O musliman i mençur!
Dije Allahu të udhëzoftë dhe të të japë sukses se kur një hadith vërtetohet nga i Dërguari i Allahut ﷺ dhe bie ndesh me mendimin e njërit prej imamëve të mëdhenj, atëherë detyrë është të ndiqet hadithi pa hezitim; sepse e vërteta ka më shumë të drejtë të ndiqet dhe pas fjalës së të Dërguarit të Allahut ﷺ nuk ka fjalë të askujt që mund të vihet përpara saj.
Por, në të njëjtën kohë, ne e vlerësojmë imamin me peshoren e edukatës, devotshmërisë dhe drejtësisë së Ehli Sunetit; prandaj themi: Imami ka gabuar në këtë çështje, por ai është i shpërblyer për ixhtihadin e tij nëse ka qenë prej atyre që kanë të drejtë të bëjnë ixhtihad. Sepse muxhtehidi, nëse qëllon të vërtetën, ka dy shpërblime, e nëse gabon, ka një shpërblim.
Prandaj nuk ia mohojmë meritën, nuk e akuzojmë në fenë e tij, nuk e cenojmë nderin e tij dhe nuk e bëjmë gabimin e tij shkak për ta sulmuar fenë e tij, as rrëshqitjen e tij arsye për ta rrëzuar pozitën dhe imamllëkun e tij.
Për këtë arsye, Shejhul-Islam Ibn Tejmije (Allahu e mëshiroftë) shkroi veprën e tij të veçantë “Raf’ul-Melam anil-Eimmetil-A’lam” (Heqja e qortimit nga imamët e mëdhenj), për ta vendosur këtë parim fisnik dhe për të sqaruar se kundërshtimi i një hadithi të saktë nga një imam mund të ketë arsye të vlefshme shkencore, si:
* Hadithi mund të mos i ketë arritur.
* Mund t’i ketë arritur nga një rrugë që ai nuk e konsideronte të saktë.
* Mund të ketë parë në të ndonjë mangësi (illet).
* Mund të ketë besuar se është i shfuqizuar (mensuh).
* Mund ta ketë kuptuar ndryshe nga dijetarë të tjerë.
Prandaj metodologjia e Ehli Sunetit dhe Xhematit është mesatare mes dy skajeve: ata nuk i paraprijnë fjalët e imamëve ndaj shpalljes, por as nuk e bëjnë kundërshtimin e një imami në një çështje arsye për ta sulmuar apo rrëzuar atë. Ata ndjekin argumentin dhe njëkohësisht ruajnë respektin për imamët, duke bashkuar forcën e pasimit të së vërtetës me bukurinë e edukatës.
Ebu Hanifja mes transmetimeve të kritikës dhe metodologjisë së drejtësisë
O musliman i mençur!
Dije (Allahu ta shtoftë suksesin dhe largpamësinë) se ato që janë transmetuar në librin “Es-Sunne” të Abdullah ibn Ahmed ibn Hanbel lidhur me kritikat ndaj Imam Ebu Hanife (Allahu i mëshiroftë të gjithë) nuk duhet të trajtohen si një konsensus përfundimtar për rrëzimin e imamit, e as të pranohen pa kritikë dhe verifikim.
Përkundrazi, ato duhen shqyrtuar nga aspekti i zinxhirit të transmetimit, kontekstit, shkakut të thënies dhe duke u krahasuar me lavdërimet e shumta të imamëve të mëdhenj që e kanë vlerësuar dhe kanë dëshmuar për imamllëkun e tij në fikh dhe fe.
Së pari
Libri “Es-Sunne” i Abdullah ibn Ahmedit në përgjithësi është i vërtetuar si vepër e tij, por autori nuk është zotuar se çdo transmetim në të është i saktë. Prandaj, transmetimet që gjenden aty për Ebu Hanifen nuk mund të konsiderohen gjykim përfundimtar për rrëzimin e tij, por duhen peshuar me kriteret e kritikës dhe verifikimit, duke ruajtur pozitën e tij si imam i muslimanëve.
Për këtë, shejhu Abdulkerim el-Hudajr ka thënë se shumë libra të dijetarëve të hershëm nuk janë shkruar me kusht që çdo gjë në to të jetë e saktë.
Ai gjithashtu ka sqaruar se Ebu Hanifja është imam prej imamëve të muslimanëve dhe se kritikat ndaj tij duhen kuptuar në kontekstin e ashpërsisë kundër bidateve në kohën kur ato po përhapeshin, jo si mohim absolut i imamllëkut të tij.
Së dyti
Shumë prej gjërave që i atribuohen Ebu Hanifes në çështjet e akides nuk kanë zinxhir të saktë transmetimi.
Studiuesi i librit “Es-Sunne”, doktori Muhammed Said el-Kahtani, ka përmendur se shumica e transmetimeve të dijetarëve lidhur me kundërshtimet doktrinare të Ebu Hanifes nuk janë të sakta nga aspekti i zinxhirit.
Ky është një parim shumë i rëndësishëm, sepse akideja është ndër çështjet më të rrezikshme dhe nuk lejohet që një figurë e madhe shkencore të akuzohet me akuza të rënda vetëm mbi bazën e transmetimeve të pavërtetuara.
Së treti
Akuza se Ebu Hanifja ka thënë se Kurani është i krijuar nuk është vërtetuar nga studiuesit seriozë.
