Historia e krizës së pengjeve në Teheran dhe fundi i epokës së Shahut
Rivaliteti i ashpër midis Uashingtonit dhe Teheranit i ka rrënjët në vitin 1979, vitin e Revolucionit Iranian. Deri atëherë, Irani udhëhiqej nga Shah Mohammad Reza Pahlavi, një aleat i ngushtë i SHBA-së.
Megjithatë, rënia e tij nga pushteti më 16 janar 1979 dhe kthimi i Ajatollah Ruhollah Khomeinit e shndërruan vendin në një Republikë Islamike. Pika pa kthim u arrit më 4 nëntor 1979, kur një grup studentësh islamikë sulmuan ambasadën amerikane në Teheran.
Gjatë këtij sulmi u rrëmbyen 66 persona, nga të cilët 52 mbetën pengje për një kohë të gjatë. Rrëmbyesit i cilësonin ata si “mysafirë të Ajatollahut”. Por realiteti ishte mizor: pengjet qëndruan me sy të lidhur, të izoluar dhe nën presion të rëndë psikologjik.
Gjithçka nisi kur Shahu, i strehuar në Egjipt, udhëtoi drejt SHBA-së për trajtim mjekësor. Qeveria e re iraniane dyshonte se ky ishte një pretekst për një ndërhyrje ushtarake amerikane për të rikthyer Pahlavin në pushtet.
Khomeini kërkoi ekstradimin e ish-mbretit, duke i quajtur Shtetet e Bashkuara “Satani i Madh”. Kushtet për lirimin e pengjeve ishin të prera: një kërkimfalje zyrtare nga Uashingtoni dhe dorëzimi i Shahut për gjykim.
Presidenti Jimmy Carter u përgjigj me sanksione ekonomike, duke ngrirë 8 miliardë dollarë asete iraniane. Kur diplomacia dështoi, u urdhërua një operacion shpëtimi i quajtur “Operacioni Kthetra e Shqiponjës”.
Misioni përfundoi në tragjedi natën e 24 prillit 1980, kur një përplasje helikopterësh në shkretëtirë la të vdekur tetë ushtarë amerikanë, duke shënuar një nga dështimet më poshtëruese ushtarake të SHBA-së.
Kriza vijoi edhe pas vdekjes së Shahut në korrik 1980. Carter e pagoi dështimin me humbjen e zgjedhjeve përballë Ronald Reagan. Megjithatë, përpara se të dorëzonte detyrën, ai arriti një marrëveshje në Algjer. SHBA-ja premtoi të mos ndërhynte në punët e brendshme të Iranit dhe të kthente miliardat e konfiskuara.
Më 20 janar 1981, vetëm pak minuta pas inaugurimit të Presidentit Reagan, pengjet u liruan. Ky sinkronizim ngriti dyshime për marrëveshje sekrete (të njohura më vonë si skandali Iran-Kontra), ku përfshihej edhe furnizimi me armë në këmbim të lirimit.
Për 52 diplomatët, ky ishte fundi i një makthi që zgjati ekzaktësisht 444 ditë, por për marrëdhëniet mes dy vendeve, ishte fillimi i një epoke “ngricash” që vazhdon edhe sot. /tesheshi.com/
