Nuk është dallimi mes “Lexo” dhe “Beso” thjesht një dallim fjalësh në fillimin e shpalljes, por një dallim metodologjik në themelimin e besimit.
“Lexo” nuk është vetëm urdhër për marrjen e dijes, por një shpallje e një rruge që duhet ndjekur: një rrugë që nis nga arsyeja, zgjon vetëdijen dhe aktivizon aftësinë e reflektimit, derisa përfundon në një besim të qëndrueshëm në zemër, sepse ka kaluar përmes urës së kuptimit.
Është thirrje që bindja të formohet nga brenda shikimit të brendshëm, jo të imponohet mbi ndjenjat e jashtme.
Sikur thirrja të kishte nisur me “Beso”, do të kishte një nxitim në ndërtim: do të kërkohej dorëzim i zemrës para se të qetësohej arsyeja. Dhe kur kërkohet dorëzim pa bindje, lind një tension i fshehtë mes një mendjeje që nuk ka marrë përgjigje dhe një zemre që i kërkohet të nënshtrohet.
Atëherë besimi nuk stabilizohet, sepse ajo që nuk ka depërtuar në vetëdije, nuk do të qëndrojë në sjellje.
Prandaj Kurani nuk ndërton një besim të varur nga emocionet, as një devotshmëri të shkëputur nga kuptimi, por lidh arsyen dhe zemrën në një fije të vetme: leximi çon në kuptim, kuptimi lind bindjen, dhe bindja sjell bindje praktike. Kështu formohet besimi i gjallë, jo ai i trashëguar apo thjesht emocional.
Realiteti i diskursit islam sot
Kur shohim diskursin tonë islam bashkëkohor, vërejmë se shumë nga problemet nuk qëndrojnë në mungesë sinqeriteti apo në dobësi emocionale, por në varfërinë e strukturës mendore të ligjërimit.
Sot përballemi me rryma të ndërlikuara:
• Ateizëm i mbështetur në filozofi “shkencore” të pretenduara,
• Feminizëm i bazuar në teori shoqërore,
• Lexime devijuese që mbështeten në interpretime gjuhësore e historike, pa respektuar konsensusin dhe parimet e umetit.
Këto rryma nuk mund të përballohen vetëm me ligjërim emocional, sado prekës të jetë.
Një diskurs që prek zemrën dhe rregullon sjelljen mbetet i mangët, nëse mendja e dëgjuesit nuk gjen hapësirë për të kuptuar, për të pyetur, për të analizuar dhe për të diskutuar.
Ndikimi i vërtetë nuk lind vetëm nga emocionet, por nga bindja që i paraprin dhe i udhëheq ato.
Tre shtyllat e besimit të plotë
Diskursi i teuhidit në formën e tij të plotë nuk është vetëm këshillë morale, por një sistem i plotë që përfshin tre dimensione:
• Një kuptim racional që drejton vetëdijen dhe rregullon konceptet,
• Një ndikim zemror që e zbut ndjenjën dhe e përul ndërgjegjen,
• Një përgjigje praktike që e shndërron besimin në vepër.
Kur diskursi kufizohet vetëm në dy të fundit dhe neglizhohet dimensioni racional, ndikimi i tij mbetet i kufizuar, sado të mëdha të jenë sloganet.
Nevoja për ringritjen e mendimit
Thirrja për zbatimin e sheriatit nuk mjafton të mbetet në një ligjërim tradicional që merret vetëm me zemrat dhe sjelljen, ndërkohë që fusha mendore lihet në duart e kundërshtarëve.
Sot sulmohen mendjet para se të sulmohen zemrat, dhe konceptet ndryshohen para se të ndryshohen vlerat.
Në vetëdijen islame ende ekziston njëfarë frike historike ndaj punës mendore sistematike, sikur çdo vëmendje ndaj arsyes të çonte në devijim. Por e vërteta është se zgjidhja nuk është shkëputja nga arsyeja, por udhëzimi dhe disiplinimi i saj me kriteret e besimit.
Shembulli i Ibn Tejmijes
Kush e studion metodën mendore të Ibn Tejmijes, nuk gjen racionalizëm të pakontrolluar dhe as debat bosh, por një metodë të fortë që bashkon tekstin me mendimin, duke e bërë arsyen shërbëtore të shpalljes, jo kundërshtare të saj.
Në këtë ka një pasuri të madhe shkencore, e cila, nëse shfrytëzohet mirë, mund ta shpëtojë diskursin bashkëkohor nga shumë çrregullime.
Përfundim
Rregullimi i gjendjes së umetit nuk arrihet me këshilla të thata, as me përplasje emocionale me realitetin, por me ndërtimin e një vetëdijeje që:
• e kupton besimin para se të entuziazmohet për të,
• bindet për të para se ta mbrojë.
Kur ndriçohet mendja, forcohet bindja.
Kur forcohet bindja, drejtohen veprat.
Kur drejtohen veprat, përmirësohet shoqëria.
Mes “Lexo” dhe “Beso” qëndron distanca e një umeti të tërë:
Një umet që nuk besohet sepse ka lindur mysliman, por sepse ka lexuar, ka kuptuar dhe ka parë me sy të hapur.
Dhe Allahu i di më së miri punët e krijesave të Tij.
Dr. Hasen Abbas
