Publikuar më: 7/4/2026
Në prag të përfundimit të një prej afateve më të ndjeshme, po zbulohet një model i përsëritur në mënyrën se si Uashingtoni menaxhon zhvillimet e luftës me Iranin, ku “afatet kohore” shndërrohen në një mjet presioni të shumëfishtë, në të cilin ndërthuren llogaritë ushtarake me mesazhe politike dhe psikologjike.
Në këtë kontekst, ky raport — një raport simulues i përgatitur nga Asma Muhamed — hedh dritë mbi mënyrën se si përdoret faktori kohë në menaxhimin e përshkallëzimit, mes pyetjeve nëse këto afate po përgatisin një veprim të gjerë ushtarak apo janë pjesë e një strategjie presioni të llogaritur.
Me afrimin e luftës iraniano-izraelito-amerikane në javën e saj të pestë, opsionet duken gjithnjë e më të kufizuara dhe rrugët më të rrezikshme, në mungesë të një horizonti të qartë për përfundimin e saj, ndërkohë që rritet përdorimi i politikës së “numërimit mbrapsht” si mjet për menaxhimin e konfliktit.
Që nga momenti i parë, me mbylljen e Ngushticës së Hormuzit, afatet u shfaqën si një element qendror në diskursin amerikan, ku presidenti Donald Trump shpalli dështimin e negociatave bërthamore, duke e konsideruar Iranin një kërcënim të afërt dhe duke kërkuar shkatërrimin e infrastrukturës së tij ushtarake dhe bërthamore.
Nga ana tjetër, Teherani reagoi në mënyrë të paqartë, duke theksuar se ngushtica është e hapur për të gjithë, përveç “armiqve”, gjë që i dha një dimension politik dhe të sigurisë lundrimit detar dhe shtyu tregjet e energjisë dhe kompanitë e transportit drejt një gjendjeje pasigurie dhe paralize.
Reagim i ashpër
Më 21 mars, Trump e përshkallëzoi tonin duke lëshuar ultimatumin e parë të qartë, duke i dhënë Iranit 48 orë për të hapur ngushticën dhe duke kërcënuar me shkatërrimin e objekteve energjetike, në një kthesë të qartë drejt shënjestrimit të infrastrukturës civile jetike.
Reagimi iranian ishte i ashpër, ku Teherani e konsideroi goditjen e objekteve energjetike si një sulm ndaj popullit dhe paralajmëroi kundërpërgjigje të ngjashme, duke forcuar klimën e përshkallëzimit dhe duke e mbajtur rajonin në prag të një përplasjeje më të gjerë.
Pas vetëm dy ditësh, situata u bë më e paqartë, pasi Trump njoftoi për “bisedime të frytshme” dhe urdhëroi shtyrjen e sulmeve për 5 ditë, duke sinjalizuar një rrugë politike paralele, të cilën Teherani e mohoi, duke thelluar edhe më shumë paqartësinë.
Ky kontrast midis deklaratave amerikane dhe mohimit iranian riktheu pyetjet mbi realitetin e negociatave dhe e mbajti elementin e afatit si një mjet presioni psikologjik dhe politik, më shumë sesa një proces real negociues.
Zgjatje e afateve
Më 26 mars, Trump u kthye për të zgjatur afatin edhe me 10 ditë të tjera, duke caktuar një datë të re dhe duke përmendur një kërkesë të supozuar iraniane, të cilën Teherani e mohoi sërish, duke nxitur dyshime mbi qëllimet e këtyre zgjatjeve të përsëritura.
Me vazhdimin e mohimeve iraniane, doli në pah hipoteza se afatet nuk i drejtohen vetëm Iranit, por mbartin mesazhe edhe për brenda SHBA-së, në përpjekje për të menaxhuar pritshmëritë dhe për të justifikuar çdo përshkallëzim të mundshëm.
Ton kërcënues
Më 30 mars, gjuha kërcënuese u rikthye fuqishëm, pasi Trump paralajmëroi një shkatërrim të plotë që përfshin objektet energjetike, puset e naftës dhe infrastrukturë të tjera jetike, duke zgjeruar listën e objektivave dhe duke rritur klimën e frikës dhe pritjes.
Ky përshkallëzim u shoqërua me deklarata për përparim në negociata, duke reflektuar një dualitet në diskursin amerikan mes kërcënimit me forcë dhe mbajtjes së derës së hapur për zgjidhje politike, në kuadër të një menaxhimi kompleks të krizës.
Rikthimi i numërimit mbrapsht
Më 4 prill, “ora e afatit” u rindez me një ultimatum të ri që përfshinte kërcënime të drejtpërdrejta, mes qëndrimeve të paqarta mbi rolin e aleatëve dhe mundësinë e hapjes së ngushticës me forcë ose në mënyrë normale.
Ky luhatje përforcoi përshtypjen se Uashingtoni po lëviz mes disa opsioneve, pa marrë një vendim përfundimtar, duke përdorur afatet si një mënyrë për të mbajtur të gjitha skenarët të hapur.
Më 5 prill, kërcënimet arritën kulmin, pasi Trump konfirmoi gatishmërinë për një shkatërrim të plotë të infrastrukturës iraniane, duke parashikuar pasoja afatgjata që mund të zgjasin për dekada.
Përfundimi
Në mes të këtyre afateve të njëpasnjëshme, mbizotëron një pritje e kujdesshme dhe po rritet bindja se “menaxhimi i kohës” është shndërruar në një armë që Uashingtoni e përdor për të rritur presionin dhe për të arritur përfitime politike dhe ushtarake pa hyrë në një përballje të drejtpërdrejtë.
Burimi: Al Jazeera
