Inxhinieria e qetësisë shpirtërore në kohë luftërash dhe krizash

Një studim tematik mbi Suren El-Kasas dhe zbatimet e saj bashkëkohore

Hyrje shkencore

Kriza e kuptimit dhe kontekstet e shtypjes

Bota bashkëkohore po përballet me valë të furishme luftërash dhe konfliktesh, të cilat lënë pas vetes shkatërrime që nuk kufizohen vetëm në infrastrukturë, por depërtojnë thellë në strukturën psikologjike të njeriut. “Kriza e qetësisë shpirtërore”, e cila shfaqet përmes ankthit ekzistencial, frikës nga humbja dhe humbjes së kuptimit të jetës, konsiderohet sot një nga pasojat më të rënda të konflikteve të armatosura dhe fushatave të persekutimit.

Në këtë gjendje të thyerjes psikologjike, bëhet domosdoshmëri rikthimi tek diskursi kuranor, jo thjesht si një tekst këshillues apo moralizues, por si një sistem i plotë njohës, psikologjik dhe edukativ, i aftë të rindërtojë botën e brendshme të njeriut përballë kërcënimeve ekzistenciale.

Ky studim e merr Suren El-Kasas si model praktik unik, pasi ajo është një sure mekkase në kuptimin më të plotë të fjalës, e zbritur gjatë periudhës kur besimtarët e parë përjetonin shtypjen dhe dhunën më të ashpër. Brenda saj ndërthuren skena të fuqishme, të cilat lëkunden mes kulmit të frikës dhe kërcënimit, nga njëra anë, dhe shpëtimit e fuqizimit hyjnor, nga ana tjetër.

Nga kjo lind pyetja themelore e studimit:

Si e ndërton Surja El-Kasas qetësinë shpirtërore në zemrën e individit dhe të shoqërisë në mes të shtypjes, luftërave dhe trazirave?

Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje, studimi mbështetet në metodën tematike-analitike, duke përdorur tri mjete kryesore:

• Analizën kontekstuale, për të zbërthyer ambientin ku zhvillohen ngjarjet dhe mënyrën si ndërtohet skena kuranore.
• Analizën psikologjike kuranore, për të kuptuar mekanizmat e frikës, ankthit dhe të “lidhjes së zemrës” (ربط القلب).
• Analizën maqasidore (të objektivave të Sheriatit), për të nxjerrë në pah qëllimet madhore të kësaj inxhinierie hyjnore.

⸻

Së pari

Kornizat konceptuale dhe themelore të studimit

1. Qetësia shpirtërore (الطمأنينة)

Analizë gjuhësore dhe terminologjike

Në veprat klasike arabe si Lisanul-’Arab dhe Mekajisul-Lugah, rrënja (ط م ن) sillet rreth kuptimeve të qetësisë, stabilitetit dhe vendosjes pas lëvizjes dhe trazimit.

Arabët e quajnë “mutmeinne” pjesën e ulët të tokës ku uji ndalet dhe qetësohet pasi ka rrjedhur me vrull.

Ky vëzhgim gjuhësor mbart një domethënie shumë të rëndësishme: qetësia nuk quhet qetësi nëse nuk paraprihet nga një periudhë trazimi të fortë.

Në terminologjinë islame, qetësia shpirtërore është:

Vendosja e zemrës mbi një të vërtetë, zhdukja e dyshimit dhe e pasigurisë, derisa bindja të mbushë zemrën dhe ajo të mos përzihet më me frikë apo ankth.

Dallimi ndërmjet qetësisë (طمأنينة), sekines (سكينة) dhe sigurisë (أمن)

Imam Ibën Kajjimi bën një dallim shumë të hollë ndërmjet këtyre tre nocioneve.

Ai e konsideron:

Sekinen (سكينة)

Një gjendje të përkohshme, një ndihmë psikologjike urgjente që Allahu e zbret mbi robin në momentet kur frika arrin kulmin, për ta forcuar dhe stabilizuar. Pasi kalon sprova, kjo gjendje mund të largohet.

Ndërsa qetësia shpirtërore (طمأنينة)

Është një gjendje e qëndrueshme dhe e rrënjosur në shpirt. Ajo bëhet cilësi e përhershme e besimtarit pasi ai arrin njohje të thellë të Allahut dhe bindje të plotë në premtimin e Tij.

