Shkruar nga: Tzvi Barel – nga “Haaretz”
Deklaratat e presidentit amerikan, Donald Trump, që ngjajnë me bomba thërrmuese, lidhur me menaxhimin e luftës, janë bërë një farsë. Pas shpalljes së synimit për të pushtuar ishullin Kharg dhe për të kontrolluar pikën më të rëndësishme të eksportit të naftës iraniane, ai i dha një ultimatum Teheranit: nëse Ngushtica e Hormuzit nuk hapet plotësisht brenda 48 orësh, do të godasë infrastrukturën elektrike të vendit.
Mes një deklarate dhe tjetrës, u zhduk edhe zotimi i tij për të mos ndërmarrë një sulm tokësor. Nuk kanë mbetur shumë objektiva për luftën.
Sa i përket “shkatërrimit të plotë” të objekteve bërthamore—arritja më e madhe e supozuar e luftës 12-ditore në qershorin e kaluar—u zbulua se i mungon një bazë reale, sidomos pasi nuk janë gjetur ende 440 kg uranium i pasuruar në nivel 60%.
Gjetja e tyre është si të gjesh një gjilpërë në kashtë. Uraniumi është material i rëndë, por kjo sasi nuk kërkon kontejner të madh dhe mund të fshihet lehtësisht në vende të ngushta.
Mijëra sulme ndaj vendeve të lëshimit të raketave balistike nuk arritën ta eliminojnë këtë kërcënim, i cili vazhdon të drejtohet ndaj Izraelit dhe vendeve të Gjirit, që ende nuk janë bashkuar me fushatën. Shpresa për një lëvizje popullore që do të merrte kontrollin e institucioneve shtetërore po zbehet, ndërsa po shtohen raportet për zhgënjim, dëshpërim dhe pafuqi tek miliona qytetarë që kërkojnë strehim nga bombardimet ose nga sulmet e forcave Basij.
Është e dyshimtë që bombardimi i rrjeteve elektrike dhe errësimi i rrugëve të Teheranit do t’i shtyjë këta qytetarë të dalin në errësirë drejt selive të Gardës Revolucionare për t’i përmbysur.
Përvoja në Gaza tregon se civilët e dëmtuar nga bombardimet, të cilëve u janë ndërprerë uji, energjia dhe shërbimet shëndetësore, nuk nxitojnë të dalin në rrugë për të rrëzuar qeverinë.
Në qershorin e kaluar, regjimi përfitoi nga një frymë solidariteti kombëtar që e forcoi legjitimitetin e tij. Por protestat e dhjetorit e goditën këtë legjitimitet megjithatë ato ishin pa udhëheqje dhe u shtypën me brutalitet të paprecedentë.
Sot ekziston frika se me vazhdimin e sulmeve dhe shndërrimin e “çlirimit të naftës” në arsye kryesore të luftës, “shpëtimtarët” amerikanë dhe izraelitë do të shndërrohen në armiq, ndërsa regjimi do të shihet si e keqja më e vogël.
Dhe kujtesa iraniane e mban mend mirë pushtimin britanik të naftës pas zbulimit të saj në vitin 1908.
Ky pushtim çoi në fitoren e Mohammad Mossadegh në zgjedhjet e vitit 1951, i cili nacionalizoi naftën, por më pas u rrëzua në një grusht shteti të organizuar nga inteligjencat amerikane dhe britanike në vitin 1953, duke rikthyer Shahun në pushtet.
Analistët dhe intelektualët iranianë besojnë se “oferta e Trumpit” po rikrijon të njëjtin kapitull historik që formësoi Iranin dhe që më pas ndezi revolucionin islamik.
Nëse shpresa është zëvendësimi i regjimit aktual me një regjim pro-amerikan, atëherë kjo duhet rishikuar.
Megjithatë, regjimi në Iran që nuk u rrëzua shpejt edhe pas eliminimit të shumë prej liderëve të tij në fillim të luftës përballet me një dilemë të vështirë. Konflikti nuk kufizohet vetëm në bombardime, por kërkon edhe menaxhimin paralel të çështjeve civile: sigurimin e ushqimit, ujit, karburantit dhe shërbimeve shëndetësore, si dhe zbatimin e një “ekonomie emergjente”. Kjo nuk është vetëm një detyrë jetike, por edhe pjesë e legjitimitetit që duhet ruajtur.
