Hyrje
Kur’ani Famëlartë është fjala e Allahut të Madhëruar, libri i fundit qiellor dhe burimi kryesor i udhëzimit për njerëzimin. Allahu e zbriti atë si dritë, mëshirë, shërim dhe udhëzim për zemrat e besimtarëve. Në mesin e mbi gjashtë mijë ajeteve të Kur’anit, ekziston një ajet që i Dërguari i Allahut ﷺ e cilësoi si ajetin më madhështor të Librit të Allahut. Ky është Ajeti Kursi, ajeti 255 i sures El-Bekare.
Madhështia e këtij ajeti nuk qëndron në gjatësinë e tij, por në madhështinë e kuptimeve që përmban. Ai përmbledh bazat e besimit islam, emrat dhe cilësitë e Allahut, argumentet e teuhidit, përsosmërinë e sundimit hyjnor, gjerësinë e dijes së Allahut dhe madhështinë e Tij absolute.
Për këtë arsye, dijetarët e Islamit e kanë konsideruar Ajetin Kursi si një përmbledhje të akides islame dhe si një nga tekstet më të fuqishme kur’anore në afirmimin e teuhidit.
Vlera e Kur’anit në jetën e besimtarit
Kur’ani nuk është thjesht një libër leximi apo recitimi. Ai është program jete, udhëzues për zemrën dhe burim shpëtimi në këtë botë dhe në botën tjetër.
Allahu i Madhëruar thotë:
﴿إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ﴾
“Me të vërtetë, ky Kur’an udhëzon drejt asaj që është më e drejta.”
(El-Isra, 9)
Po ashtu thotë:
﴿وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ﴾
“Dhe Ne zbresim nga Kur’ani atë që është shërim dhe mëshirë për besimtarët.”
(El-Isra, 82)
Dhe gjithashtu:
﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِّمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ﴾
“O njerëz! Ju ka ardhur një këshillë nga Zoti juaj, shërim për atë që gjendet në zemra, udhëzim dhe mëshirë për besimtarët.”
(Junus, 57)
Prandaj, vlera e Ajetit Kursi duhet të kuptohet në kuadrin e madhështisë së vetë Kur’anit, sepse ai përfaqëson kulmin e mësimeve të tij rreth Allahut të Madhëruar.
Pse Ajeti Kursi është ajeti më madhështor?
Argumenti më i qartë për këtë çështje vjen nga vetë Pejgamberi ﷺ.
Nga Ubej ibn Ka‘bi رضي الله عنه transmetohet se i Dërguari i Allahut ﷺ e pyeti:
«يَا أَبَا الْمُنْذِرِ، أَتَدْرِي أَيُّ آيَةٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ مَعَكَ أَعْظَمُ؟»
“O Ebu Mundhir! A e di cili ajet nga Libri i Allahut që e ke përmendësh është më madhështori?”
Ubej ibn Ka‘bi u përgjigj:
«اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ»
“Allahu! Nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Tij, të Gjallit të Përhershëm, Mbajtësit të çdo gjëje.”
Atëherë Pejgamberi ﷺ e goditi lehtë në kraharor dhe tha:
«لِيَهْنِكَ الْعِلْمُ أَبَا الْمُنْذِرِ»
“Të qoftë i begatë ky dijenim, o Ebu Mundhir!”
Burimi: Sahih Muslim, nr. 810.
Ky hadith është dëshmi e qartë se Ajeti Kursi është ajeti më madhështor i Kur’anit.
Dijetarët kanë shpjeguar se arsyeja e kësaj madhështie është fakti se ai përmban emrat dhe cilësitë më madhështore të Allahut dhe përmbledh bazat e teuhidit në mënyrën më të plotë.
Teksti i Ajetit Kursi
Allahu i Madhëruar thotë:
﴿اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۖ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ﴾
“Allahu! Nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Tij. Ai është i Gjalli i Përhershëm, Mbajtësi dhe Rregulluesi i çdo gjëje. Atë nuk e kap as dremitja e as gjumi. Atij i përket gjithçka që është në qiej dhe gjithçka që është në tokë. Kush mund të ndërmjetësojë tek Ai, përveçse me lejen e Tij? Ai di gjithçka që është para tyre dhe pas tyre, ndërsa ata nuk mund të përfshijnë asgjë nga dija e Tij, përveç asaj që Ai dëshiron. Kursija e Tij përfshin qiejt dhe tokën dhe ruajtja e tyre nuk e lodh Atë. Ai është më i Larti dhe Madhështori.”