Kurse siguria (الأمن)

Është fryti i jashtëm i largimit të rrezikut dhe kërcënimit nga mjedisi përreth.

⸻

Në këndvështrimin kuranor, qetësia shpirtërore përbën një sistem tredimensional:

1. Dimensioni emocional (zemra)

Lirimi i zemrës nga paniku, dëshpërimi dhe ankthi.

Është një paqe e thellë e brendshme që buron nga lidhja e fortë me Allahun.

2. Dimensioni njohës (mendor)

Qartësia e vizionit.

Kuptimi i ligjeve hyjnore që drejtojnë jetën.

Bindja në premtimin e Allahut pa u mashtruar nga shkaqet materiale apo nga pamja e jashtme e realitetit.

3. Dimensioni praktik (sjellja)

Qëndrueshmëria në terren.

Mospërfshirja në veprime impulsive.

Aftësia për të marrë vendime të mençura, të guximshme dhe të ekuilibruara edhe nën presionin më të madh.

⸻

2. Çfarë është “inxhinieria psikologjike kuranore”?

Përdorimi i termit “inxhinieri” në këtë studim nuk është thjesht një metaforë moderne, por lidhet me një kuptim thellësisht kuranor, që përfshin nocionet e:

• ndërtimit,
• përcaktimit,
• harmonizimit.

Siç thotë Allahu:

”…dhe për shpirtin dhe Atë që e përsosi atë.”
(esh-Shems: 7)

Kurani e rindërton njeriun nga brenda përmes mekanizmave të përpiktë, të ngjashëm me mënyrën se si një inxhinier ndërton një strukturë të fortë.

Ky rindërtim realizohet përmes tre proceseve themelore:

1. Ndërtimi gradual

Kurani vendos fillimisht themelet e bindjes dhe të besimit, përpara se të kërkojë qëndrueshmëri, sakrificë apo përballim të sprovave.

Pra, nuk kërkohet durim pa u ndërtuar më parë bindja.

⸻

2. Riformësimi njohës

Kurani çmonton konceptet e shtrembëruara dhe rindërton hartën mendore të besimtarit.

Ai përmbys mënyrën e zakonshme të të menduarit.

Për shembull:

• Deti, që në pamje të parë duket vendi më i rrezikshëm, shndërrohet në strehën më të sigurt për Musain.
• Pallati i tiranit, që shihet si simbol i forcës absolute, bëhet pikërisht vendi nga ku fillon shkatërrimi i tij.

Në këtë mënyrë, Kurani ndryshon rrënjësisht perceptimin e njeriut mbi burimin e rrezikut dhe të sigurisë.

⸻

3. Transformimi psikologjik

Kurani e zhvendos shpirtin nga emocionet negative — si paniku, frika dhe dëshpërimi — drejt emocioneve pozitive, si guximi, vendosmëria dhe qëndrueshmëria.

Kjo ndodh përmes mekanizmit të madh hyjnor të quajtur:

“Lidhja e zemrës” (ربط القلب),

e cila e mban zemrën të bashkuar në momentin kur ajo është pranë copëtimit nga pesha e sprovës.

Së dyti

Konteksti i përgjithshëm dhe psikologjia e krizës në Suren El-Kasas

Surja El-Kasas zbriti në fund të periudhës mekase, në një kohë kur presioni psikologjik, ekonomik dhe fizik mbi muslimanët kishte arritur kulmin. Besimtarët jetonin nën një regjim shtypës që nuk u linte asnjë hapësirë sigurie, ndërsa në horizont nuk dukej asnjë zgjidhje materiale apo politike.

Në këtë realitet të zymtë, surja paraqet një analizë të thellë të strukturës së tiranisë faraonike dhe të mekanizmave me të cilët pushteti shtypës prodhon frikë, nënshtrim dhe shpërbërje shoqërore.

Në të njëjtën kohë, ajo zbulon ligjet hyjnore që çojnë drejt çlirimit dhe fuqizimit të të shtypurve.

1. Tirania dhe copëtimi i shoqërisë

Allahu i Lartësuar thotë:

“Me të vërtetë, Faraoni u ngrit me mendjemadhësi në tokë dhe banorët e saj i ndau në grupe…”
(El-Kasas, 4)

Kurani e paraqet copëtimin e shoqërisë si një nga armët më të rrezikshme të tiranisë.

