Paçin paqen, mëshirën dhe bekimin e Allahut…
✍️ Ajmen Xhad
Kur objekivi shkruan testamentin me gjak:
Anesi dhe shoku i tij në mihrabin e së vërtetës
– Një njoftim mortor për ata që u vranë, dhe për ata që vranë me heshtje.
Nuk çdo vdekje shpallet në edicionet e lajmeve; disa ndodhin në një heshtje që ushton, kur e vërteta ekzekutohet, ndërgjegjja varroset dhe fjala shitet në një treg që njeh vetëm tradhtinë.
Anesi dhe shoku i tij nuk u vranë vetëm; u thye objekivi që rezistonte, u hesht zëri që sfidonte rrethimin. Ata vdiqën sepse nuk pranuan të nënshtroheshin, sepse zgjodhën të ishin pasqyrë e dhimbjes, jo perde për të. Vdiqën sepse pamja ishte shumë e qartë për t’u duruar dhe sepse drita ishte shumë e fortë për t’u shuar.
Por krimi nuk ishte vetëm në plumbin apo predhën, por edhe te ata që heshtën, te ata që e arsyetuan, te ata që u mësuan aq shumë me të sa nuk e shihnin më. Krimi ishte te secili që pa gjakun e nuk u drodh, që dëgjoi britmat e nuk shkroi, që e dinte e nuk guxoi ta thoshte, që tha: “Nuk më takon mua”, pastaj vazhdoi ditën sikur asgjë të mos kishte ndodhur.
Anesi dhe shoku i tij nuk ishin vetëm gazetarë, por dëshmitarë të një epoke ku dëshmitarët vriten, pasqyra të një realiteti që ka frikë të shihet. Ata shkruanin me dritë dhe fotografonin me gjak, duke besuar se objekivi nuk thyhet veçse për t’u ringjallur në një mijë kamera të tjera.
Prandaj, ju që vdiqët, ju që vratë dhe ju që heshtët… ky shkrim nuk është vajtim, por gjyq. Nuk është përshpirtje, por zgjim. Nuk është lamtumirë, por premtim se fotografia nuk do të varroset dhe zëri do të mbetet, qoftë edhe në kraharorin tonë.
⸻
Kush ishin Anesi dhe shoku i tij?
– Kur jeta shndërrohet në testament…
Anes Xhemal dhe Muhamed Ebu Deka nuk ishin thjesht dy emra në listën e viktimave, por ishin rrahje gjaku në trupin e së vërtetës. Ata jetonin sikur çdo çast të ishte një mundësi e fundit për të thënë atë që duhej thënë dhe për të fiksuar atë që nuk guxon të harrohet.
Anesi, i riu që mbante kamerën siç mbahet flamuri, nuk ndiqte thjesht pamje, por kuptimin. Në sytë e tij banonte drita e Gazës, në objektivin e tij dridhej bota. Nuk shkruante raporte, por thurte nga imazhet një lutje të ngritur në fytyrën e tiranisë, duke mbjellë në çdo kornizë një farë ndërgjegjeje.
Muhamedi, shoku i dritës, nuk ishte thjesht një asistent apo koleg, por partner në ëndërr, në rrezik dhe në besimin se fotografia është rezistencë dhe se kamera nuk është neutrale kur shëmtia është e dukshme, padrejtësia e rëndë dhe gjaku ende i freskët.
Në jetët e tyre nuk gjejmë thjesht data e numra, por një testament të shkruar me gjak: të jesh dëshmitar, jo spektator; të jesh zë, jo jehonë; të jesh njeri, jo një numër në lajmet e mbrëmjes.
⸻
Si ishte gazetaria rezistencë në jetën e tyre?
– Kur fjala bëhet llogore…
Për Anesin dhe Muhamedin, gazetaria nuk ishte thjesht një mjet për të përcjellë lajmin, por armë e ngritur kundër pushtuesit, llogore e gërmuar me fjalë dhe imazhe në një tokë që bombardohej çdo ditë. Nuk shkruanin për të marrë duartrokitje, por për të zgjuar këdo që i kishte mbetur një grimë ndërgjegjeje dhe për të trazuar ata që e shihnin Gazën si një lajm kalimtar pa vlerë për t’u ndalur.
