Historia nuk përsëritet mekanikisht, por modelet e saj rikthehen vazhdimisht me forma të reja. Çdo regjim autoritar, pavarësisht kohës apo gjeografisë, mbështetet jo vetëm te dhuna dhe aparati shtetëror, por mbi të gjitha te një rreth njerëzish që e legjitimojnë atë. Këta nuk janë domosdoshmërisht arkitektët e tiranisë, por janë përfituesit, justifikuesit dhe zbukuruesit e saj njerëz që shndërrojnë pushtetin e zhveshur nga morali në një narrativë të pranueshme për shoqërinë.
Në këtë kontekst, roli i mediave, elitave politike dhe figurave kulturore bëhet vendimtar. Në epokën bashkëkohore, propaganda nuk funksionon më vetëm përmes urdhrave dhe censurës së drejtpërdrejtë; ajo operon përmes përzgjedhjes së fjalëve, relativizimit të së vërtetës dhe krijimit të armiqve imagjinarë. Mediatikët, politikanët dhe artistët që i shërbejnë pushtetit autoritar shndërrohen në “normalizues” të padrejtësisë, duke e paraqitur atë si stabilitet, siguri apo domosdoshmëri historike.
Shembulli klasik mbetet ai i Adolf Hitler, i cili nuk do të kishte arritur ndikimin dhe shtrirjen e tij pa aparatin e propagandës së udhëhequr nga Joseph Goebbels. Por thelbi i mësimit historik nuk qëndron te figura e diktatorit, por te rrjeti i gjerë i bashkëpunëtorëve që e rrethuan — disa nga bindja ideologjike, të tjerë nga oportunizmi, frika apo përfitimi personal. Propaganda e vazhdueshme nuk mashtroi vetëm masat; ajo krijoi një realitet paralel që përfundimisht e shkëputi vetë pushtetin nga realiteti.
Në botën e sotme, ky model shfaqet në forma më të sofistikuara. Regjimet autoritare nuk kanë më nevojë për mitingje masive apo simbole totalitare të dukshme; mjafton një ekosistem komunikimi që shpërblen besnikërinë dhe ndëshkon mendimin kritik. Në këtë sistem, intelektuali hesht, gazetari justifikon, artisti zbukuron, ndërsa politikani racionalizon. Kështu, përgjegjësia për shtypjen nuk mbetet vetëm te udhëheqësi, por shpërndahet në mënyrë të rrezikshme në gjithë shoqërinë.
Mësimi më i rëndësishëm historik është se këto rrethe pushteti rrallë i mbijetojnë rënies së regjimit që shërbejnë. Ata që e lidhin fatin e tyre me tiraninë, zakonisht e ndajnë edhe fundin e saj në forma politike, morale apo historike. Edhe kur nuk përballen me gjykime ligjore, ata gjykohen nga kujtesa kolektive dhe nga historia, e cila rrallë fal bashkëfajësinë e heshtur.
Në përfundim, autoritarizmi bashkëkohor nuk është vetëm produkt i një individi të fuqishëm, por rezultat i një rrjeti bashkëpunimi aktiv dhe pasiv. Sfida reale për shoqëritë moderne nuk është vetëm të kundërshtojnë diktatorin, por të çmontojnë mekanizmin e normalizimit të tij aty ku gënjeshtra vishet si e vërtetë dhe oportunizmi shitet si realizëm politik.
/Ahmed Mansur/
