Gjakut nuk i kërkohet falje;
Gjakut nuk i kërkohet drejtësi,
nuk pret konferenca,
nuk di gjuhën e deklaratave.
Kur gjaku derdhet padrejtësisht,
ai bëhet zë i së vërtetës
dhe shpall luftë ndaj çdo kujt që kaloi pranë tij dhe nuk u ndal.
Në Rabia, vrasja nuk ishte një “ngjarje”,
ishte deklaratë për rënien e njerëzimit,
për shndërrimin e ushtarit në xhelat
dhe të plumbit në gjuhë zyrtare.
Në Gaza, bombardimi nuk ishte “përgjigje”,
por vazhdim i të njëjtës fjali,
e shkruar për herë të parë në Kajro,
e ripërsëritur në formë edhe më të egër në Palestinë.
Gjakut të derdhur në Rabia nuk iu tha rrjedha;
ai u përhap në Gaza,
në rrugë,
në barkun e nënave,
në dritën që kushtëzohet me jetën.
Nuk ka distancë mes Rabias dhe Gazës – mes tyre ka një pasqyrë:
sa herë shohim në të,
shohim të njëjtin qefin të bardhë,
të njëjtin mendim,
të njëjtën dorë,
të njëjtën pushkë që nuk di dallimin mes një sheshi proteste dhe një kampi refugjatësh.
Vrasësi nuk del në pension,
ai vesh sërish uniformën,
ndryshon emblemën,
vazhdon therjen,
si të ishte gjaku hobi i tij
dhe heshtja – shpërblimi i tij.
Ky tekst nuk është elegji,
por gjyq.
Nuk është histori,
por mallkim që ndjek çdo njeri që pa dhe nuk bërtiti,
çdo njeri që dëgjoi dhe nuk u drodh,
çdo njeri që shkroi për “njerëzimin” pa shkruar për Rabian,
pa shkruar për Gazën,
pa shkruar për gjakun që nuk kërkon falje.
Rabia: kur drita u bë dëshmitare e therjes.
Rabia nuk ishte një shesh –
ishte provë për dritën:
a do të ndriçonte të vërtetën apo do të zbukuronte krimin?
Ishte provë për kamerën:
a do të dokumentonte masakrën apo do ta justifikonte?
Ishte provë për ndërgjegjen:
a do të dridhej kur të shihte trupin duke u zvarritur, apo do të vazhdonte transmetimin sikur s’kish ndodhur gjë?
Në Rabia, vrasja nuk ishte surprizë –
ishte e shpallur,
e nënshkruar,
e programuar në orar zyrtar,
sikur gjaku të ishte takim i planifikuar
dhe shpirtrat numra që zbriten nga “buxheti i atdheut”.
Plumbat nuk ishin të rastësishëm –
ishin të saktë,
godisnin në kokë,
në zemër,
në ëndërr.
Buldozerët nuk “pastrojnë” sheshin –
ata e riformojnë,
duke thënë: “Këtu kishte njerëz,
por i zhdukëm,
lam asfaltin,
i dhamë përkufizim të ri fjalës ‘shesh’.”
Në Rabia, nuk u vra vetëm njeriu –
u vra ndërgjegjja,
e drejta,
pyetja:
a i lejohet njeriut të kërkojë dinjitet pa u therë?
Gaza: kur ajri kushtëzohet me jetën.
Në Gaza, nuk bombardohen vetëm shtëpitë –
bombardohet koha,
rikrijohet në ritmin e shpërthimeve,
sikur ora ecën vetëm kur bie një trup,
dhe mëngjesi shpallet vetëm mbi tingullin e rrëzimit dhe listën e të vdekurve.
Në Gaza, nuk kërkohet “shpëtimi” –
kërkohet shpjegimi i ekzistencës:
pse lind njeriu në një vend ku ndëshkohet për frymëmarrjen?
Pse jeta bëhet akuzë?
Pse fëmija bëhet “projekt” varrimi para se të mësojë të flasë?
Qielli atje nuk është i kaltër –
është i varur nga vendimi ushtarak:
hapet kur lejohet,
mbyllet kur vendoset se askush nuk e meriton dritën.
Ata që bien në Gaza,
nuk bien vetëm –
bien bashkë me ta edhe ata që heshtën,
ata që thanë “nuk e kuptoj politikën”,
ata që menduan se gjeografia i përjashton nga përgjegjësia.
Gaza nuk është qytet –
është pyetje morale që ndjek çdo shkrues,
çdo lexues,
çdo njeri që sheh një fotografi dhe nuk ndalet.
