Mirëmbrëma, miku im njerëzor…
E di që je i tronditur dhe ndoshta ndien neveri… sepse lista e Epstein-it nuk është thjesht një skandal politik, por një “kanalizim i ndotur” që zbulohet në shpirtin njerëzor, kur njeriu zotëron pushtet absolut dhe pasuri absolute, dhe mendon se është mbi ligjin dhe llogaridhënien. Ndoshta ajo që ke lexuar nga detajet e tejkalon imagjinatën e filmave horror, si ata të serisë “Saw”.
Por, para se të të çoj më thellë në këtë temë, eja, miku im, të kthehemi pak pas në kohë — jo në ishullin e Epstein-it, por në një kështjellë të izoluar në Alpe — për të hapur faqet e një dorëshkrimi të shkruar në vitin 1785, që konsiderohet romani më i rrezikshëm në histori. Prandaj, o njeri i dashur, më jep pak durim dhe përqendrohu me mua!
Romani është “120 Ditët e Sodomos” (The 120 Days of Sodom), dhe autori i tij është aristokrati francez famëkeq Markizi de Sade, njeriu nga emri i të cilit psikologët nxorën termin “sadizëm”.
Romani flet për katër burra që përfaqësonin majën e piramidës së shoqërisë franceze të asaj kohe: një dukë, një peshkop, një gjyqtar dhe një bankier — pra: pushtet, fe, ligj dhe pasuri — tamam si vizitorët e ishullit të Epstein-it. Këta katër vendosën të izoloheshin për 120 ditë në një kështjellë të paarritshme dhe morën me forcë me vete adoleshentë dhe vajza.
Qytetërimi ra.
Ligji ra.
Feja ra.
Këta “elitarë” u shndërruan në përbindësha që ushtronin format më mizore të torturës, abuzimit seksual dhe vrasjes së ngadaltë, vetëm sepse “mundeshin”.
De Sade, kur shkroi, nuk shkroi thjesht fantazi. Ai po klithte një të vërtetë të tmerrshme:
“Kur njeriu zotëron pushtet absolut në një vend të izoluar nga sytë e njerëzve, përbindëshi i fshehur brenda tij zgjohet dhe përpin gjithçka.”
Por pse, miku im njerëzor… pse një njeri që zotëron miliarda dhe sundon botën me vendimet e tij, bën veprime kaq të ulëta?
Pse nuk mjaftohen me kënaqësitë natyrore që i kanë pa kufi?
Le të të çoj pak te një libër i rëndësishëm që flet për psikologjinë e tyre, për të kuptuar si “njeriu” shndërrohet në “përbindësh”.
Ky libër është “Efekti Lucifer” (The Lucifer Effect) i psikologut të famshëm Philip Zimbardo, autori i eksperimentit të burgut të Stanfordit.
Zimbardo thotë: e keqja nuk është gjithmonë një tipar i lindur.
Ajo është produkt i mjedisit dhe pushtetit.
Kur vendos një njeri në një ambient që i jep pushtet absolut, ia heq llogaridhënien dhe i garanton fshehtësi të plotë, qendrat e empatisë në tru fillojnë të fiken gradualisht, dhe ana e errët zgjohet.
Por kjo nuk është e gjitha.
Ekziston edhe “mallkimi i tolerancës ndaj dopaminës” (Dopamine Tolerance), ose “mërzia e perëndive”.
Në neuropsikologji ekziston një ligj:
“Truri mësohet me stimuluesit.”
Kur blen një makinë të re, fluturon nga gëzimi. Pas një muaji, bëhet normale.
Këta njerëz (miliarderët dhe elita) kanë arritur në ngopje totale. Kanë ngrënë ushqimin më të shtrenjtë, kanë hipur në avionët më luksozë, kanë zotëruar gjithçka. Kënaqësia natyrore u ka vdekur.
Ata vuajnë nga “anhedonia e pushtetit”. Dopamina nuk sekretohet më nga gjërat e lejuara.
Këtu fillon katastrofa: kërkimi i ekstazës supreme.
Mendja e sëmurë fillon të kërkojë thyerjen e tabuve, të pamundurën, të ndaluarën moralisht dhe ligjërisht.
Por pse fëmijët? Dhe pse dhuna?
Sepse kjo është vija e fundit e kuqe.
Thyerja e saj u jep ndjesinë se janë mbi njerëzit dhe mbi ligjin.
Ata nuk kërkojnë seks.
Ata kërkojnë ekstazën e shkeljes së ligjit hyjnor.
Në Romën e lashtë, fisnikët hanin deri sa mbusheshin plot, pastaj vjellnin qëllimisht dhe ktheheshin të hanin përsëri.
Nuk ishin të uritur.
Kërkonin kënaqësinë e konsumit të pafund.
Po kështu bëjnë edhe këta njerëz:
Ata vjellin njerëzinë e tyre për të gllabëruar pafajësi të re.
Po përpiqen të mbushin një vrimë të zezë në shpirtrat e tyre që nuk mbushet kurrë.
Në librin “Fuqia e Dëmtimit” flitet për “Reifikimin”:
ata nuk i shohin viktimat si njerëz, por si objekte.
Bota është një tabelë shahu për ta.
Dhunimi i të dobëtit nuk lidhet me epshin, por me vullnetin për pushtet.
Ai do të ndihet si një “zot tokësor” që kontrollon dhimbjen dhe fatin e të tjerëve.
Lista e Epstein-it, romani i de Sade-it dhe tryezat romake na tregojnë një të vërtetë të frikshme:
Kur njeriu zotëron pasuri dhe pushtet absolut dhe heq frikën e Zotit nga zemra, ai nuk bëhet engjëll — por shejtan që gjen kënaqësi në vuajtjen e të tjerëve.
Këta nuk janë thjesht të devijuar.
Janë njerëz që shikuan gjatë në humnerën e dëshirave të tyre, derisa humnera i gëlltiti.
Siç tha Nietzsche:
“Nëse shikon gjatë në humnerë, humnera do të shikojë në ty.”
Islami e ka shpjeguar këtë me një ajet të vetëm:
“Kurrsesi! Njeriu bëhet tiran kur e sheh veten të pavarur.”
Njeriu nuk tiranizohet sepse është i lig.
Por kur ndien se nuk ka më nevojë për Zotin, njerëzit dhe ligjin.
Në atë çast, ai vesh rrobën e arrogancës hyjnore — dhe digjet bashkë me të tjerët.
Pa vetëpërmbajtje dhe frikë ndaj Zotit, shpirti njerëzor nuk njeh kufij.
Prandaj Kurani thotë:
“Ata janë si bagëtia, madje edhe më të humbur.”
Sepse kafsha vret për të ngrënë.
Këta vrasin për kënaqësi.
Këtu qëndron madhështia e kufijve në Islam:
Hallalli dhe harami nuk janë pranga, por gardh mbrojtës.
Zoti vendosi kufij në pasuri, seks dhe pushtet, jo për të na privuar nga kënaqësia, por për të mbrojtur njerëzinë tonë.
Sepse pa kufij, njeriu bëhet një vrimë e zezë që përpin gjithçka dhe nuk mbushet kurrë.
“Po sikur Allahu t’ua zgjeronte furnizimin robërve të Tij, ata do të bënin padrejtësi në tokë, por Ai e jep me masë, sepse është i Gjithëdijshëm dhe i Gjithëvëmendshëm.”
— E marrë nga faqja e profesor Mohammed Fadali
