Do të lexoni informacione që ndoshta nuk i keni dëgjuar kurrë më parë.
Prejardhja e emrit dhe rëndësia historike
Emri Darfur rrjedh nga shprehja “Dar al-Fur”, që do të thotë “Toka e Furëve” – një fis i madh afrikan, që në të kaluarën themeloi dhe udhëhoqi Sulltanatin Islamik të Darfurit.
Ky rajon përbën rreth një të tretën e sipërfaqes së Sudanit, me një territor që shtrihet në 511 mijë kilometra katrorë, gati sa Franca.
Darfuri konsiderohet një nga tokat më të pasura të globit, dhe për këtë arsye ka qenë objekt i konflikteve të vazhdueshme që nga lashtësia.
Në periudhën e sundimit osman, vali (guvernatori) i Darfurit kishte nën kujdes Mekën, Qaben dhe Abar Ali, në nderim të Ali Ibn Dinarit – sundimtar sudanez që e udhëhoqi rajonin rreth vitit 1898.
Çfarë nuk dihet gjerësisht për Darfurin
1. Mali Marra – mrekulli natyrore dhe burim i pasurisë
Në zemër të Darfurit ngrihet Mali Marra (Jabal Marra), një prej mrekullive më të rralla natyrore në botë.
Ai ka një gjatësi prej 165 kilometrash dhe një gjerësi që varion nga 65 deri në 80 kilometra, me lartësi 10.000 këmbë mbi nivelin e detit.
Aty katër stinët e vitit bashkëjetojnë në të njëjtën kohë, dhe terreni i tij i pasur ofron burime, lumenj, pyje e toka pjellore, që e bëjnë potencialisht një ndër destinacionet turistike më madhështore të planetit – një mal me madhësinë e një shteti.
Një dijetar sudanez, që ka qenë pjesë e një komisioni britanik kërkimor, tregon se në brendësi të malit është zbuluar një lumë zhive (merkur), i cili nuk është eksploruar deri më sot.
Në aspektin historiko-fetar, disa studiues kanë vënë në dukje ngjashmëri midis Malit Marra dhe Malit të Turit të përmendur në shkrimet e shenjta.
Sipas kërkuesit të trashëgimisë sudaneze Abbas Ahmed el-Haxh, në dy versione të Dhiatës së Vjetër të viteve 1817 dhe 1830, thuhet se Haruni (vëllai i Musait a.s.) ka vdekur në Mali Hur pranë Luginës Haur, çka i ka shtyrë disa historianë të mendojnë se Mali Marra mund të jetë po ai mal i shenjtë biblik.
Megjithatë, vetë autori thekson se kjo hipotezë mbetet e pasprovuar shkencërisht.
2. “Gropa e Bakrit” – pasuri minerare e paimagjinueshme
Në kujtimet e disa oficerëve britanikë të vitit 1953 gjendet kjo fjali e habitshme:
“Sikur Britania e Madhe të zotëronte vetëm Gropën e Bakrit në Darfur, ajo do të vazhdonte të ishte një fuqi e madhe botërore për 500 vjet të tjera.”
Kjo minierë ndodhet në jug të Darfurit dhe përmban, sipas vlerësimeve, rreth 5 miliardë tonë bakër, pa përfshirë mineralet e tjera si ari, plumbi dhe zinku.
3. Mali Amer, uraniumi dhe prania ndërkombëtare në Darfur
Në territorin e Darfurit ndodhen dhjetëra miniera uraniumi, me rezerva që arrijnë rreth 6 milionë tonë.
Një ish-punonjës i Kombeve të Bashkuara, me detyrë në Khartum, ka rrëfyer:
“Ne jemi rreth 100 mijë punonjës të shpërndarë në terren në Darfur; detyra jonë kryesore është ruajtja e rajonit dhe e minierave të tij.”
Ky dëshim daton nga viti 2000, pra afro një çerek shekulli më parë.
Pas kësaj periudhe, studiuesit zbuluan një sërë minierash të reja të arit, uraniumit, hekurit, titanit, kobaltit e plumbit në Sudan dhe Darfur.
