeministër, thonë ata, ai ka sunduar me “ndërhyrje” në rritje, megjithëse përshtypja është se ai në të vërtetë udhëheq më shumë një “demokraci të menaxhuar” sesa një autokraci të plotë. Thuhet gjithashtu se ai ka arritur një ekuilibër të ndërlikuar në skenën botërore.
“Ai mbajti marrëdhënie me Moskën, por jo aq afër sa të zemëronte BE-në dhe SHBA-në, ai mbylli sytë ndaj shitjes së armëve serbe në Ukrainë. Ai e joshi Pekinin për miliarda dollarë investime në industri dhe infrastrukturë. Edhe pse Serbia është ende vetëm një kandidate për anëtarësim në BE, Vuçiç ka lidhje të ngushta me udhëheqës të tillë si presidenti francez Emmanuel Macron dhe presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen, më së shumti duke ofruar mundësinë që kompanitë evropiane të minierave të kenë akses në depozitat e pashfrytëzuara të litiumit në vend, për të përshpejtuar përpjekjen e Evropës për pavarësi më të madhe energjetike. Ai gjithashtu ndërtoi marrëdhënie të mira me bashkëpunëtorë të ngushtë të Donald Trump në mandatin e parë të presidentit të SHBA-së”, sipas Financial Times.
Pavarësisht kësaj, thuhet se Vuçiç nuk ka më hapësirë për manovrim në Serbi, sepse frustrimet për shkak të sundimit të tij të papërgjegjshëm dhe jotransparent shpërthejnë në protesta, të cilat filluan pas rënies së një tende së stacionit hekurudhor në Novi Sad, gjatë së cilës vdiqën 16 persona. Stacioni u rinovua nga kompanitë kineze, dhe kundërshtarët e Vuçiçit fajësojnë për aksidentin korrupsionin shtetëror, keqmenaxhimin dhe kontrollet e dobëta, të cilat i konsiderojnë “marka tregtare” të regjimit të tij.
“Që nga nëntori, protestuesit herë pas here kanë dalë në rrugë në numër të madh dhe kohët e fundit kanë filluar të bëjnë thirrje për zgjedhje të parakohshme. Java e kaluar pa protestat më të dhunshme deri më tani, me përleshje me policinë në disa qytete. Gjatë viteve, Vuçiç, një nacionalist ekstrem në rininë e tij, ka përdorur irredentizmin midis pakicave serbe në Bosnjën dhe Kosovën fqinje për të siguruar mbështetje, por kjo kartë mund të jetë duke humbur vrullin”, shkruan Financial Times.
Thuhet se ai, në teori, mund të heqë kufizimet mbi median e pavarur, të hapë hapësirë politike për opozitën dhe të nisë hetime vërtet të pavarura për skandalet, të cilat do të ndihmonin përpjekjen e Serbisë për t’u bashkuar me BE-në në planin afatgjatë, por reforma nuk është mënyra e një autokrati. “Vuçiç po sillet në mënyrë tipike dhe po rrit represionin”, vëren gazeta. “BE-ja dhe Britania e kanë toleruar atë për një kohë shumë të gjatë. Realpolitika bazohej në dëshirën për të parandaluar Serbinë të rrëshqasë në orbitën e Rusisë. Por kjo qasje nuk është më e qëndrueshme. Vuçiç duhet të detyrohet të jetë më i përgjegjshëm dhe të mbajë zgjedhje vërtet të drejta, gjë që është thelbësore për çdo shpresë për anëtarësim në BE. Alternativa është që Serbia të ndjekë rrugën që Gjeorgjia ka ndjekur për fat të keq, duke u bërë një demokraci e rreme mbi të cilën BE-ja nuk ka ndikim dhe teprimet e së cilës mund t’i përcjellë vetëm me shprehje mosmiratimi. Amerika duket se është tërhequr nga skena ballkanike për momentin, por Mbretëria e Bashkuar dhe BE-ja jo. Ata duhet të veprojnë dhe të përdorin avantazhin e tyre ekonomik. Nëse nuk e bëjnë këtë dhe Serbia vazhdon në një rrugë autoritare, nuk do të jetë vetëm Vuçiç ai që do të fajësohet, por edhe patronët e tij perëndimorë që kanë qenë duke vëzhguar”, përfundon Financial Times.