Fuqia e padrejtë nuk sundon vetëm përmes ushtrisë dhe dhunës, por edhe duke shkatërruar unitetin e njerëzve, duke i ndarë në kategori të dobëta e të forta, në të privilegjuar dhe të përjashtuar, në mënyrë që askush të mos ketë forcë të përballet me pushtetin.

Kjo është një strategji që nuk i përket vetëm historisë së Faraonit, por përsëritet në forma të ndryshme edhe në konfliktet bashkëkohore.

⸻

2. Spastrimi etnik dhe lufta demografike

Kurani vazhdon:

”…Ai i dobësonte një pjesë të tyre; ua therte djemtë dhe ua linte gjallë gratë…”
(El-Kasas, 4)

Ky nuk ishte thjesht një akt mizorie individuale.

Ai përfaqësonte një projekt sistematik për shkatërrimin e një populli përmes zhdukjes së brezit të ardhshëm.

Në terminologjinë bashkëkohore, kjo mund të përshkruhet si:

• spastrim etnik,
• luftë demografike,
• shkatërrim i identitetit kolektiv.

Kurani e paraqet këtë jo vetëm si një krim politik, por si kulmin e prishjes në tokë.

⸻

3. Mungesa e alternativave materiale

Një nga skenat më tronditëse të sures është urdhri drejtuar nënës së Musait:

”…Hidhe atë në lumë…”
(El-Kasas, 7)

Nga këndvështrimi njerëzor, ky nuk ishte një plan shpëtimi.

Përkundrazi, dukej si dorëzimi i fëmijës drejt vdekjes.

Në logjikën materiale nuk ekzistonte asnjë alternativë e sigurt.

Megjithatë, pikërisht aty fillon veprimi i urtësisë hyjnore.

Kur njeriu arrin në pikën ku të gjitha shkaqet materiale duken të mbyllura, Allahu hap rrugë që mendja njerëzore nuk është në gjendje t’i parashikojë.

⸻

4. Mërgimi dhe arratisja e detyruar

Kur Musai u largua nga Egjipti, Kurani e përshkruan gjendjen e tij me fjalë jashtëzakonisht të sakta:

“Ai doli prej aty i frikësuar dhe duke pritur çdo çast rrezikun.”
(El-Kasas, 21)

Kjo është një përshkrim i gjendjes psikologjike të njeriut që largohet nga vendlindja nën kërcënimin e vdekjes.

Ai nuk është vetëm fizikisht në arrati.

Edhe mendja e tij mbetet në gjendje alarmi të vazhdueshëm.

Ky është përshkrimi kuranor i traumës së mërgimit të detyruar.

⸻

Si e trajton Kurani këtë krizë?

Përballë një realiteti të mbushur me dhunë, ushtri dhe pushtet absolut, mund të pritej që ndërhyrja hyjnore të vinte përmes një ndëshkimi të menjëhershëm ndaj Faraonit.

Por kjo nuk ndodhi.

Allahu nuk e rrëzoi menjëherë regjimin faraonik.

Përkundrazi, Ai filloi nga vendi ku zakonisht njerëzit nuk shikojnë:

nga zemra e të shtypurve.

Kjo është pika themelore e “inxhinierisë psikologjike kuranore”.

Ndryshimi i jashtëm nuk fillon me shembjen e tiranit.

Ai fillon me rindërtimin e njeriut.

Sepse njeriu është ai që ndërton historinë.

⸻

Strategjia hyjnore: rindërtimi i brendshëm para ndryshimit të jashtëm

Surja na mëson se Allahu fillimisht:

• rindërton bindjen,
• forcon zemrën,
• stabilizon psikikën,
• pastaj ndryshon realitetin.

Prandaj, procesi i çlirimit nuk fillon në fushën e betejës.

Ai fillon në zemër.

Kur zemra çlirohet nga frika, edhe njeriu bëhet i aftë të ndryshojë historinë.

⸻

Çmontimi i propagandës së armikut

Një nga aspektet më të mrekullueshme të sures është mënyra se si ajo rrëzon mitin e fuqisë absolute të tiranit.

Nga jashtë, Faraoni dukej i pathyeshëm.

Ai zotëronte ushtri, pasuri, pushtet dhe autoritet.