Është transmetuar nga shejhu Salih Al Sheikh se ato që i atribuohen Ebu Hanifes rreth krijimit të Kuranit dhe çështjeve të ngjashme u përhapën në kohën e fitnes së krijimit të Kuranit. Shumë gjëra iu atribuuan atij padrejtësisht, ose nga njerëz të pasioneve, ose nga transmetime të pasakta dhe të paverifikuara.
Së katërti
Imami Ibn Abdil-Berr vendosi një rregull të madh në këtë temë:
Fjalët e dijetarëve kundër njëri-tjetrit nuk pranohen pa kushte dhe nuk bëhen bazë për rrëzimin e atij që i është vërtetuar drejtësia dhe imamllëku.
Në librin e tij “Xhami’ Bejanil-Ilm ve Fadlih” ai shpjegon se nëse njeriu do të pranonte pa kushte kritikat e dijetarëve ndaj njëri-tjetrit, atëherë do t’i duhej të pranonte edhe kritikat që disa sahabë kanë bërë ndaj të tjerëve. Kush ndjek këtë rrugë, ka humbur dhe ka devijuar.
Ai sqaroi se kushdo që i është vërtetuar drejtësia, kujdesi për dijen dhe se e mira e tij është më e madhe se e keqja, nuk pranohet kundër tij fjala e askujt pa argument të qartë.
Së pesti
Pretendimi për konsensus në qortimin e Ebu Hanifes është i pavërtetë.
Sepse lavdërimet për të janë transmetuar nga imamë të mëdhenj të dijes dhe kritikës.
Imami El-Mizzi në librin “Tehdhib el-Kemal” transmeton lavdërimet e shumë imamëve për Ebu Hanifen, si:
* Jahja ibn Main
* Abdullah ibn Mubarek
* Ibn Xhurejx
* Jahja ibn Said el-Kattan
* Muhammed ibn Idris esh-Shafii
Të gjithë këta përmendën dijen, fikhun, devotshmërinë dhe adhurimin e tij.
Po ashtu, imami Edh-Dhehebi shkroi një vepër mbi virtytet e Ebu Hanifes dhe dy nxënësve të tij kryesorë.
Së gjashti
Edh-Dhehebi, i njohur për drejtësi dhe kritikë të balancuar, nuk e rrëzoi Ebu Hanifen.
Ai e përshkroi me fjalët:
“Imami, fakihu i umetit dhe dijetari i Irakut.”
Ai transmetoi nga Jahja ibn Main se Ebu Hanifja është i besueshëm dhe nga Abdullah ibn Mubarek fjalën:
“Ebu Hanifja është fakihu më i madh i njerëzve.”
Ndërsa nga Imam Shafiu transmetoi:
“Njerëzit në fikh janë të varur nga Ebu Hanifja.”
Pastaj Edh-Dhehebi theksoi se imamllëku i tij në fikh dhe në hollësitë e tij është i pranuar.
Përfundimi metodologjik
Kritikat ndaj Ebu Hanifes që gjenden në librin “Es-Sunne” nuk mohohen si ekzistuese dhe as nuk kritikohet Abdullah ibn Ahmedi për transmetimin e tyre. Mirëpo nuk është e saktë që ato të konsiderohen gjykimi përfundimtar ndaj Ebu Hanifes.
Studiuesit verifikues sqarojnë se:
* Disa prej këtyre transmetimeve nuk janë të sakta.
* Disa lidhen me kontekste të vjetra polemikash dhe fitnesh.
* Disa bazohen në informacione që u kishin arritur dijetarëve të kohës.
* Disa kanë të bëjnë me kritika ndaj çështjeve të caktuara dhe jo me rrëzimin e imamllëkut të tij.
Prandaj gjykimi i drejtë është:
Ebu Hanifja është imam prej imamëve të muslimanëve. Pranohet ajo që ka qëlluar saktë dhe refuzohet ajo që ka gabuar. Ai nuk shenjtërohet, por as nuk rrëzohet.
Kështu, kthimi vetëm te libri “Es-Sunne” për të gjykuar Ebu Hanifen, pa mbledhur fjalët e të gjithë imamëve, nuk është hulumtim i drejtë shkencor, por përzgjedhje selektive.
Hulumtimi i drejtë kërkon të shikohen zinxhirët e transmetimit, kontekstet, kundërshtimet, si dhe lavdërimet e imamëve të mëdhenj ndaj tij, duke ruajtur pozitën e të gjithëve pa teprim dhe pa padrejtësi.
Po të kishte pasur konsensus për qortimin e tij, Edh-Dhehebi nuk do ta kishte quajtur “Fakihu i umetit”, Jahja ibn Main nuk do ta kishte konsideruar të besueshëm, Shafiu nuk do të kishte thënë se “njerëzit në fikh janë të varur nga Ebu Hanifja” dhe studiuesit nuk do ta kishin llogaritur ndër imamët e muslimanëve.
Prandaj metodologjia e dijetarëve nuk është as shenjtërimi i Ebu Hanifes e as rrëzimi i tij, por drejtësia ndaj tij: të njihet vlera e tij, të përfitohet nga dija e tij dhe gabimet e tij të peshohen me argumentin, ndërsa nderi i imamllëkut dhe pozita e dijetarëve të mbeten të ruajtura.
Abdullah El-Etherij
