Me shpalljen, në kuadër të Samitit, të nismave NATO Front Door for Industry dhe NATO Engine, NATO ndërmori hapa të rinj për rritjen e prodhimit në industrinë e mbrojtjes dhe për forcimin e bashkëpunimit ndërmjet industrive të mbrojtjes të vendeve aleate.
Samiti i Ankarasë, i mbajtur në një periudhë kritike kur po zhvillohen diskutime rreth transformimit të NATO-s, shërbeu për të vlerësuar përparimin e arritur në objektivat aktuale të Aleancës dhe për të përcaktuar përparësitë për periudhën e ardhshme.
Kërcënimi afatgjatë rus dhe aftësitë mbrojtëse
Një nga çështjet më të rëndësishme të Samitit ishte forcimi i shpenzimeve për mbrojtjen, ndërsa u pa se konsensusi rreth kësaj çështjeje vazhdonte të qëndronte. Ashtu si edhe vitin e kaluar, kërcënimi që Rusia paraqet ndaj sigurisë dhe stabilitetit në rajonin euroatlantik u cilësua si “afatgjatë”.
U riafirmua përkushtimi ndaj vendimit të marrë vitin e kaluar në Samitin e Hagës për realizimin e shpenzimeve të mbrojtjes në nivelin prej 5 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), ndërsa u theksua edhe përparimi i arritur në këtë drejtim.
Ekzistonte pritshmëria që aleatët e tjerë, përveç Shteteve të Bashkuara, të merrnin rol udhëheqës në forcimin e shpenzimeve të mbrojtjes. Pakënaqësia e palës amerikane lidhur me këtë çështje kishte qenë një nga temat kryesore që kishte rritur tensionet në marrëdhëniet transatlantike gjatë vitit të kaluar.
Aleatët evropianë dhe Kanadaja u përpoqën të tregonin se kishin marrë mbi vete një pjesë të konsiderueshme të rritjes së shpenzimeve. Në këtë drejtim, në Deklaratën e Samitit u bë e ditur se Evropa dhe Kanadaja i kishin rritur shpenzimet e tyre për mbrojtjen gjatë vitit 2025 me 139 miliardë dollarë.
Gjithashtu u theksua se këto burime financiare ishin përdorur për shpenzimet “themelore” të mbrojtjes. Brenda objektivit prej 5 për qind, të miratuar në Hagë, 3,5 për qind ishin përcaktuar për shpenzimet themelore të mbrojtjes, ndërsa 1,5 për qind për shpenzimet që lidhen me mbrojtjen.
Në këtë mënyrë, përmes gjuhës së përdorur në Deklaratë, synohej të tregohej se aleatët po përpiqeshin të forconin aftësitë e tyre luftarake.
Dinamikat e mbështetjes për Ukrainën
E ardhmja e ndihmave ushtarake dhe joushtarake që do t’i ofrohen Ukrainës ishte ndër përparësitë e Samitit të Ankarasë. Deri më sot, 99 për qind e ndihmës ushtarake të ofruar për Ukrainën ishte siguruar nga aleatët e NATO-s.
Me ardhjen në pushtet të administratës së re amerikane në janar të vitit 2025, e ardhmja e këtyre ndihmave u vu në rrezik. Megjithatë, përmes mekanizmave të ndryshëm brenda NATO-s, u sigurua vazhdimi i furnizimit me armë amerikane.
Në Samitin e Ankarasë u pa se Ukrainës iu dha një mbështetje e fuqishme. Siç u përmend më lart, duke qenë se Rusia u përkufizua si një kërcënim afatgjatë, u theksua se Ukraina po kontribuon në sigurinë transatlantike.
Në kuadër të këtij qëndrimi, aleatët u zotuan që gjatë vitit 2026 t’i ofrojnë Ukrainës ndihmë me armë në vlerë prej 70 miliardë eurosh, ndërsa kjo shumë u përcaktua si niveli minimal edhe për vitin pasues.
Kuptohet se një pjesë e madhe e këtij financimi, ashtu si deri më tani, do të sigurohet nga Evropa dhe Kanadaja, pasi është bërë e ditur se Kredia për Mbështetjen e Ukrainës, e krijuar në kuadër të Bashkimit Evropian, do të luajë një rol kryesor.
Përmes kredisë së miratuar në prill të vitit 2026, Bashkimi Evropian kishte rënë dakord që për vitet 2026 dhe 2027 t’i ofronte Ukrainës 30 miliardë euro ndihmë makroekonomike dhe 60 miliardë euro ndihmë në pajisje ushtarake.
Me një pjesë të rëndësishme të këtyre fondeve do të vazhdojë edhe furnizimi me sisteme armësh amerikane përmes NATO-s, në kuadër të Listës së Kërkesave Prioritare të Ukrainës, e njohur si PURL.
Industria e mbrojtjes si element strategjik për NATO-n
Dihet se industria e mbrojtjes përbën një element strategjik brenda NATO-s dhe se në këtë fushë duhet të arrihet domosdoshmërisht një përparim i fuqishëm.