Por Kurani zbulon të vërtetën e fshehur:

Në realitet, ai jetonte i pushtuar nga frika.

Frika e tij ishte aq e madhe, saqë kishte urdhëruar vrasjen e çdo foshnje mashkull nga frika se njëri prej tyre do t’i rrëzonte mbretërinë.

Pra, ai që dukej më i forti ishte, në të vërtetë, rob i frikës së tij.

Ndërsa foshnja e pambrojtur, që nuk zotëronte asgjë nga mjetet e fuqisë materiale, ishte ajo që Allahu kishte zgjedhur për të ndryshuar historinë.

Kështu, Kurani rrëzon propagandën e pushtetit.

Ai tregon se fuqia e tiranit nuk buron nga forca e tij reale, por nga frika që ai arrin të mbjellë në zemrat e njerëzve.

Kur kjo frikë shembet, fillon edhe shembja e vetë tiranisë.

⸻

Mësimi strategjik i sures

Surja El-Kasas nuk synon vetëm të rrëfejë historinë e Musait.

Ajo vendos një ligj të përgjithshëm hyjnor:

Ndryshimi i historisë fillon me ndryshimin e njeriut.

Prandaj, Allahu nuk e ndërtoi fillimisht ushtrinë e Musait.

Ai ndërtoi zemrën e nënës së tij.

Pastaj ndërtoi zemrën e vetë Musait.

Vetëm pasi u ndërtua njeriu nga brenda, filloi ndryshimi i botës përreth.

Ky është themeli mbi të cilin ndërtohet e gjithë “inxhinieria e qetësisë shpirtërore” në Suren El-Kasas.

Së treti

Boshtet e inxhinierisë së qetësisë shpirtërore dhe zbatimet e tyre bashkëkohore

Surja El-Kasas përmban gjashtë boshte themelore, të cilat formojnë një udhërrëfyes praktik për menaxhimin e krizave. Këto parime nuk kufizohen vetëm në rrëfimin historik të Musait (alejhi selam), por përfaqësojnë ligje të përhershme hyjnore që mund të zbatohen në çdo kohë dhe në çdo realitet ku njeriu përballet me shtypje, luftëra dhe sprova.

⸻

1. Qetësia në zemër të frikës

Nëna e Musait si model

Kurani nuk e mohon frikën natyrore të nënës së Musait.

Ajo ishte një nënë që përballej me kërcënimin e vrasjes së foshnjës së saj.

Megjithatë, Kurani nuk synon ta zhdukë këtë frikë instinktive, por ta çlirojë zemrën nga sundimi i saj.

Kjo realizohet përmes një formule hyjnore të përbërë nga dy elemente:

• udhëzimi hyjnor, i cili e lidh zemrën me të padukshmen;
• premtimi hyjnor, i cili garanton të ardhmen.

Allahu i Madhëruar thotë:

“Mos ki frikë dhe mos u pikëllo. Ne do ta kthejmë atë tek ti dhe do ta bëjmë prej të dërguarve.”
(El-Kasas, 7)

Në këtë mënyrë, mbështetja tek shkaqet materiale zëvendësohet me besimin e plotë në garancinë e Allahut.

Ky nuk është mohimi i shkaqeve, por vendosja e tyre në vendin e duhur: zemra lidhet me Allahun, ndërsa shkaqet mbeten vetëm mjete.

Zbatimi bashkëkohor

Ky model shfaqet edhe sot në qëndrueshmërinë e shumë nënave që kanë humbur ose larguar me detyrim fëmijët e tyre në zonat e luftës dhe të zhvendosjes.

Dhimbja njerëzore mbetet reale, por besimi i fortë në Allahun nuk lejon që zemra të shpërbëhet nga dëshpërimi.

⸻

2. Ndërhyrja psikologjike urgjente

“Lidhja e zemrës” (ربط القلب)

Kurani e përshkruan gjendjen e nënës së Musait me një shprehje jashtëzakonisht të saktë:

“Zemra e nënës së Musait mbeti krejtësisht e zbrazët…”
(El-Kasas, 10)

Ky është një nga përshkrimet më të thella kuranore të traumës psikologjike.

Zemra bëhet sikur boshatiset.

Njeriu humbet aftësinë për të menduar qartë.

Dhimbja bëhet aq e fortë, sa njeriu rrezikon të zbulojë atë që duhet ta fshehë.

