Triumfi i shkencës: “Frena e imunitetit” që shpëton trupin nga vetja
Sot, çmimi Nobel për Mjekësi 2025 iu dha tre shkencëtarëve dy amerikanë dhe një japonez për një zbulim që ndryshon mënyrën se si e kuptojmë sistemin tonë imunitar: “frenat e imunitetit”, ose mekanizmin që i pengon qelizat mbrojtëse të sulmojnë trupin që duhet të mbrojnë.
Ndër ta është edhe një grua shkencëtare, një fitore e rëndësishme për gratë në fushën e shkencës.
Tre hallka në zbërthimin e sistemit imunitar
• Mary Brunkow ishte e para që vuri re se sistemi imunitar nuk punon gjithmonë në maksimum, por ka momente kur “frenohet”. Ajo studioi disa qeliza të çuditshme që silleshin si “kontrollorë të brendshëm” të imunitetit. Këto qeliza, të quajtura T-reg (qeliza T rregulluese), luajnë rolin e një “zëri të arsyes” që i thotë sistemit imunitar: “Qetësohu, kjo nuk është armik, është pjesë e trupit tonë.”
• Fred Ramsdell e vazhdoi punën duke zbuluar gjenin FOXP3, i cili kontrollon funksionin e këtyre qelizave rregulluese. Kur ky gjen prishet ose mungon, sistemi imunitar humb kontrollin dhe fillon të sulmojë trupin — pikërisht ajo që ndodh në sëmundjet autoimune. Ai ishte i pari që vërtetoi shkencërisht se pa këtë gjen, imuniteti shndërrohet në një bombë të brendshme.
• Shimon Sakaguchi, shkencëtari japonez, ishte ai që përshkroi me saktësi ekzistencën e këtyre qelizave në laborator, duke i dhënë realitet të prekshëm teorisë. Ai provoi se “frenat imunitare” janë një fakt biologjik, jo vetëm një hipotezë.
Në mënyrë të përmbledhur:
Brunkow e pa dukurinë, Sakaguchi e vërtetoi në praktikë, dhe Ramsdell e shpjegoi në nivel gjenetik.
Pse ky zbulim është kaq i rëndësishëm?
Ky kuptim i ri i “frenave imunitare” hapi rrugën për trajtimin e shumë sëmundjeve: artritin reumatoid, sklerozën e shumëfishtë, diabetin imunitar, lupus-in.
Në të njëjtën kohë, i ndihmoi shkencëtarët të zhvillojnë terapi kundër kancerit, ku “heqja e frenave” i lejon qelizat imunitare të sulmojnë tumorin më fuqishëm.
Në rastet e sëmundjeve autoimune, ndodh e kundërta: “shtypen frenat” për të ndalur sulmin ndaj trupit.
Pra, tani mjekët dinë si ta drejtojnë forcat e trupit: ta nxisin imunitetin kur duhet të luftojë dhe ta ndalin kur rrezikon të bëhet armik i vetvetes.
Balanca si art i jetës
Tre shkencëtarët e këtij viti na mësuan artin e ekuilibrit biologjik:
si të mbajmë trupin në gjendje lufte pa e kthyer në fushëbetejë kundër vetes.
Ky nuk është një përmirësim i vogël është një revolucion në mënyrën si e kuptojmë jetën dhe mbrojtjen e saj.
Një hap i madh edhe për gratë në shkencë
Urime për këtë tresh fituesish të Nobelit, e veçanërisht për Mary Brunkow, e cila bëhet gruaja e 27-të që merr Nobelin në shkencat natyrore dhe gruaja e 68-të që fiton Nobelin në të gjitha fushat.
Një kujtesë e fuqishme se edhe në laboratorët më të ftohtë, frymëzimi ka shpirt njerëzor dhe femëror.
