A është kriza te personi apo te ideja?
Dr. Atije Adlan – Akademik egjiptian, profesor i fikhut islam
Ndoshta Rabi el-Madkhali nuk e arriti gjatë gjithë jetës së tij famën që e arriti ditën e vdekjes së tij; për shkak të përhapjes dhe qarkullimit të shumtë të lajmit dhe asaj që e shoqëroi lajmin nga shprehje përcjelljeje të ngarkuara me përqeshje – sikur kriza të ishte përqendruar te një person që vdiq, dhe me vdekjen e tij vdiq edhe ideja e tij, dhe u shua fitneja e tij me shuarjen e tij.
Po të ishte që idetë të vdisnin me vdekjen e bartësit të tyre, do të kishte vdekur edhe ideologjia e dhunës (dajshizmi) dhe ashpërsia ideologjike me vdekjen e beduinit të vrazhdë Harkus el-Bexheli (i njohur si “njeriu me gjëndrën në kraharor” – Dhu eth-Thudeyyeh).
Ndoshta nuk i shkonte ndër mend imam Aliut, në ditën e Nehrawanit, kur ai shkatërroi ushtrinë e atij të lajthitur dhe nuk mbetën prej tyre veçse nëntë fanatikë të egër, që një ditë do të binte martir nga dora e Abdurrahman ibn Mulxhemit – harixhi.
Dhe as popullit nuk i shkonte ndër mend se ideja atë ditë kishte hyrë në mitrën e kohës, për të lindur një herë ose dy herë në çdo shekull.
A nuk është më mirë që të kthehemi drejt idesë, të studiojmë dimensionet e saj, rrethanat e lindjes së saj dhe arsyen e sëmundjes së saj? Dhe më pas të përshkruajmë ilaçin që e shëron sëmundjen?
Natyra e sëmundjes dhe burimi i ilaçit
Këto dukuri nuk duhen përballuar me sharje, mallkime, përçmime dhe tallje, sepse – për nga natyra e tyre – ushqehen nga tensionet, ashtu siç ushqehen derrat nga plehrat që njerëzit hedhin.
Ekstremizmi është një sëmundje mendore dhe sjellore e egër, dhe mund të tentosh ta shkulësh me operacion, por bisturitë e mprehta vetëm sa ia shtojnë përhapjen dhe përkeqësimin.
Nuk sheh zgjidhje për krizën në përgjithësi përveçse me kthimin tek masat parandaluese rigoroze – duke kërkuar shpërblim tek Allahu për atë që ka humbur dhe nuk mund të rikuperohet.
Ekstremizmi mund të jetë:
- përmes tekfirit dhe rebelimit (teprimit),
- ose përmes pasivitetit dhe nënshtrimit të skajshëm (mangësisë),
pra teprim në mendim dhe veprim, ose neglizhencë në të dyja.
Prandaj, islami i vërtetë qëndron në mes të kundërshtive, dhe ky është një pjesë e kuptimit të fjalës së Allahut:
“Dhe kështu Ne ju bëmë një ummet të drejtë dhe të ekuilibruar, që të jeni dëshmitarë për njerëzit dhe i Dërguari të jetë dëshmitar mbi ju.”
(Bekare: 143)
Nga erdhi kjo ideologji?
Problemi i qasjes ideologjike të njohur si madkhalizëm ose xhamizëm qëndron në teprimin ekstrem në parimin e “dëgjimit dhe bindjes ndaj sunduesit”.
Ky koncept nuk gjendet askund tjetër veçse në mendimin kishtar të Mesjetës evropiane, kur kisha u bashkua me pallatin, në mënyrë që pallati të merrte legjitimitet nga autoriteti shpirtëror mbi popullin, dhe kisha të fitonte autoritetin e përhapjes përmes forcës së pushtetit.
Sipas doktrinës së dy shpatave, që rregullonte marrëdhënien mes autoritetit fetar dhe atij shtetëror, kisha u kërkonte njerëzve bindje të verbër ndaj perandorit ose mbretit, pavarësisht nëse ai ishte në përputhje me ligjin e Zotit apo jo – duke pretenduar se ai ishte vendosur nga Zoti dhe se kundërshtimi i tij është kundërshtim ndaj Zotit.
Ajo që shumë njerëz nuk e dinë është se kjo ide ka qenë aq e rrënjosur saqë edhe protestantizmi – si Luteri dhe Kalvini – megjithëse u çliruan nga shumë zinxhirë të kishës katolike në Romë, nuk u çliruan nga ky parim.