Prandaj Kurani vazhdon:

”…Sikur Ne të mos ia kishim forcuar zemrën…”
(El-Kasas, 10)

Këtu shfaqet koncepti i “lidhjes së zemrës”, që nënkupton forcimin hyjnor të brendshëm, i cili pengon shpërbërjen psikologjike të njeriut.

Nuk është thjesht qetësim emocional.

Është një ndërhyrje hyjnore që e mban zemrën të bashkuar në momentin kur ajo është pranë copëtimit.

Zbatimi bashkëkohor

Ky mekanizëm shpjegon se si shumë njerëz që jetojnë nën bombardime, rrethime apo katastrofa arrijnë të ruajnë ekuilibrin e tyre psikologjik dhe të vazhdojnë jetën me dinjitet.

Forca e tyre nuk buron vetëm nga qëndrueshmëria personale, por nga mbështetja që Allahu u jep zemrave të tyre.

⸻

3. Çlirimi nga frika e së panjohurës dhe ndërtimi i guximit

Kur Musai pa shkopin të shndërrohej në gjarpër, reagoi instinktivisht:

Ai u kthye dhe iku.

Ky ishte reagim krejtësisht njerëzor.

Por Allahu nuk e la të mbetej rob i këtij reagimi.

Ai i dha tri garanci themelore:

• urdhrin për t’u kthyer:
  “Kthehu!”
• ndalimin e frikës:
  “Mos ki frikë!”
• garancinë absolute të sigurisë:
  “Ti je prej të sigurtëve.”
  (El-Kasas, 31)

Më vonë, kur Musai shprehu frikën se Faraoni do ta vriste ose do ta përgënjeshtronte, Allahu i premtoi:

“Ne do ta forcojmë krahun tënd me vëllain tënd…”
(El-Kasas, 35)

Dhe më tej:

“Ne do t’ju japim autoritet dhe fuqi…”

Pastaj:

”…Ata nuk do të mund t’ju afrohen.”

Këto premtime nuk përfaqësojnë vetëm ndihmë ushtarake.

Ato ndërtojnë një mburojë psikologjike që e çliron besimtarin nga paraliza e frikës.

Kur zemra çlirohet nga frika, edhe armiku humbet aftësinë për të imponuar terrorin e tij.

⸻

4. Qetësia përmes veprës së mirë në mes të kaosit

Kur Musai mbërriti në Medjen, ai ishte:

• i arratisur,
• i vetmuar,
• i uritur,
• pa strehë,
• pa familje,
• pa të ardhme të qartë.

Megjithatë, Kurani nuk e paraqet atë të zhytur në vetëkeqardhje.

Përkundrazi.

Ai pa dy vajza që nuk mund të ujisnin bagëtinë e tyre.

Menjëherë ndërhyri.

Allahu thotë:

“Atëherë ai u dha ujë bagëtive të tyre.”
(El-Kasas, 24)

Ky veprim duket i vogël.

Por në të vërtetë është një parim i madh psikologjik.

Musai nuk lejoi që kriza e tij personale ta bënte të padobishëm për të tjerët.

Ai kaloi nga pozita e viktimës në pozitën e njeriut që jep.

Zbatimi bashkëkohor

Studimet moderne të psikologjisë tregojnë se ndihma ndaj të tjerëve është një nga mënyrat më efektive për të rikthyer ekuilibrin emocional.

Kur njeriu kalon nga reagimi pasiv në veprim pozitiv, ai rifiton ndjenjën e kontrollit mbi jetën e tij.

Këtë e shohim sot në punën e:

• mjekëve,
• mësuesve,
• vullnetarëve,
• ekipeve humanitare,

që vazhdojnë të shërbejnë edhe në kampet e refugjatëve apo nën bombardime.

Shërbimi ndaj njerëzve bëhet një mjet për shërimin e vetvetes.

⸻

5. Çmontimi i mitit të fuqisë së tiranit dhe kuptimi i vërtetë i fitores

Surja El-Kasas vendos një ligj të pandryshueshëm:

Çdo tirani është e përkohshme.

Allahu thotë:

“Ne i hodhëm ata në det…”
(El-Kasas, 40)

Forca ushtarake, arroganca dhe propaganda nuk janë të përjetshme.

Ato fryhen përkohësisht, por fundi i tyre është i pashmangshëm.