Vrasësi: kur ndryshon uniformën por jo dorën.
Vrasësi nuk njihet nga emri,
as nga fytyra –
njihet nga mënyra e vdekjes që lë pas,
nga forma e kufomave,
nga natyra e heshtjes që e shoqëron.
Ai nuk banon në një vend –
banon në doktrinën që justifikon therjen,
në urdhrat që e kthejnë njeriun në objektiv,
në direktivat që i japin pushim ndërgjegjes nga gjyqi.
Në këngët që e bëjnë vrasjen “heroizëm”.
Vrasësi nuk del në pension –
ai ndërron skenën,
ndryshon uniformën,
kalon nga minarja e shkatërruar te shkolla e djegur,
nga sheshi i përmbytur në gjak te rruga e larë çdo mëngjes për të fshirë kujtimin.
Ai nuk vret vetëm –
vret me ata që heshtën,
me ata që justifikuan,
me ata që kënduan “Të shpëtoftë dora”,
me ata që shkruan për “sigurinë” pa përmendur kufomat.
Qefinët: që flasin një gjuhë të vetme.
Qefinët nuk duartrokasin –
ata dënojnë.
Nuk ngushëllojnë –
ata gjykojnë.
Qefinët nuk bëjnë dallim dialekti,
nuk pyesin për kombësinë,
nuk kontrollojnë dokumentet para se të mbyllen mbi trup.
Ata nuk janë thjesht pëlhurë –
janë dokument,
që dëshmon se njeriu u vra sepse guxoi të jetonte me dinjitet,
të ngrejë kokën,
të thotë “Jo”.
Në Rabia, i bartnin mbi supe;
në Gaza, i nxjerrin nga rrënojat;
dhe në të dy rastet,
qefinët detyrojnë botën të shohë –
dhe dënojnë çdo njeri që pa dhe nuk u drodh.
Ata nuk varrosen –
mbillen,
bëhen fara në kujtesën e popujve,
nxjerrin zemërim,
nxjerrin pyetje,
nxjerrin premtimin se i vrari nuk do të harrohet,
dhe vrasësit nuk do t’i falet,
as pas një mijë vitesh.
Kur qefinët japin gjykimin e fundit.
Vrasësi nuk shpëton –
jo sepse drejtësia është zgjuar,
por sepse qefinët nuk flenë.
Ata ruajnë fytyrat,
ruajnë zërat,
ruajnë çastin kur trupi ra,
dhe presin me një durim që s’është i kësaj bote.
Por pyetja nuk i drejtohet vetëm vrasësit –
i drejtohet çdo kujt që hoqi dorë nga zëri i tij,
nga pena e tij,
nga zemërimi i tij,
nga kujtesa e tij,
nga detyra e tij për t’u mësuar fëmijëve se gjaku nuk harrohet.
Qefinët nuk gjykojnë vetëm vrasësin –
gjykojnë edhe ata që kaluan pranë tij dhe nuk u ndalën,
ata që panë kufomën dhe e lanë pas,
ata që lanë duart nga gjaku duke menduar se u pastruan ndërgjegjet.
Kur qefinët gjykojnë,
nuk japin dënime të lehta –
ata japin vetëm një vendim:
vdekje –
vdekje në kujtesë,
vdekje në histori,
vdekje në nder.
Lërini vitet të kalojnë,
lërini fotot të mbulohen me pluhur,
lërini harresës t’ju bindë për pafajësinë tuaj –
por kur qefinët të ngrihen,
kur dosjet të hapen,
kur kufomat të flasin,
nuk do të keni ku të shkoni.
Do ta shijoni kthesën e qefinit,
ashtu si e shijuan ata që ranë –
por pa dinjitet,
pa nder,
pa të drejtë në mbrojtje.
Qefinët do t’ju gjykojnë –
jo në gjykatë,
por para historisë,
para fëmijëve që u rritën me imazhet e gjakut,
para nënave që nuk gjetën veç tokës për të përqafuar,
para çdo guri që ruajti një emër,
para çdo peme që gulçoi kur trupi ra,
para çdo varri që mbajti një dëshmor dhe nuk e mbylli kurrë harresa mbi të.
Kur qefinët të japin gjykimin,
nuk ka apel,
nuk ka ulje dënimi,
nuk ka harresë.
Sepse ai që nuk shpëtoi, nuk shkroi, nuk bërtiti, nuk dha, nuk rezistoi –
ka zgjedhur të jetë bashkëfajtor me vrasësin,
në gjykatën e qefinëve, pas hekurave të të akuzuarve.
✍ Ejmen Xhad