(El-Bekare, 255)
Ajeti Kursi – Manifesti i Teuhidit
Kur dijetarët analizuan këtë ajet, vunë re se pothuajse çdo fjali e tij përmban një bazë madhore të besimit islam.
Shejh Abdurrahman es-Sa‘di e konsideronte këtë ajet si ajetin që përmbledh më së shumti emrat dhe cilësitë e Allahut në të gjithë Kur’anin.
Ndërsa Shejh Muhamed ibn Salih el-Uthejmin e përshkruante atë si “themeli më i madh kur’anor në kapitullin e emrave dhe cilësive të Allahut”.
Në të njëjtën linjë, Ibn Kajjimi theksonte se madhështia e Ajetit Kursi buron nga fakti se ai përmban njohjen më të plotë të Zotit, ndërsa njohja e Allahut është baza e çdo adhurimi dhe e çdo bindjeje.
Prandaj, nuk është rastësi që Pejgamberi ﷺ e cilësoi këtë ajet si më madhështorin në të gjithë Librin e Allahut.
Në pjesën e ardhshme do të trajtojmë në mënyrë të detajuar dhjetë bazat e teuhidit dhe të akides islame që përmban Ajeti Kursi, duke analizuar çdo fjali të ajetit në dritën e Kur’anit, Sunetit dhe shpjegimeve të dijetarëve klasikë dhe bashkëkohorë.
Dhjetë bazat e akides islame në Ajetin Kursi
Pas njohjes me vlerën dhe pozitën e Ajetit Kursi në Kur’an dhe Sunet, lind pyetja: çfarë e bën këtë ajet më madhështorin në Librin e Allahut?
Përgjigjja gjendet në vetë përmbajtjen e tij. Dijetarët kanë vënë në dukje se Ajeti Kursi përmban bazat më të rëndësishme të teuhidit, emrave dhe cilësive të Allahut, aq sa mund të konsiderohet një përmbledhje e plotë e akides islame.
- Teuhidi i adhurimit
Allahu i Madhëruar thotë:
﴿اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ﴾
“Allahu! Nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Tij.” (El-Bekare, 255)
Kjo është fjalia më e madhe e teuhidit dhe themeli mbi të cilin ndërtohet Islami.
Kuptimi i saj nuk është thjesht se Allahu ekziston, por se askush nuk meriton adhurim përveç Tij.
Ajo përmbledh dëshminë:
«لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ»
“Nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Allahut.”
Ibn Tejmije shpjegon se çdo pejgamber është dërguar me këtë mesazh:
﴿وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ﴾
“Ne nuk kemi dërguar para teje asnjë të dërguar, veçse i kemi shpallur: Nuk ka të adhuruar tjetër përveç Meje, prandaj më adhuroni Mua.”
(El-Enbija, 25)
Prandaj Ajeti Kursi fillon me bazën e çdo feje qiellore: adhurimi vetëm i Allahut.
- Emrat më madhështorë të Allahut
Allahu thotë:
﴿الْحَيُّ الْقَيُّومُ﴾
“I Gjalli i Përhershëm, Mbajtësi dhe Rregulluesi i çdo gjëje.”
Dy emrat “El-Hajj” dhe “El-Kajjum” konsiderohen nga shumë dijetarë si ndër emrat më të mëdhenj të Allahut.
El-Hajj (الحي)
Do të thotë se Allahu posedon jetë të përsosur:
- pa fillim,
- pa fund,
- pa mangësi,
- pa dobësi.
El-Kajjum (القيوم)
Do të thotë:
- Ai që ekziston vetvetiu,
- Ai që nuk ka nevojë për askënd,
- Ai që mban në ekzistencë çdo krijesë.
Imam Ibën Kajjimi shkruan se këta dy emra përmbledhin të gjitha cilësitë e përsosmërisë së Allahut.
