Shikoni sprovat që ndodhin, se si Allahu i Lartësuar bën që historia të përsëritet.
Merrni mësim nga ajo që ka përmendur Ibn el-Ethiri, Ibn Kethiri dhe të tjerë si Taxhudin es-Subki, lidhur me tensionet e vitit 616 Hixhri, kur Tatarët kaluan lumin Xhejhun nën udhëheqjen e mbretit të tyre.
Ata banonin në malet e Kinës dhe ishin ndër njerëzit më luftarakë e më trima.
Shkaku i pushtimit të tokave islame:
Xhenghis Khani dërgoi një karvan tregtar me pasuri të mëdha te mbreti Huarizmi Shah (një mbret musliman i atyre zonave) për të blerë rroba. Kur arritën në Otrar (një provincë e Huarezmit), guvernatori i vendit njoftoi mbretin për pasuritë e pafundme që kishin tregtarët dhe i sugjeroi t’i vriste e t’ua merrte pasurinë. Huarizmi Shah dha urdhër që ata të vriteshin dhe pasuria t’u konfiskohej.
Kur Xhenghis Khani mori vesh lajmin, dërgoi delegatë për të kërcënuar Huarizmi Shahun.
Ibn Kethiri thotë: ‘Veprimi i Huarezm Shahut nuk ishte aspak i mirë.’ Kur kërcënimet u shtuan, djali i tij, Sulltan Xhelaludini—i cili ishte i mençur—e këshilloi të atin të tregonte maturi. Ai i kërkoi që t’ia dorëzonte Xhenghis Khanit vetëm guvernatorin e Otrarit (përgjegjësin e vrasjes), në mënyrë që të shpëtonte gjakun e muslimanëve nga lumi Xhejhun e deri në Sham, ku kishte xhami, medrese dhe popuj të panumërt.
Megjithatë, i ati zgjodhi shpatën dhe urdhëroi vrasjen e delegatëve të Xhenghis Khanit.
Ibn es-Subki thotë: ‘Ky veprim ishte i shëmtuar; çdo pikë gjaku e tyre solli si pasojë një lumë gjaku të muslimanëve.’
Pasojat katastrofike:
Tatarët u kthyen me një tërbim të paparë. Ata rrethuan Buharën, e cila kishte 20 mijë luftëtarë. Banorët kërkuan besë (aman) dhe ata hynë fillimisht me rregull, por kjo ishte një pabesi. Pasi morën kalanë me forcë, ata vranë këdo që gjetën, konfiskuan pasuritë dhe lejuan ushtarët të bënin çfarë të donin.
Vranë njerëz të panumërt, robëruan gratë dhe fëmijët, dhe kryen imoralitete përpara syve të familjarëve të tyre. Disa luftuan për nderin e tyre derisa u vranë, të tjerët u torturuan në mënyrat më mizore. Qyteti u mbush me klithma e vajtime, e në fund, Tatarët u vunë flakën shtëpive, medreseve dhe xhamive të Buharës, duke e lënë qytetin gërmadhë përpara se të vazhdonin drejt Samarkandit.
Mësimi kryesor:
Kjo histori e gjatë dhe plot dhimbje ndodhi për shkak të një vendimi të gabuar të Huarizmi Shahut. Veprimet duhet të jenë të mirëllogaritura. Është gabim të thuash: ‘Ne thjesht po luftojmë ose po ndalojmë një të keqe, ndërsa rezultatet nuk janë në dorën tonë.’
Jo! Duhet të merren parasysh pasojat (al-me’alat). Në të kundërt, njeriu mban përgjegjësi për rezultatet fatale që vijnë nga veprimet e tij të pamatura.”
✍ Halid es Sebt