Ndër zbulimet më të rëndësishme ishte Mali Amer, i identifikuar në vitin 2010 me ndihmën e imazheve satelitore, që përmbante rreth 3.000 tonë ar.
Ky mal prodhonte 150 kilogramë ar në ditë, dhe më pas, në vitin 2014, ra nën kontrollin e Forcës së Mbështetjes së Shpejtë (RSF).
Sot prodhimi vjetor i arit në këtë zonë i kalon 40 tonët.
4. Nafta – ndërthurja e dy rezervuarëve më të mëdhenj në botë
Darfuri konsiderohet rajoni më i pasur në botë me naftë, pasi aty kryqëzohen dy basene gjigante në formën e shkronjës “X”:
• Bashkësia veriore, që nis nga Rusia, kalon përmes Iranit dhe Gjirit Persik, futet në Detin e Kuq dhe më pas në Sudan, për t’u përqendruar në zemër të Darfurit;
• Bashkësia perëndimore, që vjen nga Nigeria, dhe përplaset me të parën, duke formuar rezervuarin më të madh të naftës në planet.
Ky informacion është transmetuar në një program të Al Jazeera-s rreth 27 vjet më parë, por më pas është fshirë përfundimisht, për shkak të ndjeshmërisë së të dhënave që zbulonte për pasuritë e Sudanit.
5. Uji – rezervuari më i madh nëntokësor në botë
Darfuri “noton” mbi Basenin Nubian, rezervuarin më të madh të ujit nëntokësor në botë.
Në dosjet teknike të Sudanit, studimet tregojnë se ky basen mund të furnizojë vendin me ujë për 500 vjet, edhe nëse nuk do të binte më shi, do të thahej Nili dhe do të shteronin burimet.
Ky rezervuar përfshin pjesë të gjera të Darfurit dhe provincave përreth.
Ai përfaqëson sigurinë ujore të ardhshme të Sudanit dhe Afrikës Qendrore.
6. Mali Amer dhe ari – një histori e gjatë shfrytëzimi
Ky mal i vogël, në qendër të Darfurit, përmban rreth 3.000 tonë ar.
Zbulimi i tij u bë në vitin 2010, dhe për administrimin e tij u themelua Këshilli i Malit Amer, i përbërë nga 100 përfaqësues të fiseve dhe të qeverisë.
Historia e këtij vendburimi është e ndërlikuar dhe përfundon me marrjen nën kontroll të tij nga RSF-ja në vitin 2014.
7. Diamantet, mineralet e rralla dhe gurët e çmuar
Darfuri është një thesar natyror që përmban diamante, gurë të çmuar, metale të rralla, zink, argjend, bakër dhe hekur në përqindje të larta, si dhe fragmente meteorësh.
Autori pohon se posedon mostra të shumta nga këto materiale, të mbledhura gjatë ekspeditave të tij kërkimore.
8. Pasuria blegtorale
Rajoni i Darfurit zotëron një pasuri të jashtëzakonshme blegtorale, me numër bagëtish që tejkalon dhjetë herë popullsinë vendase – një potencial ekonomik i jashtëzakonshëm për zhvillim agropastoral.
Përmbyllje – Darfuri në planin gjeopolitik dhe historik
Në vitin 1994 u hartua një hartë strategjike që parashikonte ndarjen e Sudanit në pesë shtete të veçanta.
Një nga këto ndarje – Sudani i Jugut – u realizua më 2005, sipas autorit, për shkak të naivitetit të Lëvizjes Islame Sudaneze.
Sipas të njëjtit plan, Darfuri ishte projektuar të ishte shteti i tretë që do të ndahej.
Ngjarjet dramatike, luftërat dhe spastrimet që ka përjetuar rajoni, si dhe situata e sotme, përbëjnë vazhdimësi të këtij projekti të fragmentimit të vendit.
Fjala e autorit
“Sudani, ky vend ende i panjohur për botën, mbart në brendësi histori dhe zbulime që kanë zgjatur një çerek shekulli.
Këto kërkime na kanë kushtuar rininë dhe ëndrrat, por shpresoj që brezat e ardhshëm të luten për ne dhe të kujtojnë përpjekjet tona me mirënjohje.”
✍️ Dr. Abdul-Salam Talib