Në çdo raport ata mbillnin një pyetje: Pse po ndodh kjo? Në çdo foto vendosnin një pasqyrë para botës: A po e shihni? A ndieni? A guxoni ta pranoni? Gazetaria për ta ishte një akt ekzistence, jo thjesht profesion; rezistencë që nuk gjuan me plumba, por që godet në zemër.
Anesi nuk fshihej pas kamerës, por ecte përpara me të si luftëtari me armën e tij. Muhamedi nuk shikonte nga larg, por afrohej aq sa të prekte plagën dhe e fiksone sikur të fotografonte zemrën e tij. E dinin se një foto mund të shpëtojë jetë, një zë mund të thyejë heshtjen dhe një raport mund të jetë fjala e fundit para se autori të ekzekutohet.
Kështu jetuan. Kështu u shuan. Jo në zyra me kondicioner, por në terren, aty ku fjalët testohen, qëllimet pastrohen dhe historia shkruhet jo me bojë, por me gjak.
Si vdiqën? Dhe çfarë zbulon vdekja e tyre për botën?
– Kur drita ekzekutohet dhe errësira shpërblehet…
Anesi dhe Muhamedi nuk vdiqën në një aksident të rastësishëm, por në një skenë krimi të plotë: vrasësi i dënuar në fjalë, arma amerikane nga radhët e të humburve, vendi toka e udhëzimit dhe e rrugës së drejtë… por ndërgjegjja mungon, drejtësia shtyhet, dhe heshtja është e pranishme si një plumb tjetër.
Vdekja e tyre nuk zbulon vetëm egërsinë e vrasësit, por edhe bashkëpunimin e të afërmit: ata që panë e nuk folën, ata që e dinin e nuk u ngritën, ata që u mësuan me faktin që fëmijët vriten si mizat, pa iu dridhur zemra.
Anesi dhe Muhamedi nuk u vranë sepse gabuan, por sepse goditën në shenjë. Ata goditën kur e bënë gazetarinë një pasqyrë që nuk lajkaton, fotografinë një shuplakë që nuk harrohet dhe fjalën një mur që kundërshton rrëzimin.
Por ajo që nuk e kupton vrasësi, dhe ajo që nuk e di heshtësi, është se drita nuk vritet, por ringjallet. Fotografia nuk varroset, por përjetësohet. Dhe kur një gazetar ekzekutohet, ai nuk zhduket, por shndërrohet në ikonë dhe në një pyetje të përhershme: Pse? Kush është tjetri? Dhe kur do ta ndalim këtë heshtje?
⸻
Çfarë do të thotë të vritet fjala?
– Kur gjaku shndërrohet në shpallje hyjnore…
Anesi dhe Muhamedi nuk u ekzekutuan vetëm ata, por edhe fjala që rezistonte, fotografia që dënonte dhe ndërgjegjja që këmbëngulte të shihte. Por vdekja e tyre nuk ishte fundi, por një shpallje, ashtu siç ishte vdekja e Jaserit dhe Sumejes shpallja e parë në Islam, kur trupi i Sumejes u godit me hesë në vendin e pastërtisë, jo vetëm për ta vrarë, por për ta poshtëruar të drejtën — e Allahu e përjetësoi, e mallkoi vrasësin dhe e bëri gjakun e saj bojën e parë në regjistrin e përjetësisë.
Anesi dhe Muhamedi, si Bilali kur u tërhoq mbi rërë të nxehtë, si i Dërguari kur urinte në luginën e Mekës, si djali që i tha mbretit: “Më vrit para tyre”, duke e bërë gjakun e tij shpallje, vdekjen e tij thirrje dhe dëshminë e tij zgjim në zemrat e të pakujdesshmëve.
Si njerëzit e gropës së zjarrit, nuk kërkuan shpëtimin, por zgjodhën të ishin dëshmitarë dhe mesazh. Si magjistarët e Faraonit, kur besuan dhe u kryqëzuan, jo për t’u thyer, por për të forcuar besimin në zemrat e njerëzve. Sikur t’i kishin thënë botës arabe e islame të dorëzuar: “Ja ku po vdesim, a do të heshtni? Apo do të shkruani me ne?”