Në të njëjtën kohë, Kurani e ripërkufizon konceptin e fitores.

Fitorja nuk është vetëm çasti kur armiku mposhtet ushtarakisht.

Fitorja fillon shumë më herët.

Autori sjell disa shembuj nga vetë historia e Musait:

• kthimi i foshnjës Musait tek nëna e tij është fitore;
• shpëtimi i Musait dhe dalja e tij i gjallë nga Egjipti është fitore;
• mbërritja e tij i sigurt në Medjen është fitore;
• përballja e tij me Faraonin është fitore.

Pra, fitorja është një proces i vazhdueshëm dhe jo vetëm rezultati përfundimtar.

Zbatimi bashkëkohor

Ky kuptim rrëzon narrativat mediatike që e matin suksesin vetëm me:

• numrin e viktimave,
• madhësinë e shkatërrimit,
• humbjet materiale.

Sipas logjikës kuranore, fitorja e vërtetë është:

• që armiku të mos arrijë ta thyejë vullnetin e besimtarëve;
• të mos ua marrë besimin;
• të mos ua shuajë shpresën;
• të mos ua shkatërrojë identitetin.

Kur këto mbeten të paprekura, beteja themelore tashmë është fituar.

Së katërti

Qëllimet madhore (maqasidore) dhe rezultatet strategjike

“Inxhinieria e qetësisë shpirtërore”, siç e paraqet Surja El-Kasas, nuk kufizohet në trajtimin e një ngjarjeje historike të veçantë. Ajo synon të ndërtojë një model të përhershëm edukativ e qytetërues, i cili formëson individin dhe shoqërinë në çdo kohë dhe në çdo rrethanë.

Qëllimet e saj tejkalojnë qetësimin emocional të përkohshëm; ato synojnë krijimin e një personaliteti besimtar të aftë të përballojë sprovat, të ruajë ekuilibrin e brendshëm dhe të vazhdojë misionin e tij pavarësisht rrethanave.

Studimi nxjerr në pah katër objektiva madhorë.

⸻

1. Çlirimi i zemrës nga robëria ndaj realitetit

Qëllimi i parë është çlirimi i zemrës nga nënshtrimi absolut ndaj realitetit të dukshëm.

Shpesh njeriu, kur përballet me një krizë të rëndë, fillon ta konsiderojë gjendjen aktuale si të pandryshueshme.

Kjo gjeneron paralizë mendore dhe psikologjike.

Kurani e rrëzon këtë perceptim.

Ai e mëson besimtarin se realiteti nuk është autoriteti përfundimtar.

Autoriteti i vetëm absolut është vullneti i Allahut.

Prandaj Allahu thotë:

“Ne dëshiruam t’u bënim mirësi atyre që ishin shtypur në tokë…”
(El-Kasas, 5)

Ky ajet nuk përshkruan vetëm një ngjarje historike.

Ai shpall një ligj të përhershëm hyjnor:

Asnjë gjendje nuk është e përjetshme.

Asnjë padrejtësi nuk zgjat përgjithmonë.

Asnjë tirani nuk është e pakthyeshme.

⸻

2. Rikthimi i premtimit hyjnor në qendër të vetëdijes

Një tjetër objektiv madhor është që besimtari ta ndërtojë botëkuptimin e tij mbi premtimin e Allahut dhe jo mbi analizat e çastit.

Kurani nuk e mohon ekzistencën e shkaqeve materiale.

Por ai nuk lejon që ato të bëhen burimi kryesor i shpresës apo i dëshpërimit.

Në shumë vende të sures përsëritet ideja se premtimi i Allahut është i vërtetë.

Prandaj zemra duhet të mbështetet tek Ai, edhe kur rrugët materiale duken të mbyllura.

Kjo krijon një imunitet psikologjik përballë propagandës së dëshpërimit dhe luftës psikologjike që synon të shkatërrojë moralin e njerëzve.

⸻

3. Ndërtimi i njeriut me rezistencë psikologjike

Studimi arrin në përfundimin se betejat nuk fitohen fillimisht në fushën ushtarake.

Ato fitohen në botën e brendshme të njeriut.

Kur zemra mbushet me qetësi, njeriu bëhet i aftë të përballojë vështirësi që, sipas llogaritjeve njerëzore, duken të papërballueshme.

