Izraeli ka dhënë një goditje të fuqishme ndaj infrastrukturës bërthamore të Iranit, duke përfshirë shkatërrimin e objekteve të rëndësishme dhe vrasjen e një numri shkencëtarësh të lartë dhe komandantësh ushtarakë, në një seri sulmesh që filluan në agimin e së premtes.
Sipas vlerësimeve paraprake, sulmet shkatërruan një objekt mbi tokë për prodhimin e karburantit bërthamor dhe qendra furnizimi me energji elektrike në objektin e Natanzit – qendra më e madhe për pasurimin e uraniumit në Iran.
Pavarësisht ashpërsisë së sulmeve, New York Times zbuloi se një pjesë e madhe e programit bërthamor iranian mbetet funksionale
Kjo përfshin rezervat e uraniumit të pasuruar në përqindje të lartë, të cilat përfaqësojnë rrugën më të shpejtë të Teheranit drejt prodhimit të armëve bërthamore.
Pse nuk u bombardua Isfahani?
Në fazën e parë të sulmit, avionët dhe dronët izraelitë nuk goditën kompleksin bërthamor të Isfahanit – një nga objektet më të mëdha në Iran – ku ruhen sasi të uraniumit të pasuruar që janë afër përfundimit të procesit për ndërtimin e një bombe.
Sipas inspektorëve të Agjencisë Ndërkombëtare për Energji Bërthamore (IAEA), këto rezerva janë parë kohët e fundit në vend, gjatë inventarizimeve të rregullta.
Më vonë gjatë ditës së premte, ushtria izraelite njoftoi për një valë të dytë sulmesh që kishin në shënjestër qendra kërkimore në Isfahan, të cilat punojnë për të kthyer gazin e uraniumit në metal – një fazë e avancuar drejt ndërtimit të një arme – pa prekur vetë depot e karburantit.
⸻
Frikë nga rrjedhje radioaktive
Mospërfshirja e rezervave në objektiv ka ngritur pyetje për motivet e këtij vendimi. Ekspertët besojnë se Izraeli mund të ketë shmangur goditjen e tyre për të evituar një “incident radioaktiv”, pasi bombardimi mund të çojë në përhapjen e materialeve radioaktive dhe ta shndërrojë Isfahanin në një “bombë të ndyrë”.
John Wolfsthal, studiues në Federatën e Shkencëtarëve Amerikanë, tha: “Izraeli ndoshta shpresonte se Irani do t’i dorëzonte vullnetarisht këto rezerva.”
Historikisht, Izraeli ka treguar ndjeshmëri të lartë ndaj rrezikut të ndotjes bërthamore – në bombardimin e reaktorit irakian të Tammuzit në vitin 1981, ai e goditi para se të furnizohej me karburant; të njëjtën gjë bëri në Siri në vitin 2007, kur shkatërroi një objekt bërthamor të ndërtuar nga koreano-veriorët.
⸻
“Karburant për nëntë bomba”
Në fjalimin e tij të mëngjesit të së premtes, kryeministri Benjamin Netanyahu tha se Irani “ka prodhuar sasi të mjaftueshme të uraniumit të pasuruar për të ndërtuar nëntë bomba bërthamore”, duke theksuar se Teherani ka marrë “masa të paprecedenta për të armatosur këtë uranium”.
⸻
SHBA nuk mori pjesë në sulm, por Trump paralajmëron: “Ka më shumë për të ardhur”
Edhe pse SHBA nuk mori pjesë në sulm, ish-presidenti Donald Trump la të kuptohet për një përshkallëzim të mundshëm, duke thënë: “Ka ende më shumë për të ardhur – dhe do të jetë më i ashpër.”
⸻
Objektet alternative dhe objektivat nën tokë
Pavarësisht dëmeve të mëdha në Natanz, Irani mund të përdorë objektin “Fordow”, i cili ndodhet në një mal në një thellësi prej 800 metrash, brenda një baze të Gardës Revolucionare.
Sipas IAEA-s, kjo thellësi e bën atë rezistente ndaj shumicës së bombave, edhe atyre përforcuese.
Raportet tregojnë se avionë izraelitë ndoshta bombarduan zonat malore pranë “Fordow”-s të premten mbrëma, megjithëse nuk u konfirmua që vetë objekti të ishte në shënjestër.
Një burim i inteligjencës amerikane tha se çdo përpjekje për të transportuar karburantin nga Isfahani në një vend tjetër do të ishte një “objektiv i zbuluar” për dronët izraelitë.
⸻
Dëme të kufizuara në Fordow
Zëdhënësi i Agjencisë për Energji Atomike të Iranit, Behrouz Kamalvandi, njoftoi se sulmet e fundit në objektin e pasurimit “Fordow” shkaktuan “dëme të kufizuara”, dhe se puna vazhdon normalisht.
IAEA deklaroi gjithashtu se disa objekte në Isfahan u goditën, por nuk ka pasur ndonjë rritje të niveleve të rrezatimit jashtë tyre deri më tani.
⸻
Vrasja e shkencëtarëve kryesorë
Përveç sulmeve ajrore, Izraeli goditi figura kyçe në programin bërthamor të Iranit. Teherani njoftoi për vrasjen e fizikantit Mohammad Mehdi Tehranji, rektor i Universitetit “Azad” në Teheran, i njohur për lidhjet me kërkime bërthamore dhe raketore.
Po ashtu u vra Fereydoun Abbasi, ish-kreu i Organizatës së Energjisë Atomike të Iranit, i cili kishte mbijetuar një përpjekje për atentat në vitin 2010.
Abbasi kishte qenë një prej figurave që mbronte karakterin paqësor të programit bërthamor iranian, duke e quajtur raportin e IAEA-s mbi projektin e mundshëm ushtarak si “trillime izraelite”.
Gazeta thekson se Abbasi ishte një nga të parët që u vra në këtë valë sulmesh, çka nënvizon strategjinë izraelite për të çmontuar programin përmes eliminimit të rrjetit shkencor dhe njerëzor.
⸻
Burimi: New York Times
