Një qytet i lashtë Umejad që ngrihet nga hiri:
Një zbulim shkencor që mund të ndryshojë perceptimin tonë për civilizimin islam në Andaluzí
Kordoba – nga Departamenti i Hetimeve
Në një ngjarje që është përshkruar si “ndoshta arritja arkeologjike më e rëndësishme e shekullit XXI”, teknikat më të fundit të skanimit ajror dhe hartëzimit dixhital kanë zbuluar një qytet Umejad të tërë, të mbuluar për shekuj pranë qytetit arkeologjik Medina Ez-Zahrā afër Kordobës në Spanjë – qyteti që dikur ishte perla e kalifatit omejad të Andaluzisë në shekullin e X.
Një qytet, jo thjesht një pallat
Nuk ishte vetëm një pallat i madh i kalifëve omejadë, siç kishin besuar studiuesit për një kohë të gjatë, por një qytet i plotë, që shtrihej në një sipërfaqe të gjerë dhe përfshinte zyra administrative, shtëpi, ferma, tregje dhe lagje banimi për ushtarë, tregtarë dhe dijetarë që ishin tërhequr nga lulëzimi i kalifatit gjatë sundimit të Abdurrahmanit të Tretë en-Nasirit (912–961 e.s.).
Këto rezultate të paprecedenta janë pjesë e një projekti shkencor ambicioz të nisur në vitin 2021, nën drejtimin e Universitetit të Kordobës dhe me mbështetjen e Këshillit të Kërkimeve Arkeologjike të Andaluzisë, i udhëhequr nga Antonio Vallejo, me pjesëmarrjen e arkeologëve Massimo Gasparini, Antonio Monterroso dhe Alberto León Muñoz.
Teknologjia moderne po e risheh historinë
Ekipi përdori teknologjitë më të reja të senzorëve të largët, në veçanti sistemin LiDAR (Light Detection and Ranging) – që funksionon me rreze lazer të lëshuara nga dronë – së bashku me fotografimin ajror dhe fotogrametrinë me rezolucion të lartë.
Këto mjete lejuan ndërtimin e një modeli dixhital tredimensional të terrenit, i cili zbuloi detaje të mahnitshme të një qyteti që kishte mbetur i fshehur nën tokë për më shumë se një mijë vjet.
Harta e re tregon një rrjet urban kompleks, me rrugë kryesore e dytësore, lagje të organizuara dhe shtëpi me sipërfaqe 100–200 m², që tregojnë praninë e një popullsie aktive ekonomikisht, e vendosur rreth pallatit të madh omejad.
Në anën perëndimore, u zbuluan ndërtesa të mëdha me planimetri katrore, të rrethuara me oborre të brendshme, që mendohet të kenë qenë zyra shtetërore apo rezidenca të zyrtarëve të lartë.
Ndërsa zona qendrore doli e boshatisur nga ndërtimet, një tipar që studiuesit e quajtën “hapësirë urbane e qëllimshme”, të cilën e kishin përmendur disa burime andaluziane të vjetra.
Rishpikja e “Medina Ez-Zahrā”
Sipas Eduardo Manzano Moreno, arkeolog në Këshillin e Lartë të Kërkimeve Shkencore në Madrid, ky zbulim “e ripërcakton Medinën Ez-Zahrā si një kryeqytet të avancuar të civilizimit islam, që përfaqëson kulmin e organizimit urban dhe administrativ të botës islame perëndimore.”
Ndërsa drejtuesi i projektit, Antonio Vallejo, theksoi se “qyteti i sapozbuluar përbën dëshminë më të qartë të nivelit të përparuar urbanistik dhe teknik që kishin arritur muslimanët në Andaluzí gjatë shekullit të X,” duke shtuar se rezultatet e skanimit ofrojnë një bazë hartografike tepër të saktë për fazën e ardhshme të gërmimeve arkeologjike në vitin 2026.
Një projekt që mund të zgjasë një dekadë
Projekti, i njohur si “La Medina Oculta” (Qyteti i Fshehur), nisi në heshtje në vitin 2021, me financim nga Ministria e Kulturës e Rajonit të Andaluzisë.
Deri tani janë përfunduar katër fazat kryesore të studimit, ndërsa në vitin 2026 pritet fillimi i gërmimeve në terren në zonat e përcaktuara nga harta dixhitale.
Një simbol i civilizimit andaluzian
Medina Ez-Zahrā ishte simboli i lulëzimit të kalifatit omejad në Andaluzí (936–1010 e.s.), përpara se të shkatërrohej gjatë luftërave të brendshme që sollën fundin e kalifatit.
Sot, me rishfaqjen e saj përmes teknologjisë moderne, ajo dëshmon se civilizimi islam në Andaluzí nuk ishte thjesht një epokë e pallateve luksoze, por një sistem i përparuar qytetërimi që bashkonte inxhinierinë, ekonominë, urbanistikën dhe administratën.
Reagime të gjera shkencore dhe mediatike
Ky zbulim ka ngjallur jehonë të madhe në qarqet akademike evropiane dhe arabe.
Revista Archaeology Today e përshkroi atë si “një pikë kthese në kuptimin e qytetit islam në Perëndim,” ndërsa historianë të trashëgimisë e quajtën “dëshmi të qartë të epërsisë së muslimanëve në planifikimin urban mbi një mijë vjet përpara qyteteve moderne evropiane.”
Të dhënat kryesore të zbulimit
Vendndodhja: Medina Ez-Zahrā, 8 km në perëndim të Kordobës, Spanjë
Data e publikimit: 10 tetor 2025
Institucionet pjesëmarrëse: Universiteti i Kordobës, Këshilli i Lartë i Kërkimeve Shkencore, Ministria e Kulturës e Andaluzisë
Burimi origjinal: Cordópolis / ElDiario.es – “Mucho más que un palacio”