Pikërisht për këtë arsye, Kurani e ndërton njeriun përpara se ta vendosë në përballje me tiranin.

Rezistenca psikologjike e bazuar në bindjen ndaj Allahut e bën të shtypurin më të fortë se një ushtar i pajisur me armët më moderne, por i pushtuar nga frika.

⸻

4. Ndërtimi i një shprese reale, jo iluzore

Kurani bën dallim ndërmjet:

• shpresës së rreme,
• dhe shpresës strategjike.

Shpresa e rreme është pritja pasive që gjërat të ndryshojnë vetvetiu.

Ndërsa shpresa kuranore bashkon dy elemente:

• mbështetjen e plotë tek Allahu;
• punën serioze dhe lëvizjen sipas ligjeve që Allahu ka vendosur në univers.

Kjo shihet qartë në ngjarjet e sures.

Nëna e Musait nuk u mjaftua vetëm me lutje.

Ajo e vendosi foshnjën në arkë dhe e hodhi në lumë, sipas urdhrit të Allahut.

Motra e Musait e ndoqi fshehurazi.

Vetë Musai u përpoq, punoi dhe ndihmoi të tjerët në Medjen.

Pra, besimi nuk e zëvendëson veprimin.

Ai e udhëheq atë.

⸻

Rekomandime dhe përfundime

Drejt hartimit të programeve edukative të frymëzuara nga Kurani

Studimi përfundon se qetësia shpirtërore nuk është një gjendje spontane, por një projekt edukativ gjithëpërfshirës.

Kurani nuk e eliminon frikën nga natyra njerëzore.

Ai e rindërton atë dhe e orienton në mënyrë që të bëhet shtysë për dorëzim ndaj Allahut, vendosmëri dhe veprim.

Në bazë të kësaj, autori rekomandon:

Që koncepti i “inxhinierisë psikologjike kuranore” të përfshihet si një kornizë teorike dhe praktike në:

• psikologjinë me bazë vlerash;
• edukimin islam;
• programet e trajtimit të traumës;
• studimet mbi krizën dhe reziliencën.

⸻

Që organizatat humanitare dhe institucionet edukative të hartojnë programe trajnimi të frymëzuara nga Surja El-Kasas, të përshtatura për njerëzit që jetojnë në zona lufte, refugjatësh dhe krizash.

Autori propozon, ndër të tjera:

Programi:

“Sikur Ne të mos ia kishim forcuar zemrën…”

Një program mbështetjeje psikologjike dhe shpirtërore për nënat që kanë humbur fëmijët ose jetojnë dhimbjen e luftës.

⸻

Programi:

“Ndoshta Zoti im do të më udhëzojë në rrugën e drejtë.”

Një program për refugjatët dhe të zhvendosurit me forcë, që synon rikthimin e shpresës, orientimit dhe qëndrueshmërisë.

⸻

Programi:

“Atëherë ai u dha ujë bagëtive të tyre.”

Një program për aktivizimin e të rinjve në shërbim të komunitetit dhe forcimin e solidaritetit shoqëror edhe në kushtet më të vështira.

⸻

Përfundim

Studimi arrin në përfundimin se forca e vërtetë nuk buron nga arsenalet ushtarake, por nga zemra që është mbushur me bindje të plotë në Allahun.

Kjo forcë e brendshme është shkëmbi mbi të cilin janë thyer, përgjatë historisë, perandoritë dhe regjimet më të fuqishme.

Kurani e rindërton njeriun nga brenda derisa ai të bëhet i pathyeshëm përballë frikës, dëshpërimit dhe propagandës së armikut.

Njeriu që ka arritur këtë qetësi shpirtërore nuk e lidh më shpresën me luhatjet e realitetit, por me premtimin e Allahut.

Ai është i bindur se sprovat janë kalimtare, se historia është në dorën e Allahut dhe se përfundimi i mirë u takon besimtarëve.

Prandaj, përfundimi i madh i Sures El-Kasas është se fuqizimi (temkini) nuk fillon me ndryshimin e rrethanave, por me rindërtimin e zemrës. Kur zemra mbushet me bindje, qetësi dhe besim, ajo bëhet e aftë të përballojë çdo stuhi dhe të ecë me siguri drejt realizimit të premtimit hyjnor.

Dr. Iman Sufjan