- Përsosmëria absolute e Allahut
Allahu thotë:
﴿لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ﴾
“Atë nuk e kap as dremitja e as gjumi.”
Dremitja është fillimi i gjumit.
Allahu mohon për Veten:
- lodhjen,
- dobësinë,
- dremitjen,
- gjumin.
Kjo sepse Ai është i Gjalli dhe Mbikëqyrësi i përhershëm i krijimit.
Në një hadith autentik, Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«إِنَّ اللَّهَ لَا يَنَامُ وَلَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ»
“Allahu nuk fle dhe nuk i takon Atij të flejë.” (Muslim).
Ky hadith është koment praktik i kësaj pjese të Ajetit Kursi.
- Sundimi absolut i Allahut
Allahu thotë:
﴿لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ﴾
“Atij i përket gjithçka që është në qiej dhe gjithçka që është në tokë.”
Kjo fjali afirmon:
- pronësinë absolute,
- sundimin absolut,
- autoritetin absolut të Allahut.
Çdo krijesë:
- engjëjt,
- njerëzit,
- xhinët,
- kafshët,
- planetët,
- galaktikat,
janë pronë e Allahut.
Asgjë nuk del jashtë sundimit të Tij.
Imam Ibën Kethiri thotë se kjo fjali është argument kundër çdo forme politeizmi, sepse ai që zotëron gjithçka është i vetmi që meriton adhurimin.
- Ndërmjetësimi vetëm me lejen e Allahut
Allahu thotë:
﴿مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ﴾
“Kush mund të ndërmjetësojë tek Ai përveçse me lejen e Tij?”
Ky ajet rrëzon besimet e kota të paganëve dhe idhujtarëve që mendonin se ndërmjetësit mund të vepronin pa lejen e Allahut.
Në Islam, ndërmjetësimi ekziston.
Por ai ka dy kushte:
Kushti i parë
Leja e Allahut për ndërmjetësuesin.
Kushti i dytë
Kënaqësia e Allahut me atë për të cilin bëhet ndërmjetësimi.
Allahu thotë:
﴿وَلَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى﴾
“Ata nuk ndërmjetësojnë veçse për atë me të cilin Allahu është i kënaqur.” (El-Enbija, 28)
Prandaj çdo ndërmjetësim është nën sundimin dhe lejen e Allahut.
- Dija e pakufishme e Allahut
Allahu thotë:
﴿يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ﴾
“Ai di atë që është para tyre dhe atë që është pas tyre.”
Kjo do të thotë se Allahu di:
- të kaluarën,
- të tashmen,
- të ardhmen.
Ai di:
- atë që është shfaqur,
- atë që është fshehur,
- atë që ka ndodhur,
- atë që do të ndodhë.
Dituria e Tij nuk shtohet dhe nuk pakësohet.
Ajo është e përhershme dhe e plotë.
- Kufijtë e dijes njerëzore
Allahu thotë:
﴿وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ﴾
“Ata nuk mund të përfshijnë asgjë nga dija e Tij, përveç asaj që Ai dëshiron.”
Ky është një nga tekstet më të qarta që tregon kufizimin e njeriut.
Pavarësisht zhvillimit:
- të shkencës,
- teknologjisë,
- kërkimit shkencor,
njeriu mbetet i kufizuar.
Allahu thotë:
﴿وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا﴾
“Dhe juve nuk ju është dhënë nga dija veçse pak.” (El-Isra, 85)
Prandaj çdo dije njerëzore është vetëm një pikë në oqeanin e dijes së Allahut.
Madhështia e Allahut, dobitë praktike dhe përfundimet e besimit
Në dy pjesët e para trajtuam bazat e teuhidit që përmban Ajeti Kursi: njësimin e Allahut në adhurim, emrat dhe cilësitë e Tij, sundimin absolut, ndërmjetësimin, dijen hyjnore dhe kufijtë e dijes njerëzore.
Në këtë pjesë të fundit do të ndalemi te madhështia e Kursisë, ruajtja e universit nga Allahu, emrat e Tij madhështorë dhe dobitë praktike që rrjedhin nga leximi i Ajetit Kursi.