Dëshmia e tyre nuk ishte thjesht njoftim vdekjeje, por një martesë me pozitën që fitohet vetëm me sinqeritet: te pozita e dëshmorëve, të drejtëve dhe të mirëve — dhe sa shokë të mirë janë ata!
⸻
Si ta vazhdojmë rrugën?
– Objekivi që nuk vdes…
Anesi dhe Muhamedi nuk na lanë në boshllëk, por në një detyrë. Nuk u larguan për t’u harruar, por për t’u përjetësuar. Na lanë kamerën jo si mjet, por si flamur. Na lanë fotografinë jo si dokument, por si testament. Na lanë dritën jo për t’u shuar, por për të ndezur një mijë objektiva të tjerë pas saj.
Rruga nuk vazhdohet me lot, por me sinqeritet. Nuk vazhdohet me pikëllim, por me veprim. Të vazhdosh rrugën e tyre do të thotë të shkruash kur të kërkohet heshtja, të fotografosh kur të kërkohet të mbyllësh sytë, të bërtasësh kur të kërkohet neutraliteti.
Anesi dhe Muhamedi tani janë në raportet e qiellit, ku nuk ka censurë, as fshirje, as shtrembërim. Ne këtu, në tokë, vazhdojmë rreshtin që ata nisën, mbajmë objektivin që ra dhe shkruajmë në muret e heshtjes: “Këtu ishte e vërteta, këtu vdiq, dhe këtu do të ringjallet.”
Ti që lexon, mos u bëj spektator. Bëhu dëshmitar. Bëhu zë. Bëhu dritë. Sepse objekivi nuk bie, por kalon në dorën tjetër. Sepse fotografia nuk varroset, por ringjallet. Sepse e vërteta, sado të ekzekutohet, nuk vdes.
Ende ka nga ne që shkruajnë, ende ka nga ne që fotografojnë, ende ka nga ne që besojnë se fjala është rezistencë, fotografia është dëshmi dhe gjaku kur derdhet mbi objektiv nuk e shuan atë, por e ndez.
Anesi dhe Muhamedi nuk u larguan, por ecën përpara. Na lanë rrugën dhe na mësuan si të ecim në të. Gëzuar atyre dëshminë, gëzuar neve zgjimin. Dhe le të jetë çdo kamerë nga sot një mihrab, çdo raport një lutje, çdo foto një akt rezistence.
⸻
Lutje dhe Betim
O Allah, shkruaji Anesin dhe Muhamedin në regjistrin e dëshmorëve, ngriji në vendin më të lartë, bëju qefin nga drita e së vërtetës, bëju vendbanim nga sinqeriteti i mesazhit dhe bëju përjetësi nga gjaku i fotografisë. O Allah, mos na privo nga shpërblimi i tyre, mos na sprovo pas tyre dhe bëna prej atyre që e vazhdojnë rrugën, jo prej atyre që mjaftohen me të qarë.
O Allah, ne nuk po i vajtojmë, por po t’i dërgojmë Ty, siç dërgohen të sinqertët dhe siç ngrihen ata që i qëndruan besnikë besës së dhënë. O Allah, bëje dëshminë e tyre dritë në rrugët tona, britmë në fytyrën e tiranëve dhe zgjim në zemrat e të pakujdesshmëve.
Dhe betohemi, ne që mbetëm, se nuk do ta tradhtojmë fotografinë, nuk do ta shesim fjalën dhe nuk do ta shuajmë objektivin. Betohemi se do të shkruajmë, do të fotografojmë, do të dëshmojmë dhe do të rezistojmë derisa të thuhet: “Këta ishin ata që mbajtën testamentin e Anesit dhe Muhamedit dhe nuk e tradhtuan.”
Betohemi të jemi vazhdim, jo shuarje; kujtesë, jo harresë; ndërgjegje, jo neutralitet. Betohemi të jemi aty ku duhet të jemi: në zemër të së vërtetës, edhe nëse digjemi nga drita e saj.
O Allah, prano, beko dhe na forco.