Aktualisht zhvillohet një debat brenda udhëheqjes së lodhur për mënyrën se si burokracia dhe administrata civile mund t’i shërbejnë udhëheqjes ushtarake.
Këtu ndahen qëndrimet: figurat radikale kërkojnë që Garda Revolucionare, e cila kontrollon gjysmën e ekonomisë iraniane, të marrë plotësisht pushtetin dhe të zëvendësojë qeverinë civile me një sistem ushtarak që ndjek logjikën e “luftës së përhershme”.
Sipas tyre, Irani ka një kartë presioni më të fortë se edhe fuqia bërthamore dhe duhet ta përdorë për të arritur armëpushim dhe për të shmangur rrezikun e rënies së regjimit.
Në anën tjetër, të ashtuquajturit “reformistë” mendojnë se duhet të mobilizohen të gjitha forcat civile dhe elita burokratike për të ndërtuar një sistem administrativ civil që përfaqëson qytetarët dhe u përgjigjet nevojave të tyre, si alternativë ndaj rrëzimit të regjimit.
Sipas mbështetësve të kësaj qasjeje, nuk bëhet fjalë vetëm për masa burokratike, por edhe për përfshirjen e publikut në vendimmarrje, për të kuptuar nevojën për të nisur një proces diplomatik dhe negociata për t’i dhënë fund luftës.
Për të arritur këtë qëllim, duhet përjashtuar opsioni i krijimit të një sistemi alternativ. Kjo do të thotë se negociatat, nëse zhvillohen, do të bëhen me përfaqësuesit e regjimit aktual dhe jo mbi bazën e krijimit të një sistemi të ri.
Sipas burimeve arabe, po zhvillohen bisedime me zyrtarë të lartë të regjimit iranian, dhe diskutimet po përqendrohen në qasjet e mundshme diplomatike, pavarësisht deklaratave armiqësore të bëra nga zëdhënësit e regjimit, veçanërisht zyrtarët e Ministrisë së Jashtme të drejtuar nga ministri Abbas Araghchi.
Një burim arab i tha “Haaretz” se këto bisedime përfshijnë kryesisht Turqinë, Omanin, Katarin dhe Irakun, të cilat më parë kanë dërguar mesazhe të tilla administratës Trump.
Burimi nuk mundi të konfirmojë nëse këto lëvizje janë bërë me kërkesë të Mojtaba Khameneit, por theksoi se “bëhet fjalë për zyrtarë të nivelit të lartë, disa prej të cilëve janë këshilltarë të Khameneit të madh dhe drejtues të lartë të Gardës Revolucionare, si dhe anëtarë të zyrës së presidentit Pezeshkian”.
Edhe pse mund të ketë kontakte të drejtpërdrejta ose përmes ndërmjetësve mes qeverisë iraniane dhe administratës amerikane, aktualisht është e vështirë të identifikohen shenja publike që tregojnë gatishmëri të SHBA-së për të ecur përpara me një proces diplomatik.
Megjithatë, kur Trump flet për arritjet e realizuara, që mund t’i afrohen përkufizimit të “fitores”, dhe me rritjen e presionit ekonomik global dhe kostos së lartë të luftës, mediat politike amerikane sidomos duke njohur “stilin e Trumpit” parashikojnë se ai së shpejti do të detyrohet të marrë një vendim për rezultatin politik të luftës.
Këtu ai duhet të zgjedhë mes përpjekjes për një marrëveshje të nënshkruar ose tërheqjes së njëanshme.
Të dyja këto opsione përmbajnë rreziqe të mëdha. Marrëveshja do të thotë njohje dhe dialog me regjimin, rrëzimi i të cilit ishte një nga arsyet kryesore të luftës.
Ndërsa tërheqja duke konsideruar shkatërrimin e infrastrukturës bërthamore dhe balistike si arritjen përfundimtare dhe si “fitore të plotë” do ta lërë regjimin në vend.
Megjithatë, tani duket se pyetja më e rëndësishme, ndoshta e vetmja që e shqetëson Trumpin, nuk është se cili regjim do të sundojë Iranin, por si të garantohet lundrimi në Gjirin Persik pa përsëritur një aventurë si Lufta e Vietnamit në formën e saj detare.
