Bildt për Al Jazeera Net: Dënojmë shënjestrimin e vendeve të Gjirit dhe marrëdhënia e Evropës me Amerikën nuk do të kthehet siç ishte
Ish-kryeministri suedez Carl Bildt i përshkroi goditjet amerikano-izraelite ndaj Iranit si të kryera jashtë kornizës së ligjit ndërkombëtar, por ajo që e shqetëson Bildtin më shumë sesa vetë shkeljet është se Shtetet e Bashkuara “as nuk përpiqen të pretendojnë” se po veprojnë brenda këtij kuadri.
Në një intervistë ekskluzive me Al Jazeera Net, Bildt dënoi fuqishëm shënjestrimin nga Irani të vendeve të Gjirit, duke e përshkruar këtë hap si “të pamenduar, të panevojshëm dhe të paligjshëm”, duke theksuar se vendet e Gjirit “nuk e kanë sulmuar Iranin, por amerikanët dhe izraelitët e kanë bërë këtë”.
Bildt theksoi se marrëdhënia mes Evropës dhe Shteteve të Bashkuara “nuk do të kthehet në atë që ishte para 10 ose 15 vitesh”, dhe nënvizoi se qëndrimi evropian ndaj luftës është i qartë në dënimin e shkeljes, dhe pothuajse çdo qeveri evropiane ka deklaruar në një mënyrë apo tjetër se kjo luftë është jashtë kornizës së ligjit ndërkombëtar.
Që nga shpërthimi i luftës amerikano-izraelite ndaj Iranit më 28 shkurt të kaluar, qindra të vrarë kanë rënë në Iran, mes tyre edhe udhëheqësi iranian Ali Khamenei, ndërsa Teherani u përgjigj duke lëshuar mijëra raketa dhe dronë ndaj objektivave amerikane, izraelite dhe vendeve të Gjirit gjatë rreth 3 javëve.
Carl Bildt është ish-kryeministër dhe ish-ministër i jashtëm i Suedisë, si dhe përfaqësues i lartë i Bashkimit Evropian në Bosnje dhe Hercegovinë, dhe një nga vendimmarrësit më të shquar në politikën evropiane për dekada, dhe aktualisht anëtar drejtues në Këshillin Evropian për Marrëdhënie me Jashtë.
Në këtë intervistë, Bildt paraqet një vizion kritik për luftën në Iran, duke paralajmëruar për erozionin e rregullave ndërkombëtare, rritjen e tensioneve transatlantike dhe mungesën e çdo “rruge të qartë daljeje” nga një luftë që mund ta tërheqë rajonin dhe botën drejt një kaosi më të gjerë.
⸻
Dënimi i shënjestrimit të Gjirit
Një nga zhvillimet më të rrezikshme të luftës ndaj Iranit – sipas Bildt – është zgjerimi i rrethit të shënjestrimit iranian për të përfshirë vendet e Gjirit Arabik. Është bërë e qartë se lufta nuk është më e kufizuar midis Iranit dhe aleancës amerikano-izraelite, por është shndërruar në një konflikt rajonal gjithëpërfshirës.
Ai thotë:
“Unë mendoj se vendimi i Iranit për të shënjestruar kryeqytetet e Gjirit ishte i pamenduar, dhe madje i panevojshëm. Dhe ishte qartazi i paligjshëm”.
Ai e shpjegon këtë duke thënë se:
“Irani nuk u sulmua nga vendet e Gjirit, por u sulmua nga amerikanët dhe izraelitët, dhe kjo është diçka ndryshe dhe duhet dënuar”.
Ish-kryeministri suedez kujton se vendet e Gjirit:
“ishin shumë të qarta para luftës se po bënin thirrje për një zgjidhje politike përmes diplomacisë”.
Dhe shton:
“Ata paralajmëronin amerikanët dhe izraelitët kundër luftës sepse thanë se do të kishte dëme anësore”.
