✍️ Dr. Abdurrahman Mishawi
Me rritjen e diskutimeve për përballjen midis Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit nga njëra anë, dhe Iranit nga ana tjetër, janë shfaqur zëra që bëjnë thirrje për të qëndruar në krah të Iranit në këtë luftë, duke e konsideruar atë si një përballje me armikun sionist. Megjithatë, kjo thirrje ngre një sërë problematikash, të cilat nuk ndalen vetëm në kufijtë e çështjes fetare, por e tejkalojnë atë drejt një problematike reale, politike dhe shoqërore që nuk mund të injorohet.
⸻
Së pari: Problematika e krahasimit mes dy projekteve ekspansioniste
Një nga problemet më të dukshme të kësaj fetvaje është se ajo bazohet në mënyrë të nënkuptuar në krahasimin mes dy projekteve politike ekspansioniste në rajon:
• Projekti sionist, i cili synon të konsolidojë ekzistencën e tij dhe të zgjerohet në kurriz të umetit.
• Projekti iranian, i cili gjatë dekadave të fundit ka ndjekur një rrugë të qartë ekspansioniste, që është shfaqur përmes ndikimit të drejtpërdrejtë ose të tërthortë në një sërë kryeqytetesh arabe.
Irani ka arritur realisht të shtrijë ndikimin e tij në katër kryeqytete arabe: Bagdad, Damask, Bejrut dhe Sana. Madje kryeqyteti i katërt – Damasku – pothuajse i shpëtoi kontrollit të tij, po të mos ishte ndërhyrja ushtarake ruse që e riktheu stabilitetin e regjimit atje.
Prandaj, paraqitja e konfliktit sikur është thjesht një përballje midis “boshtit të rezistencës” dhe “boshtit sionist” injoron realitetin e konkurrencës mes projekteve të ndikimit rajonal, ku secili ka llogaritë dhe synimet e veta.
⸻
Së dyti: Mungesa e jehonës popullore të kësaj fetvaje
Por problemi më i madh nuk lidhet vetëm me analizën e natyrës së projekteve politike, por me realitetin e shoqërive ku këto fetva nxirren.
Fetvaja që nuk gjen jehonë në mjedisin e saj shoqëror mbetet, në shumicën e rasteve, vetëm një diskurs teorik që nuk sjell veprim real. Kjo mund të vërehet përmes një pyetjeje të thjeshtë:
A mundet që ata që bëjnë thirrje për mbështetjen e Iranit ta shndërrojnë këtë fetva në një lëvizje praktike në shoqëritë e tyre?
Për shembull:
• A mundet një myfti në një vend arab – si në Libi – të bëjë thirrje për një fushatë donacionesh për të mbështetur Iranin në këtë luftë?
• A mund të krijohen në vende të tjera arabe, si Sudani, fushata të gjera popullore për mbledhjen e fondeve për Iranin, ashtu siç ndodhi për mbështetjen e popullit palestinez në Gaza?
Realiteti tregon se kjo është pothuajse e pamundur në shumicën e mjediseve arabe dhe islame.
⸻
Së treti: Shpjegimi i këtij realiteti
Kjo ndodh sepse vetëdija popullore në shumë shoqëri sunite është formuar gjatë dekadave të fundit mbi bazën e një sërë realitetesh që lidhen me rolin e Iranit në rajon, ndër më të rëndësishmet:
• Roli i Iranit në Irak pas pushtimit amerikan
• Qëndrimi i tij në Afganistan dhe lidhjet e tij me aktorë ndërkombëtarë
• Aleanca e tij ushtarake me Rusinë në Siri dhe mbështetja për regjimin atje, si dhe përfshirja e krahut të tij në Liban (“Hezbollahu”) në krimet e hapura kundër popullit sirian
Këto ngjarje kanë lënë një ndikim të thellë në kujtesën politike dhe shoqërore të shumë shtresave të popullsisë, gjë që e bën thirrjen për mbështetjen e Iranit të papranueshme si qëndrim popullor i gjerë.
⸻
Së katërti: Kujt i drejtohet kjo fetva?
Mbetet pyetja thelbësore që nuk mund të anashkalohet: kujt i drejtohet në fakt kjo fetva?
• A u drejtohet sunitëve brenda Iranit, si në Beluçistan apo Ahvaz, të cilët jetojnë në kushte të vështira dhe kërkojnë më shumë drejtësi dhe liri?
• Apo sunitëve në Irak, ku kujtesa e konflikteve dhe padrejtësive është ende e gjallë?
• Apo popullit sirian, që e ka përjetuar drejtpërdrejt ndërhyrjen iraniane në vendin e tij?
• Apo popujve të tjerë arabë në Egjipt, Sudan, Libi dhe vendet e Gjirit, ku vetëdija politike është formuar nga zhvillimet e fundit rajonale?
Këto pyetje zbulojnë një realitet të qartë: kjo fetva nuk gjen terren real në këto shoqëri. Nuk është e lehtë që ajo të shndërrohet në një qëndrim popullor apo në një lëvizje konkrete.
Prandaj lind sërish pyetja: nëse kjo fetva nuk gjen jehonë në shoqëri, kujt i drejtohet në të vërtetë?
• Popujve? Ata nuk reagojnë ndaj saj.
• Qeverive? Ato janë të lidhura me aleanca ndërkombëtare që i mbajnë larg këtij opsioni.
Prandaj, kjo fetva në shumë raste duket si një diskurs pa ndikim praktik, që nuk prodhon as qëndrim real politik dhe as lëvizje popullore konkrete.
⸻
Së fundi
Trajtimi i konflikteve ndërkombëtare dhe rajonale kërkon një nivel të lartë vetëdijeje për realitetin dhe kompleksitetin e tij, dhe nuk mjafton të mbështetemi në slogane apo klasifikime të thjeshta.
Gjithashtu, fetvaja që lidhet me çështje të mëdha që prekin umetin duhet të marrë parasysh pasojat dhe realitetin e shoqërive.
Forca e fetvasë nuk matet me ashpërsinë e gjuhës së saj, por me aftësinë për t’u përputhur njëkohësisht me realitetin fetar dhe atë praktik.
