Libri “Qytetërimi Islam” i Sami Frashëri është një nga veprat më të rëndësishme të mendimit shqiptar të shek. XIX. Në të, autori trajton historinë, vlerat dhe ndikimin e qytetërimit islam në zhvillimin e njerëzimit.
Në këtë vepër, Sami Frashëri shpjegon thelbin e qytetërimit islam si një sistem vlerash që bashkon fenë, dijen dhe shoqërinë. Ai vë në dukje rolin e madh të muslimanëve në shkencë (matematikë, mjekësi, astronomi), filozofi dhe mendim, si dhe në administrim e organizim shtetëror.
Autori argumenton se Islami ka qenë një forcë civilizuese dhe jo pengesë për zhvillimin njerëzor, duke kundërshtuar perceptimet negative europiane të kohës ndaj botës islame.
Sipas tij:
* Feja dhe qytetërimi nuk janë në konflikt, përkundrazi Islami ka nxitur zhvillimin e dijes.
* Barazia dhe drejtësia sociale janë shtylla të qytetërimit islam.
* Qytetërimi islam ka shërbyer si urë mes Lindjes dhe Perëndimit.
* Rënia e botës islame lidhet me faktorë historikë e politikë, jo me vetë fenë.
Vepra u shkrua në kontekstin e Rilindjes Kombëtare Shqiptare, kur figura si Sami Frashëri kërkonin emancipim kulturor, afirmim të identitetit shqiptar dhe dialog me qytetërimin europian. Në atë kohë, Perandoria Osmane ndodhej në rënie, ndërsa kritikat ndaj Islamit në Europë ishin të shumta.
Rëndësia e veprës
Ky libër është një apologji intelektuale e qytetërimit islam nga një autor shqiptar dhe ka vlerë si: tekst historik, analizë filozofike, dokument i mendimit të Rilindjes Kombëtare
Fatkeqësisht, kjo vepër nuk njihet sa duhet nga shumë muslimanë shqiptarë dhe shpesh nuk trajtohet në programet mësimore të medreseve në Shqipëri. Kjo mungesë e njohjes së veprave të dijetarëve dhe mendimtarëve shqiptarë të Rilindjes ka bërë që shpesh Islami të prezantohet në mënyrë të shtrembëruar, sikur të ishte i huaj për traditën tonë intelektuale – i ndikuar më shumë nga imazhe ekstreme sesa nga vetë mendimi ynë historik.
