Operacioni sekret i Pakistanit për sigurimin e reaktorit bërthamor (vitet 1970–1990)
1. Sfondi politik dhe strategjik:
Pas disfatës në luftën e vitit 1971 dhe humbjes së Bangladeshit, Pakistani u ndje i kërcënuar nga fuqia bërthamore e Indisë. Kryeministri Zulfikar Ali Bhutto nisi ndërtimin e një programi bërthamor si pjesë e një strategjie mbrojtëse kombëtare.
Bhutto është cituar të ketë thënë:
“Do të hamë bar, por do ta ndërtojmë bombën tonë.”
(Shih: Bhutto, Z. A. “If India builds the bomb, we will eat grass, even go hungry, but we will get one of our own.” – Televizioni Pakistani, 1965)
2. Blerja e reaktorit dhe financimi i fshehtë
Reaktori u ble nga Gjermania Lindore (para ribashkimit të Gjermanisë) në fund të viteve ’70, për një shumë të vlerësuar rreth 30 milionë dollarë amerikanë.
Historiani dhe gazetari Adrian Levy në librin “Deception: Pakistan, the United States and the Global Nuclear Weapons Conspiracy” pohon se Pakistani ka marrë ndihmë financiare nga Arabia Saudite për të ndërtuar kapacitetin e tij bërthamor.
“Saudi Arabia financed the Pakistani bomb in return for nuclear protection.”
(Levy, A., & Scott-Clark, C. (2007). Deception. Atlantic Books.)
3. Operacioni sekret i transportit
Sipas rrëfimeve të vetë Dr. Abdul Kadir Khan në intervista të ndryshme dhe burime të afërta me inteligjencën pakistaneze (ISI):
Faza 1 – Transporti në Kuvajt:
Reaktori u transportua në mënyrë të fshehtë në Kuvajt, duke u paraqitur si pajisje industriale për përpunimin e betonit. Kjo u krye nga një rrjet operativ i inteligjencës pakistaneze (ISI) pa dijeninë e autoriteteve kuvajtiane.
Faza 2 – Transferimi në Emiratet e Bashkuara Arabe (Xhebel Ali):
Pas ruajtjes për një javë në zonën Umghara, pajisjet u riorganizuan dhe u nisën me karvan drejt portit Xhebel Ali, me personel të maskuar si punëtorë industrialë – të gjithë pjesë e shërbimit sekret pakistanez.
Faza 3 – Nisja për në Pakistan:
Reaktori u dërgua me një anije të kontrolluar nga ISI, nën mbulesën e një “fabrike betoni”, drejt Pakistanit ku u vendos në një lokacion të fshehtë malor.
Referenca të ngjashme mund të gjenden në:
“Dr. A.Q. Khan and the Islamic Bomb” – The Atlantic Monthly, 2005
Riedel, B. (2011). Deadly Embrace: Pakistan, America, and the Future of the Global Jihad. Brookings Institution.
4. Përfundimi i projektit bërthamor
Në vitet e sundimit të gjeneral Dija-ul-Hak, programi përparoi me ritme të shpejta.
Në 28 maj 1998, Pakistani realizoi testet bërthamore në Chagai Hills, duke u bërë fuqia e shtatë bërthamore në botë dhe e vetmja në botën islame.
5. Vlerësimi historik
Operacioni konsiderohet një nga fitorjet më të mëdha strategjike të Pakistanit, por edhe një sukses i bashkëpunimit të heshtur ndërmjet disa vendeve myslimane në përballjen me sfidat gjeopolitike të rajonit.
Referenca bibliografike:
1. Levy, Adrian & Scott-Clark, Catherine. Deception: Pakistan, the United States and the Global Nuclear Weapons Conspiracy. Atlantic Books, 2007.
2. Riedel, Bruce. Deadly Embrace: Pakistan, America, and the Future of the Global Jihad. Brookings Institution Press, 2011.
3. The Atlantic Monthly. “The Wrath of Khan”, 2005.
4. Pakistan Television Archives – Dokumentar mbi Dr. Abdul Qadeer Khan dhe projektin Chagai.
5. Interview with Dr. A.Q. Khan, Nawa-i-Waqt Newspaper, Islamabad, 2004.
