Raporti Evropian i Islamofobisë 2024 për Maqedoninë e Veriut, me autore Mersiha Smailović, zbulon një përkeqësim të klimës ndërfetare, ku retorika nacionaliste e zgjedhjeve të dyfishta legjitimoi urrejtjen institucionale ndaj komunitetit musliman. Dokumenti evidenton se si Islamofobia u zhvendos nga periferia në qendër të diskursit publik, duke filluar nga cinizmi politik i zyrtarëve të lartë që e quajtën Srebrenicën “Disneyland nekrofil” dhe sulmet seksiste ndaj kandidates së parë presidenciale me hixhab, e deri te “intelektualizimi” i urrejtjes nga profesorë universitarë dhe tjetërsimi i trashëgimisë kulturore si rasti i Jeni Xhamisë, duke dëshmuar kështu një margjinalizim sistematik të qytetarëve muslimanë në sferën politike, akademike dhe shoqërore.
Viti 2024 shënoi një periudhë kritike për Maqedoninë e Veriut, ku dinamikat e brendshme politike dhe zhvillimet gjeopolitike ndërkombëtare u gërshetuan për të krijuar një terren pjellor për rritjen e Islamofobisë. Sipas Raportit Evropian të Islamofobisë (EIR) për Maqedoninë e Veriut, vendi u përball me një proces të dyfishtë zgjedhor – parlamentar dhe presidencial – i cili u shndërrua në një arenë ku retorika përjashtuese dhe stigmatizimi i komunitetit musliman u përdorën si mjete strategjike për mobilizim politik.
Fitorja e partisë së djathtë VMRO-DPMNE dhe aleatëve të saj vulosi një kthesë drejt narrativave më nacionaliste, duke e bërë Islamofobinë jo thjesht një dukuri sporadike të rrugës, por një element të pranishëm në diskursin institucional. Raporti dokumenton se si urrejtja antimuslimane u zhvendos nga periferia në qendër të diskursit shtetëror, duke normalizuar terma dhe qëndrime që dikur do të konsideroheshin skandaloze.
Politika e mohimit
Një nga momentet që shërbeu si katalizator për tensionet ndërfetare ishte reagimi ndaj bashkë-sponsorizimit të Rezolutës së OKB-së për Srebrenicën nga Maqedonia e Veriut. Ky akt diplomatik, i cili në sytë e botës demokratike u pa si hap drejt drejtësisë, brenda vendit u prit me një histeri nacionaliste të orkestruar.
Raporti veçon deklaratën tronditëse të Ivan Stoiljković, një figurë kyçe në koalicionin qeverisës dhe përfaqësues i partisë serbe, i cili në një akt të pashembullt cinizmi e quajti Srebrenicën një “Disneyland nekrofil”. Ky term makabër kishte për qëllim të zhvlerësonte dhimbjen e viktimave dhe të delegjitimonte kujtesën kolektive të muslimanëve në rajon. Situata u rëndua më tej kur kandidati për president, Stevço Jakimovski, mohoi hapur gjenocidin, duke dëshmuar se revizionizmi historik është kthyer në strategji politike.
Tensioni arriti kulmin edhe brenda vetë Kuvendit. Gjatë seancës përkujtimore në korrik 2024, kur deputetët ngritën duart për të bërë lutje (dua) për viktimat, ky gjest u interpretua nga kundërshtarët politikë dhe media të caktuara si një provë e “islamizimit” të institucionit më të lartë ligjvënës, duke e paraqitur një rit paqësor fetar si kërcënim për rendin kushtetues të shtetit.
Islamofobia gjinore
Për herë të parë në historinë e Maqedonisë së Veriut, një grua që mban hixhab, aktivistja dhe autorja e këtij raporti Mersiha Smailović, garoi për postin e presidentit. Kandidatura e saj shërbeu si një letër lakmuesi për të testuar tolerancën e shoqërisë. Raporti thekson se debati politik u zëvendësua me sulme seksiste dhe islamofobe, duke shpërfaqur një fenomen të rëndë të “Islamofobisë gjinore”.
Gazetarë dhe opinionistë me ndikim drejtuan fushatën e denigrimit. Cvetin Chilimanov postoi një foto të kandidates duke ironizuar përkatësinë e saj fetare dhe duke e lidhur atë me konfliktin në Gaza, duke nënkuptuar se besnikëria e një muslimaneje nuk mund të jetë ndaj Maqedonisë, por ndaj çështjeve të huaja. Në të njëjtën linjë, gazetari Milenko Nedelkovski përdori terma tejet ofendues si “Talibanka”, duke dehumanizuar kandidaten. Këto sulme treguan se gratë muslimane në politikë përballen me barriera të dyfishta: ato sulmohen jo vetëm për idetë, por për vetë ekzistencën dhe identitetin e tyre vizual.