Bildt analizon motivet iraniane për këtë zgjerim duke thënë:
“Ata shpallën se kjo luftë është një kërcënim për ekzistencën e tyre, veçanërisht pas asaj që dëgjuan nga presidenti Trump që dëshiron të heqë qafe gjithçka, dhe për këtë arsye u drejtuan drejt agresionit edhe ndaj vendeve të Gjirit”.
Por ai thekson sërish se kjo nuk e justifikon shënjestrimin, duke sqaruar se ligji ndërkombëtar është i qartë në këtë çështje.
⸻
Qëndrimi evropian dhe ndryshimi i mjeteve
Evropa përballet me një dilemë reale në trajtimin e luftës ndaj Iranit: nga njëra anë angazhohet publikisht për mbrojtjen e ligjit ndërkombëtar dhe parandalimin e përshkallëzimit, dhe nga ana tjetër e gjen veten të paaftë për të ushtruar ndonjë presion real ndaj aleatëve të saj në Uashington dhe Tel Aviv.
Bildt shpjegon këtë duke bërë një dallim të saktë midis qëllimeve dhe mjeteve.
Ai thekson se qasja evropiane ndaj krizës iraniane nuk ka ndryshuar në thelb që nga fillimi i përshkallëzimit, duke thënë:
“Qëllimi kryesor për Evropën ka qenë gjithmonë gjetja e një zgjidhjeje diplomatike që e pengon Iranin të ketë armë bërthamore”.
Por ai pranon se lufta aktuale ka ndryshuar rrënjësisht mjetet në dispozicion, duke shtuar:
“Mjetet që ishin të disponueshme më parë, si marrëveshja bërthamore, nuk ekzistojnë më tani”.
Ai mbron qëndrimin e Bashkimit Evropian ndaj marrëveshjes bërthamore iraniane, duke kujtuar se Evropa mbeti e përkushtuar ndaj saj edhe pasi presidenti amerikan Donald Trump u tërhoq prej saj në vitin 2018.
Ai thotë:
“Ne ende besojmë se marrëveshja ishte rruga më e mirë, por realiteti aktual është krejtësisht i ndryshëm, dhe lufta ka imponuar rrethana të reja”.
Megjithatë, ai thekson se ndarjet brenda Evropës nuk janë aq të thella sa duken, duke shpjeguar:
“Mospajtimet evropiane nuk kanë të bëjnë me qëllimet, por me mjetet dhe taktikat”.
Ai shton:
“Disa vende evropiane priren drejt një qëndrimi më të ashpër, ndërsa të tjera preferojnë një qasje më të kujdesshme, por të gjithë bien dakord për nevojën për të shmangur një përshkallëzim katastrofik rajonal”.
Ai gjithashtu vë në dukje se:
“Ajo që ka ndryshuar kryesisht është roli i Shteteve të Bashkuara dhe roli i Izraelit”.
Dhe shpjegon:
“Izraeli ka ndjekur një rrugë të ndryshme dhe e ka tërhequr Shtetet e Bashkuara me vete në një masë të madhe”, gjë që ka kufizuar ndjeshëm hapësirën e manovrës për Evropën.
⸻
Tensione mes dy brigjeve të Atlantikut
Bildt thotë:
“Fatkeqësisht, ne jemi në një situatë ku shkelja e ligjit ndërkombëtar po rritet në mënyrë të qartë dhe të përsëritur”.
Ai shton:
“Kemi agresionin rus ndaj Ukrainës, që është një shkelje flagrante e ligjit ndërkombëtar. Dhe tani Shtetet e Bashkuara po bëjnë të njëjtën gjë, dhe Kina gjithashtu nuk ka qenë veçanërisht e përkushtuar ndaj ligjit ndërkombëtar në Detin e Kinës Jugore”.
Ai paralajmëron:
“Kemi një prirje shqetësuese në çështjet ndërkombëtare që konsiston në rritjen e mungesës së respektit për ligjin ndërkombëtar, dhe kjo është shqetësuese jo vetëm nga këndvështrimi evropian, por duhet të jetë shqetësuese për të gjithë”.
Ai shpjegon:
“Në fund të fundit, të gjithë ne mbështetemi në një nivel stabiliteti në sistemin ndërkombëtar”.