Kush i krahason thëniet e Martin Luterit dhe Kalvinit mbi këtë temë, do të sigurohet se protestantizmi, ndonëse u lind nga një lëvizje reformuese çlirimtare, nuk arriti të çlirohej nga ky kufizim.
Ndërsa jurisprudenca politike islame është krejtësisht e pastër nga kjo marrëzi, njësoj siç është e pafajshme një besimtare e pastër nga shpifja.
Është e vërtetë që Profeti ﷺ ka urdhëruar për dëgjim dhe bindje ndaj udhëheqësit dhe ka ndaluar rebelimin, por ai e ka lidhur këtë urdhër me kushtin që udhëheqësi të jetë në përputhje me metodën e Allahut – dhe ky kusht është përmendur qartë në shumë hadithe, si p.sh.:
“Bindja është vetëm në të mirë.”
Ajo që e ka futur këtë grup në këtë qorrsokak është moskuptimi i urtësisë pas shumësisë së haditheve për dëgjimin dhe bindjen.
Në realitet, Profeti ﷺ nuk kishte frikë se shokët e tij do të nënshtrueshin ndaj padrejtësisë; përkundrazi – ai kishte frikë nga mosbindja e tyre, sepse arabët, të rritur në një mjedis beduin të thjeshtë, nuk ishin mësuar të nënshtroheshin ndaj një sistemi që sundon dhe komandon.
Kur shokët e Profetit u bënë muslimanë, ata mësuan të binden ndaj Allahut dhe të Dërguarit të Tij – por, a do të binden ndaj dikujt që do ta pasojë Profetin në udhëheqje, por që nuk është i pagabueshëm dhe nuk i shpallet? Kjo ishte frika – dhe asgjë tjetër.
Mungesa e rolit të dijetarëve – shkaku i përhapjes së sëmundjes
Pra, ne kemi nevojë të përballemi me këtë ide të devijuar përmes mendimit të thellë dhe jurisprudencës së saktë, dhe të heqim dorë nga kultura e etiketimeve dhe përçarjes, për t’iu kthyer përhapjes së besimit të saktë dhe akides së shëndoshë.
Umeti ka nevojë të madhe për kthim serioz drejt fikhut të politikës islame, pasi vëzhguesi i zhvillimeve të jurisprudencës bashkëkohore e sheh qartë se ajo është larguar nga kjo fushë – dhe nuk i ka dhënë rëndësinë që i ka dhënë fushave të tjera si adhurimet apo marrëveshjet.
Ky është një mungesë e madhe pa justifikim.
Shpresojmë të shohim në të ardhmen valë të reja të dijetarëve që migrojnë drejt fushës së politikës islame dhe të çështjeve që lidhen me ndërveprimin me qytetërimin bashkëkohor.
Nëse dijetarët janë peshorja e ekuilibrit, atëherë sheriati është vetë pesha që mat drejt – dhe mungesa e njërit apo tjetrit shkakton çrregullim në ekuilibër.
Prandaj, o dijetarët e umetit tonë – ejani drejt ixhtihadit në këtë zonë të nxehtë.
Trashëgimia mes të vjetrës dhe më të vjetrës
E pranoj që kemi problem në disa libra të trashëgimisë, të cilat – megjithëse janë shkruar nga autorë të mëdhenj dhe me pozitë të lartë – e kanë mbjellë në mënyrë të drejtpërdrejtë ose të tërthortë disa prej këtyre ideve.
Janë libra që i përkasin periudhës pas epokës së kodifikimit, që përmbajnë shumë gjëra të dobishme, por edhe disa që përmbajnë probleme.
Zgjidhja për këtë çështje është që të kthehemi gjithmonë te burimi origjinal:
Kurani i Lartësuar, Suneti i Profetit ﷺ dhe praktika e kalifëve të drejtë dhe të udhëzuar.
Të nisësh nga këto burime garanton kuptim të drejtë dhe jurisprudencë të qëndrueshme, dhe na mbron nga rënia në grackat e devijimeve ideologjike.
Sidomos suneti politik është ndoshta qëllimi kryesor i hadithit të transmetuar nga Irbad ibn Saria:
“…kapuni fort për sunetin tim dhe për sunetin e kalifëve të drejtë dhe të udhëzuar pas meje – kapuni fort me dhëmballat e pasme…”
Nëse ia dalim të imunizojmë brezat e rinj nga fikhët e dhunës (dajshizmi) dhe fikhët e nënshtrimit të verbër (madkhalizmi), atëherë nuk kemi më nevojë të harxhojmë frymë në sharje dhe përçmime ndaj personave që as nuk janë në nivelin që të na shqetësojnë – qofshin të vdekur apo të gjallë.
Aljazeera.net