- Madhështia e Kursisë
Allahu i Madhëruar thotë:
﴿وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ﴾
“Kursija e Tij përfshin qiejt dhe tokën.” (El-Bekare, 255)
Kjo është një nga pjesët më madhështore të ajetit.
Dijetarët e Ehli-Sunetit kanë shpjeguar se Kursija është krijesë e Allahut dhe nuk është metaforë për dijen apo pushtetin e Tij, siç kanë pretenduar disa komentues.
Nga Abdullah ibn Abbasi رضي الله عنهما transmetohet:
«الْكُرْسِيُّ مَوْضِعُ الْقَدَمَيْنِ، وَالْعَرْشُ لَا يُقَدَّرُ قَدْرُهُ»
“Kursija është vendi i dy këmbëve, ndërsa Arshi nuk mund të përshkruhet në madhështinë e tij.”
Burimi: Sunen ed-Darimi dhe transmetime të tjera autentike nga Ibn Abbasi.
Imam Ibën Tejmije dhe imam Ibën Kajjimi e kanë konsideruar këtë shpjegim si interpretimin më të saktë të transmetuar nga selefët.
Madhështia e qiejve para Kursisë
Për të kuptuar madhështinë e Kursisë, Pejgamberi ﷺ na ka treguar raportin mes qiejve dhe Kursisë.
Ai tha:
«مَا السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ فِي الْكُرْسِيِّ إِلَّا كَحَلْقَةٍ أُلْقِيَتْ فِي فَلَاةٍ مِنَ الْأَرْضِ»
“Shtatë qiejt në krahasim me Kursinë janë si një unazë e hedhur në një shkretëtirë të gjerë.”
Burimi: Ibn Hibban, Taberani; hadith i vlerësuar sahih nga Albani.
Në një transmetim tjetër shtohet:
«وَفَضْلُ الْعَرْشِ عَلَى الْكُرْسِيِّ كَفَضْلِ الْفَلَاةِ عَلَى الْحَلْقَةِ»
“Madhështia e Arshit ndaj Kursisë është si madhështia e shkretëtirës ndaj asaj unaze.”
Ky hadith e bën njeriun të kuptojë vogëlsinë e universit para madhështisë së krijimit të Allahut.
- Allahu nuk lodhet duke ruajtur krijimin
Allahu thotë:
﴿وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا﴾
“Dhe ruajtja e tyre nuk e lodh Atë.” (El-Bekare, 255)
Fjala:
﴿يَئُودُهُ﴾
do të thotë:
- nuk e rëndon,
- nuk e lodh,
- nuk e dobëson.
Allahu ruan:
- qiejt,
- tokën,
- galaktikat,
- yjet,
- njerëzit,
- engjëjt,
- kafshët,
- detet,
- malet,
pa asnjë vështirësi dhe pa asnjë lodhje.
Kjo është përsosmëri absolute.
Në kontrast me krijesat, të cilat lodhen nga detyrat më të vogla, Allahu administron universin e pafund pa asnjë mangësi.
- Allahu është Më i Larti dhe Madhështori
Ajeti përfundon me dy emra të mëdhenj të Allahut:
﴿وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ﴾
“Ai është Më i Larti dhe Madhështori.” (El-Bekare, 255)
El-Ali (العلي)
Do të thotë:
- i lartë në Qenien e Tij,
- i lartë në pushtetin e Tij,
- i lartë në pozitën e Tij,
- i lartë mbi të gjitha krijesat.
Allahu thotë:
﴿يَخَافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ﴾
“Ata i frikësohen Zotit të tyre që është mbi ta.” (En-Nahl, 50)
El-Adhim (العظيم)
Do të thotë:
- Madhështori,
- i përsosuri në madhëri,
- ai para të cilit përulen zemrat.
Imam Ibën Kajjimi thotë:
“Sa më shumë që robi e njeh madhështinë e Allahut, aq më shumë shtohet nënshtrimi, frika dhe dashuria e tij ndaj Tij.”
Dobitë praktike të Ajetit Kursi
Ajeti Kursi nuk është vetëm tekst për meditim, por edhe mburojë dhe mbrojtje për besimtarin.
