Nga Samir El-Arki – Studiues dhe analist i çështjeve turke
Përfshirja e Turqisë në Libi nuk kufizohet vetëm në aspektet historike, kulturore dhe demografike të ndërlidhura, por shtrihet edhe në një nivel gjeostrategjik që lidhet me interesat e përbashkëta dhe aftësinë për të përfituar nga pasuritë e rajonit përreth.
Ashtu si Siria përbën thellësi strategjike tokësore për Turqinë, edhe Libia përbën një thellësi strategjike detare. Megjithatë, Libia po përballet me trazira të reja që nga 12 maji, kur u vra kreu i Njësisë së Mbështetjes për Stabilitet në Tripoli, Abdulghani al-Kikli (i njohur si “Ghneiwa”), ngjarje që shoqërohej me përleshje të armatosura ndërmjet njësive të sigurisë.
Ndërhyrja e shpejtë e qeverisë së përkohshme në Tripoli çoi në një armëpushim dhe në vendosjen e forcave neutrale në pikat e përplasjes, por situata mbetet e brishtë, ndërsa parlamenti lindor i udhëhequr nga Aguila Saleh po tenton të zgjerojë ndikimin në perëndim. Në Tripoli pati edhe protesta kundër kryeministrit Abdulhamid Dbeibeh, dhe disa ministra dhanë dorëheqjen.
Roli i Turqisë në krizën libiane
Turqia, e përfshirë prej vitesh në krizën libiane përmes marrëveshjeve dhe prezencës ushtarake, ka interesa strategjike që nuk mund t’i injorojë. Një nga lëvizjet më të rëndësishme ishte marrëveshja me qeverinë e Fayez al-Sarraj në 2019 për përcaktimin e kufijve detarë në Mesdhe, një marrëveshje që rivendosi rolin turk në rajon pas dekadash përjashtimi.
“Harta e Seviljes” – zanafilla e konfliktit
Në vitin 2004, dy profesorë nga Universiteti i Seviljes publikuan një studim që përfshinte një hartë që më vonë u quajt “Harta e Seviljes”. Kjo hartë e kufizonte zonën detare të Turqisë në një rrip të ngushtë përballë Antalias, pavarësisht se Turqia ka vijën më të gjatë bregdetare në lindje të Mesdheut. Ndërkohë, çdo ishull grek përfitonte zonë ekskluzive ekonomike prej 370 km, përfshirë ishullin Kastellorizo, vetëm 2 km nga Turqia, por 580 km nga Greqia.
Kjo padrejtësi shtyu Ankaranë të lidhte marrëveshjen detare me Libinë, duke i dhënë të drejtën të kërkojë zonat e saj ekonomike dhe të sfidojë përpjekjet evropiane për ta përjashtuar nga burimet natyrore të rajonit.
Opsionet e Turqisë për zgjidhjen e krizës
Turqia ka ndjekur një strategji të re që synon ruajtjen e marrëdhënieve me të dy palët në Libi – qeverinë në perëndim dhe ushtrinë në lindje – si dhe ka avancuar kontaktet me figura si Khalifa Haftar dhe djemtë e tij. Njëri prej tyre nënshkroi kontrata ndërtimi me kompani turke, tjetri u prit zyrtarisht në Ankara.
Për më tepër, marrëdhëniet Turqi-Egjipt janë përmirësuar ndjeshëm, duke mundësuar një front të përbashkët për stabilitetin rajonal. Të dy vendet kanë mbajtur takime ushtarake të nivelit të lartë, çka mund të çojë në bashkëpunim për zgjidhjen e krizave në Libi, Gaza dhe Sudan.
Qasja diplomatike e Turqisë – fjalët e Hakan Fidan
Ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, në një intervistë për revistën “Jeune Afrique”, ka theksuar se strategjia e Turqisë është:
1.Formimi i një qeverie të përbashkët që do të çojë në zgjedhje të ndershme, duke shmangur ndarjen gjeografike të votës.
2.Dialog me aktorët e rëndësishëm, përfshirë ata në lindje dhe partnerë ndërkombëtarë si Rusia, për të shmangur rikthimin e konfliktit.
3.Parandalimi i militarizimit të mëtejshëm, sidomos nga forcat ruse që kanë filluar të zhvendosen nga Siria drejt Libisë.
Turqia synon gjithashtu të ulë ndikimin e forcave të huaja, si në Siri, ashtu edhe në Libi, përmes formimit të mekanizmave të sigurisë rajonale me fqinjët.
Përfundim
Stabiliteti aktual në Libi është shumë i brishtë dhe mund të shpërthejë në çdo moment. Duke pasur një prani të fortë dhe të balancuar në të dy anët e vendit, Turqia ka mundësinë të luajë një rol kyç në ndërmjetësim dhe pajtim kombëtar, duke bashkuar institucionet dhe parandaluar përshkallëzimin e mëtejshëm të dhunës.
⸻
Shënim: Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jazeera.
