1. Konteksti institucional dhe fetar në Jordani
Ministria e Vakfeve dhe Çështjeve Islame në Jordani është një nga institucionet më të ndjeshme dhe me ndikim të drejtpërdrejtë në drejtimin fetar të vendit.
Që nga themelimi i saj, ajo ka mbikëqyrur xhamitë, qendrat fetare dhe veprimtaritë arsimore islame, duke pasur si qëllim ruajtjen e “moderimit hashemit” – një qasje fetare që përpiqet të ruajë ekuilibrin midis ortodoksisë islame dhe nevojës për stabilitet politik e social.
Në këtë kuadër, çdo qendër fetare që perceptohet si promotore e ideve radikale, sektare ose që sfidon autoritetin fetar të shtetit, shihet si kërcënim për unitetin kombëtar dhe sigurinë ideologjike të shoqërisë jordaneze.
2. Qendra e Imam Albanit dhe drejtimi i saj ideologjik
Qendra e Imam Albanit për Studime dhe Kërkime është një nga institucionet më të njohura në botën arabe që ndjek metodologjinë selefiste – pra, kthimin tek burimet e hershme të Islamit (Kurani dhe Suneti), sipas interpretimit të brezave të parë (selefëve).
Emri i saj lidhet me dijetarin shqiptar Muhamed Nasiruddin el-Albani (1914–1999), një nga figurat më të rëndësishme të selefizmit të shekullit XX, i cili jetoi për shumë vite në Jordani dhe ndikoi thellësisht në mendimin fetar të vendit.
Kjo qendër ka pasur rol në formimin e studiuesve, predikuesve dhe nxënësve të shumtë, por shpesh është akuzuar nga qarqe të ndryshme për përjashtim të rrymave të tjera islame, si esh’arizmi dhe sufizmi, që janë më të përhapura në institucione shtetërore dhe universitete tradicionale.
3. Arsyeja e mbylljes sipas Ministrisë
Në dokumentin zyrtar, Ministria e Vakfeve deklaron se qendra:
• “përhap ide fetare që bien ndesh me mendimin fetar të moderuar të Mbretërisë”;
• “devijon nga objektivat për të cilat është licencuar”;
• “nxit përçarje sektare dhe dëmton unitetin kombëtar”;
• “është në kundërshtim me drejtimin fetar të ministrisë që synon forcimin e moderimit dhe thirrjen me urtësi”.
Këto fraza përmbajnë një gjuhë institucionale të kujdesshme, por nënkuptojnë se autoritetet e konsiderojnë qendrën si një rrezik ideologjik, që mund të forcojë ndasi doktrinare apo të nxisë polarizim fetar brenda vendit.
Pra, mbyllja nuk është vetëm çështje ligjore apo administrative — është një vendim politik dhe ideologjik që pasqyron drejtimin zyrtar të Jordanisë drejt një “islami të moderuar” në linjë me orientimet ndërkombëtare kundër ekstremizmit.
4. Reagimi i Dr. Muhamed Jusrit dhe paralajmërimi i tij
Në reagimin e tij, Dr. Muhamed Jusri një dijetar egjiptian i njohur për qëndrimet e tij pro selefizmit e sheh këtë vendim si një shenjë alarmi:
• Ai thekson se disa po e interpretojnë mbylljen si “fitore për esh’aritët dhe sufitë kundër selefizmit”,
por sipas tij, realisht ajo është hap i parë drejt projektit të “fesë Ibrahimit” (al-Milla al-Ibrahimiyya), një koncept që synon të krijojë një bashkim fetar ndërkonfesional mes Islamit, Krishterimit dhe Judaizmit nën emrin e përbashkët të profetit Ibrahim.
• Jusri argumenton se kjo qasje “ibrahimite” është një projekt ndërkombëtar politik dhe kulturor që përpiqet të zbusë dallimet fetare për arsye diplomatikë dhe gjeopolitikë, por në thelb “dobëson Islamin dhe e relativizon të vërtetën e tij”.
• Ai i bën thirrje myslimanëve që “të përballen me këtë sprovë që synon ndryshimin e fesë”.
Në thelb, reagimi i tij është një paralajmërim ideologjik: se nëse selefizmi heshtet, do të vijë radha e çdo rryme tjetër fetare që nuk përputhet me narrativat ndërkombëtare të “tolerancës së kontrolluar”.
5. Konteksti rajonal dhe ndërkombëtar
Ky zhvillim ndodh në një kohë kur shumë vende arabe – si Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara, Egjipti dhe Jordania – po promovojnë një version shtetëror të Islamit të moderuar, të harmonizuar me politikat e perëndimit dhe me projektet e “bashkëjetesës fetare”.
Në këtë kuadër:
• Qendrat selefiste që mbrojnë pastërtinë doktrinare dhe kritikojnë sinkretizmin fetar, po shihen si pengesë për këto politika të reja.
• Projekti “Ibrahimic Faith” (Feja Ibrahimit) po promovohet nga qarqe ndërkombëtare si platformë për dialog dhe tolerancë ndërfetare, por kritikët e shohin si një përpjekje për të relativizuar identitetin islam.
Në këtë mënyrë, mbyllja e Qendrës së Imam Albanit nuk është thjesht një veprim lokal, por pjesë e një valë më të gjerë kontrolli ideologjik në botën arabe.
6. Përfundim analitik
• Zyrtarisht, Jordania e justifikon mbylljen me “nevojën për unitet dhe moderim”.
• Realistisht, bëhet fjalë për kufizim të një rryme që ka peshë të madhe në mendimin islam bashkëkohor, por që bie ndesh me diskursin shtetëror të moderimit të ri.
• Ideologjikisht, reagimi i Jusrit është një sinjal për një konflikt më të thellë:
midis islamit tradicional autentik dhe islamit të institucionalizuar e diplomatik, që përpiqet të pajtohet me kërkesat globale.