Leximi pas çdo namazi farz
Pejgamberi ﷺ ka thënë:
«مَنْ قَرَأَ آيَةَ الْكُرْسِيِّ دُبُرَ كُلِّ صَلَاةٍ مَكْتُوبَةٍ لَمْ يَمْنَعْهُ مِنْ دُخُولِ الْجَنَّةِ إِلَّا أَنْ يَمُوتَ»
“Kush e lexon Ajetin Kursi pas çdo namazi farz, nuk e pengon nga hyrja në Xhenet asgjë tjetër përveç vdekjes.”
Burimi: En-Nesai në “Amelul-Jeum uel-Lejleh”; hadith i vlerësuar sahih nga Albani.
Leximi para gjumit
Hadithi i famshëm i Ebu Hurejrës رضي الله عنه tregon se shejtani i tha:
«إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَاقْرَأْ آيَةَ الْكُرْسِيِّ، فَإِنَّهُ لَنْ يَزَالَ عَلَيْكَ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ، وَلَا يَقْرَبُكَ شَيْطَانٌ حَتَّى تُصْبِحَ»
“Kur të shtrihesh në shtratin tënd, lexo Ajetin Kursi, sepse do të vazhdojë të jetë mbi ty një mbrojtës nga Allahu dhe asnjë shejtan nuk do të të afrohet deri në mëngjes.”
Kur Ebu Hurejra ia tregoi këtë Pejgamberit ﷺ, ai tha:
«صَدَقَكَ وَهُوَ كَذُوبٌ»
“Të ka thënë të vërtetën, edhe pse ai është gënjeshtar.” (Buhari).
Mbrojtje në mëngjes dhe mbrëmje
Dijetarët kanë përmendur Ajetin Kursi ndër dhikret më të mëdha të mbrojtjes ditore.
Imam Ibën Kajjimi e konsideronte atë një nga armët më të fuqishme të besimtarit kundër shejtanit dhe vesveseve të tij.
Mesazhet e mëdha të Ajetit Kursi
Pas analizimit të ajetit, mund të përmbledhim mesazhet kryesore të tij:
- Vetëm Allahu meriton adhurim.
- Allahu posedon jetën e përsosur.
- Allahu është Mbajtësi i gjithësisë.
- Allahu nuk fle dhe nuk lodhet.
- Çdo gjë i përket Allahut.
- Ndërmjetësimi ndodh vetëm me lejen e Tij.
- Dija e Allahut është e pakufishme.
- Dija e krijesave është e kufizuar.
- Kursija dhe Arshi dëshmojnë madhështinë e krijimit.
- Allahu është Më i Larti dhe Madhështori.
Prandaj dijetarët e kanë konsideruar Ajetin Kursi si përmbledhjen më të madhe të teuhidit në Kur’an.
Përfundim
Ajeti Kursi nuk është thjesht ajeti më madhështor i Kur’anit; ai është një manifest i plotë i besimit islam. Në të bashkohen teuhidi, emrat dhe cilësitë e Allahut, sundimi i Tij absolut, dija e Tij e pakufishme dhe madhështia e Tij e pafund.
Sa më shumë që besimtari e lexon, e kupton dhe e mediton këtë ajet, aq më shumë forcohet njohja e tij për Allahun, ndërsa njohja e Allahut është themeli i çdo adhurimi, devotshmërie dhe lumturie në këtë botë dhe në botën tjetër.
Lusim Allahun e Madhëruar të na bëjë prej atyre që e lexojnë Kur’anin, e meditojnë atë dhe jetojnë sipas tij.
Amin.
Referenca
- Kur’ani Famëlartë.
- Sahih Muslim.
- Sahih Buhari.
- Sunen en-Nesai.
- Musned Ahmed.
- Sunen ed-Darimi.
- Tefsir Ibn Kethir.
- Tefsir Es-Sa’di.
- Ibn Tejmije, Mexhmu’ul-Fetaua.
- Ibn Kajjim el-Xheuzijje, Miftahu Daris-Seade.
- Muhamed ibn Salih el-Uthejmin, Sherh Akidetil-Vasitijje.
Bekir Halimi