Intelektualizimi i urrejtjes
Ndoshta pjesa më alarmante e raportit ka të bëjë me rolin e elitave intelektuale në përhapjen e Islamofobisë. Ndryshe nga komentet impulsive në rrjetet sociale, gjuha e urrejtjes që vjen nga profesorët universitarë ka peshë më të rëndë pasi formëson mendjen e brezave të rinj.
Raporti citon raste specifike:
- Dr. Samuel Kolonomos Sadikario, në një shkrim me titull “UÇK, Hezbollahu ballkanik dhe narko-xhihadizmi”, ndërtoi një narrativë konspirative duke i lidhur muslimanët e Ballkanit me organizata terroriste globale si ISIS apo grupin e rezistencës palestineze Hamas, e madje duke bërë paralele absurde me nazizmin.
- Prof. Jordan Šišovski (American University College Skopje) etiketoi studentët që protestonin paqësisht kundër gjenocidit në Gaza si “mbështetës të Hamasit”, duke kriminalizuar aktivizmin qytetar.
- Prof. Karolina Ristova-Aasterud (Fakulteti Juridik) përdori gjuhë ofenduese ndaj kulturës islame në postimet e saj publike.
Ky trend tregon se Islamofobia nuk është thjesht mungesë edukimi, por shpesh është produkt i një ideologjie elitare që synon të paraqesë elementin musliman si “tjetrin” e rrezikshëm.
Beteja për trashëgiminë
Në rrafshin kulturor, raporti evidenton tjetërsimin e objekteve të kultit, një proces që shpesh kalon në heshtje. Rasti më flagrant i vitit 2024 ishte ai i Jeni Xhamisë në Manastir. Qeveria vendosi ta hapë këtë objekt kulti si një “Muze të Trashëgimisë Kulturore të Krishterë dhe Muslimane”, duke injoruar plotësisht kërkesat e Bashkësisë Fetare Islame (BFI) për restituimin e pronës.
Edhe pse ky akt u prezantua si “dialog ndërfetar”, për besimtarët muslimanë ai përfaqësonte një uzurpim. Transformimi i xhamisë në muze, pa pëlqimin e komunitetit, dërgoi mesazhin se shteti e konsideron trashëgiminë islame si një artefakt historik që i përket të shkuarës, dhe jo si pjesë e gjallë e jetës shpirtërore të qytetarëve të sotëm.
Diskriminimi i heshtur
Raporti përmbyll analizën me realitetin e përditshëm. Ekziston një “kod i heshtur” diskriminimi, veçanërisht ndaj grave me shami. Në sistemin gjyqësor, raporti thekson se aktualisht nuk ka asnjë gjykatëse apo prokurore me shami, dhe madje edhe avokatet e reja hasin në vështirësi për të kryer praktikat në zyra ligjore për shkak të interpretimeve restriktive të etikës që e cilësojnë shaminë si “provokuese”.
Diskriminimi shtrihet edhe në sektorin privat, ku kompanitë shpesh përdorin filtrat e CV-ve me fotografi për të eliminuar kandidatet me shami pa u dhënë atyre as mundësinë e intervistës. Një rast konkret i vitit 2024, ku një gruaje iu ndalua hyrja në një kafene në Shkup vetëm për shkak të shamisë, u konstatua nga Komisioni për Parandalimin e Diskriminimit si shkelje e drejtpërdrejtë, duke dëshmuar se segregacioni social është ende një realitet i hidhur.
Në përfundim, Raporti Evropian i Islamofobisë për vitin 2024 për Maqedoninë e Veriut ngre alarmin se vendi po rrëshqet drejt një normalizimi të rrezikshëm të urrejtjes ndaj muslimanëve. Ajo që fillon si retorikë elektorale, përfundon duke u institucionalizuar në politika shtetërore, në arsim dhe në media, duke vënë në pikëpyetje thelbin e demokracisë multietnike të vendit.
Përgatiti Observer.al.
Raportin e plotë për Maqedoninë e Veriut mund ta lexoni në gjuhën angleze në faqen zyrtare Islamophobiareport.com