Ai shton se kjo prirje:
“ka ekzistuar prej kohësh, por tani po përshpejtohet”.
Dhe paralajmëron:
“Në një moment, fuqitë e mëdha duhet ta kuptojnë se mbështetja e rregullave themelore të sistemit ndërkombëtar është gjithashtu në interesin e tyre”.
Sa i përket marrëdhënieve transatlantike, ai thotë se ato po kalojnë një “periudhë shumë të vështirë”.
Ai përmend çështjen e Grenlandës, kur presidenti amerikan foli për kontrollin e territoreve të një shteti tjetër të NATO-s dhe madje sugjeroi përdorimin e forcës ushtarake.
Ai shton se kjo çështje ka ndikuar në qëndrimet evropiane edhe në lidhje me luftën në Iran.
Ai thekson:
“Marrëdhënia midis Evropës dhe Shteteve të Bashkuara nuk do të kthehet në atë që ishte para 10 ose 15 vitesh”.
Dhe shton:
“Evropianët tani e kuptojnë se duhet të qëndrojmë më shumë në këmbët tona dhe të zhvillojmë aftësitë tona për të vepruar”.
Ai përfundon:
“Rasti i Grenlandës tregoi se kur evropianët qëndrojnë së bashku, amerikanët duhet të tërhiqen”.
Operacione Ushtarake Pa Mbulim Ligjor
Bildt thotë:
“Ajo që po ndodh në Iran po bëhet jashtë kornizës së ligjit ndërkombëtar”.
Ai shpjegon se operacionet ushtarake nuk kanë marrë autorizim nga Këshilli i Sigurimit dhe nuk hyjnë në asnjë nga përjashtimet e pranueshme.
Ai thotë:
“Karta e OKB-së është shumë e qartë për përdorimin e forcës midis shteteve: ose në vetëmbrojtje ose me autorizim nga Këshilli i Sigurimit”.
Ai shton:
“Ajo që më shqetëson më shumë është se Shtetet e Bashkuara as nuk përpiqen të pretendojnë se janë brenda ligjit ndërkombëtar”.
⸻
Rol i kufizuar evropian
Ai thotë:
“Realiteti është se aftësia jonë për të ndikuar tek palët kryesore – amerikanët, izraelitët dhe iranianët – është e kufizuar”.
Ai shton:
“Ne jemi në një situatë ku armët po qëllojnë dhe bombat po bien, dhe hapësira për diplomaci është shumë e kufizuar, nëse ekziston fare”.
Ai thekson se diplomacia mund të rikthehet vetëm kur lufta të ndalet.
⸻
Rusia “përfituese e qartë”
Bildt thotë:
“Presidenti Vladimir Putin është një nga përfituesit e qartë të kësaj lufte”.
Ai shpjegon:
• Presioni ndaj Rusisë për Ukrainën është zhdukur nga vëmendja
• Rusia përfiton financiarisht nga rritja e çmimeve të energjisë
Ai shton:
“Do të ketë shumë humbës, por Rusia është fituesi i qartë”.
⸻
Çmime të larta dhe kërcënim për sigurinë ushqimore
Ai thotë:
“Po shohim rritje të madhe të çmimeve të naftës dhe gazit në tregjet evropiane”.
Por shton se shqetësimi më i madh është siguria ushqimore, për shkak të çmimeve të plehrave dhe furnizimit të tyre.
⸻
Nuk ka dalje të qartë nga lufta
Ai thotë:
“Nuk ka një dalje të qartë nga kjo luftë”.
Dhe shton:
“Këto lloj luftërash shpesh marrin rrugë të paparashikueshme dhe mund të përshkallëzohen”.
Ai paralajmëron për zgjerim të konfliktit në rajone të tjera si Libani dhe Jemeni.
Ai përfundon:
“Kur të gjithë ta kuptojnë se vazhdimi i luftës do t’i bëjë të gjithë të humbasin më shumë, atëherë shpresohet që të gjejnë një mënyrë për armëpushim dhe rikthim në diplomaci”.
Burimi: Al Jazeera/