Në Deklaratën e Samitit të Ankarasë u njoftua se do të realizohen furnizime për mbrojtjen në vlerë prej më shumë se 50 miliardë dollarësh.
Përveç kësaj, siç pritej, u deklarua se do të rritej prodhimi në industrinë e mbrojtjes, do të përshpejtohej inovacioni dhe do të ndërmerreshin përpjekje për heqjen e kufizimeve në tregtinë e produkteve të mbrojtjes ndërmjet aleatëve.
Edhe deklaratat për mbështetjen e bashkëpunimit në industrinë e mbrojtjes me partnerët e NATO-s treguan rëndësinë dhe urgjencën që kjo çështje ka për Aleancën.
Me shpalljen, në kuadër të Samitit, të nismave NATO Front Door for Industry dhe NATO Engine, NATO ndërmori hapa të rinj për rritjen e prodhimit në industrinë e mbrojtjes dhe për forcimin e bashkëpunimit ndërmjet industrive të mbrojtjes të vendeve aleate.
Duke shqyrtuar këto nisma, shihet se synohet forcimi i marrëdhënieve ndërmjet kompanive kombëtare të mbrojtjes dhe mekanizmave të NATO-s, si dhe bashkëpunimi në shkallë transatlantike ndërmjet industrisë së mbrojtjes dhe kompanive të sektorit civil.
Në pjesën që lidhet me furnizimet, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, njoftoi sigurimin e një flote avionësh furnizues me karburant, avionësh për mbikëqyrje detare dhe avionësh të paralajmërimit të hershëm ajror.
Gjithashtu u shpall nisma Drone Edge, me vlerë 40 miliardë dollarë, e cila synon sigurimin e sistemeve kundër mjeteve ajrore pa pilot, të njohura si sisteme anti-dron ose counter-UAS, të cilat kohët e fundit janë shndërruar në një nga nevojat më të mëdha në fushën e mbrojtjes.
Në të njëjtën kohë, u dha zotimi që deri në fund të vitit 2027 numri i operatorëve të dronëve në të gjithë Aleancën të rritet pesëfish.
Të gjitha këto tregojnë se përdorimi intensiv i dronëve gjatë Luftës Rusi-Ukrainë dhe konfliktit me Iranin, si dhe dobësitë e shfaqura në përballjen me ta, zënë një vend të rëndësishëm në planet mbrojtëse të NATO-s.
E ardhmja e përçarjeve transatlantike
Përmbajtja dhe toni i përgjithshëm i deklaratave të bëra nga Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, në kuadër të Samitit të Ankarasë, e forcojnë mundësinë që tensionet në marrëdhëniet transatlantike të vazhdojnë.
Fakti që Trump shprehu “zhgënjimin” e tij ndaj NATO-s, deklaroi se Groenlanda duhet të kontrollohet nga Shtetet e Bashkuara dhe jo nga Danimarka, si dhe përmendi mundësinë që SHBA-ja t’i tërheqë të gjithë ushtarët e saj nga kontinenti evropian, tregon se i njëjti këndvështrim vazhdon të mbetet në fuqi.
Sipas Trumpit, Evropa mund të mbrohet nga Rusia falë fuqisë ushtarake që i sigurojnë Shtetet e Bashkuara, ndërsa në këmbim të kësaj SHBA-ja nuk përfiton asgjë konkrete.
Në mënyrë të ngjashme, Irani dhe, në mënyrë më specifike, Ngushtica e Hormuzit mund të vazhdojnë të jenë një burim përçarjeje ndërmjet aleatëve.
Në Deklaratën e Samitit të Hagës të vitit të kaluar nuk kishte pasur ndonjë përmbajtje lidhur me Iranin. Në Samitin e Uashingtonit të vitit 2024 ishte përmendur mbështetja e fuqishme që Irani i jepte Rusisë, por nuk kishte pasur ndonjë deklaratë lidhur me programin e tij bërthamor.
Ndërsa në Deklaratën e Samitit të Ankarasë, ashtu si në Samitin e Vilniusit të vitit 2023, u theksua se Irani nuk duhet të zotërojë kurrë armë bërthamore.
Deklarata gjithashtu i bëri thirrje Iranit që ta respektojë plotësisht lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit. Në këtë mënyrë u hodh poshtë pretendimi i Iranit për sovranitet mbi ngushticën dhe u përvetësua qëndrimi i Shteteve të Bashkuara.
Megjithatë, asnjë nga këto qëndrime nuk nënkupton një detyrim apo zotim operacional në kuadër të NATO-s.
Një ditë para Samitit, me synimin për ta qetësuar administratën amerikane, Mbretëria e Bashkuar dhe Franca kishin njoftuar se mund të dërgonin anije në Ngushticën e Hormuzit për të garantuar lirinë e lundrimit.
Duke pasur parasysh se administrata amerikane pritet të vazhdojë presionin ndaj aleatëve, veçanërisht lidhur me çështjen e Ngushticës së Hormuzit, mund të pritet që kjo nismë të konkretizohet.
SHKROI: RIFAT ÖNCEL
